មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

បោះឆ្នោតសាកល ឬ អសាកល៖ ពាក្យនេះ ប្រហែលជាគេបកប្រែមកពីពាក្យ អង់គ្លេស (Universal Election) ។ ពាក្យ (Universal) មិនគួរបកប្រែថា សាកល នៅគ្រប់ករណីនោះទេ ។ ពាក្យសាកល គឺគេសំដៅទៅលើអ្វីៗដែមាន លក្ខណៈជាអន្តរជាតិ ឬក៏ ចលនាអ្វីមួយដែលអាចមានឥទ្ធិពលឆ្លងពីប្រទេសមួយទៅ ប្រទេសមួយ ។ ឧទាហរណ៍ (Universal Declaration of Human Rights) ការប្រកាសសិទ្ធមនុស្សជាសាកល ឬក៏ (Universal Suffrage​ Movement) ចលនាទាមទាសិទ្ធិបោះឆ្នោតរបស់នារី ជាដើម ។ល។ សម្រាប់ការបោះឆ្នោត នៅក្នុងប្រទេសមួយ គឺគេប្រើពាក្យ បោះឆ្នោតទូទៅ ឬ មិនទូទៅ ឬក៏ បោះឆ្នោតផ្ទាល់ ឬ បោះឆ្នោតដោយប្រយោល ។ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស គេ​អាចសរសេរថា (General Election/Non-General Election Or Direct/Indirect Election) ជំនួសពាក្យ (Universal or Non-Universal Election) ក៏បានដែរ៕

មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

បំរែបំរួលអាកាសធាតុៈ ពាក្យបំរែបំរួល មិនឃើញមាន សរសេរនៅក្នុងវច្ចនានុក្រមខ្មែរទេ ។ មានតែពាក្យ ប្រែ ឬក៏ ប្រែប្រួល ដែលមានអត្ថន័យប្រហាក់ប្រហែលនិងពាក្យ ផ្លាស់ប្តូរ ។ ដូច្នេះ ពាក្យបំរែបំរួលអាកាសធាតុ ដែលបកប្រែចេញមកពីពាក្យ អង់គ្លេស (Climate Change) នោះ គួរសរសេរថា ការប្រែប្រួល អាកាសធាតុ ឬ អាកាសធាតុប្រែប្រួល វិញ ចៀសវាងការបង្កើត ពាក្យថ្មីប៉ាតណាប៉ាតណី ៕

ចំណីខួរក្បាល

គ្រាន់តែជាការសង្កេត នៅស្រុកខ្មែរ ការកាន់កាប់តំណែងយូរអង្វែង គឺជាទម្លាប់មួយ ដែលមើលទៅ ហាក់ដូចជាពិបាកកែប្រែបានណាស់ ។ សូម្បី តែអ្នកដែលកំពុងស្រែកជំទាលក្តែងៗ សុំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ ទម្លាប់អវិជ្ជមាននេះ ក៏ហាក់ដូចជាកំពុងមើលរំលងបញ្ហានេះដែរ ។ ឧទាហរណ៍ នៅក្នុងចំណុចសំខាន់ៗនៃការចចាគ្នារកដំណោះ ស្រាយនយោបាយរវាងគណបក្ស ប្រជាជនកម្ពុជា និង គណ បក្សសង្រោះជាតិនោះ គេមិនឃើញមានការពិភាក្សាអំពី អាណតិកំណត់​ (Term Limit) របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីទេ ។ ដូច្នេះ ឱកាសក្នុងការធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអស់មួយជីវិត គឺត្រូវបានគេរក្សាទុកឲ្យនៅដដែល ។ បើយើងសង្កេតឲ្យបានល្អិតល្អន់បន្តិចនោះ មិនត្រឹមតែ តួនាទីនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាទេ ដែលគ្មានអាណតិកំណត់ សូម្បីតែប្រធានអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក៏ប្រហែលជាគ្មានអាណតិកំណត់ដែរ ។ មូលហេតុដែលយើង ហ៊ានសន្និដ្ឋានដូច្នេះ ព្រោះយើងសង្កេតឃើញថា អ្នកដឹកនាំ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន គឺមានមុខដដែលៗ តាំងតែ ពីអង្គការទាំងនោះ បានចាប់បដិសន្ធិមកម្លេះ ៕

មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច៖ តើមានអាជ្ញាធរគ្មានសមត្ថកិច្ច ដែរឬទេ ? បើគ្មានទេ ពាក្យអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ជាពាក្យ ត្រួតន័យគ្នា ។ ពាក្យ អាជ្ញាធរ គឺគេសំដៅលើបុគ្គល ឬក៏ក្រុម មនុស្ស ដែលមានតួនាទីអនុវត្តិច្បាប់នៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ច របស់ខ្លួន ។ ដូច្នេះ ឲ្យតែអាជ្ញាធរ គឺមានសមត្ថកិច្ចហើយ មិនចាំបាច់បន្ថែមពាក្យ មានសមត្ថកិច្ច នៅពីក្រោយពាក្យ អាជ្ញាធរ នោះទេ ៕

មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

ដីចំណីផ្លូវ ផ្លូវថ្នល់គឺជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ គ្មានជីវិត គ្មានវិញាណ ហើយក៏មិនចេះ ស៊ីចំណីអាហារដែរ ។ ដូច្នេះ ដីដែលស្ថិតនៅតាមបណ្តោយដងផ្លូវ សម្រាប់ការពារកុំឲ្យផ្លូវថ្នល់ឆាប់បាក់បែកខូចខាតដោយប្រការ ណាមួយនោះ គួរហៅថា ដីចិញ្ចើមផ្លូវ ឬក៏ ដីអមចិញ្ចើមផ្លូវ វិញ ទើបស្តាប់ទៅ មិនសូវឆ្គង ៕

វិចារណកថា

កំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅ តើអាចទៅរួចទេ ? បន្ទាប់ពីបោះឆ្នោតហើយ ភាពចម្រូងចម្រាសនយោបាយនៅក្នុង ស្រុកខ្មែរ ហាក់ដូចជាមានសភាពក្តៅគគុក គួរឲ្យកត់សម្គាល់ ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ យើងសង្កេតឃើញ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្តេច ហ៊ុន សែន ស្រែកប្រកាសក្តែងៗស្នើរសុំឲ្យស្ថាប័ណនានា ចូលរួម ជួយផ្តល់អនុសាសន៍ឲ្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីធ្វើកំណែទម្រង់ អភិបាលកិច្ច នៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឲ្យបានស៊ីជម្រៅ ។ សម្រាប់យើងដែលជាពលរដ្ឋខ្មែរ យើងយល់ឃើញថា លោក ហ៊ុន សែន មិនចាំបាច់ទៅរកពឹងពាក់អ្នកណាម្នាក់ទេ ក្នុងការធ្វើ កំណែទម្រង់នយោបាយ និងអភិបាលកិច្ច នៅកម្ពុជានោះ ។ ត្បិតអី លោកតែម្នាក់ឯងជាមួយនិងគណបក្ខប្រជាជនកម្ពុជារបស់ លោក គឺមានអំណាចគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើកិច្ចការនេះ ។ ប្រសិនបើ លោកមិនដឹង ថាតើត្រូវចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់ឲ្យបានស៊ីជម្រៅនោះ ពីចំណុចណាទៅ យើងសូមជំរាបលោកថា ចំណុចសំខាន់ៗ ដែលអាច នាំឲ្យប្រទេសកម្ពុជាឈានទៅដល់កំណែទម្រង់នយោបាយស៊ីជម្រៅ បាន គឺមានបី៖ ទី ១៖ សម្តេចត្រូវមានឆន្ទៈនយោបាយក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅ ដែលសម្តេចកំពុងប្រកូកប្រកាសឲ្យគេជួយផ្តល់ អនុសាសន៍ឲ្យនេះ ។ បើសម្តេចគ្មានឆន្ទៈនយោបាយពិតប្រាកដ ក្នុងការធ្វើកិច្ចការនេះទេ ទោះ បីសម្តេចយកមនុស្ស មកពីទូទាំងពិភពលោកមកជួយ ក៏ធ្វើមិនកើតដែរ ។ ទី ២៖ សម្តេចត្រូវផ្តល់សិទ្ធិនិយាយស្តីឲ្យដល់ពលរដ្ឋខ្មែរ គ្រប់ៗរូប និង លុបបំបាត់រាល់ច្បាប់ទាំងឡាយណា ដែលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិនិយាយស្តី ឬក៏ធ្វើបាតុកម្មដោយសន្តិវិធីរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ ។ បើសម្តេចមិនយល់ ថាតើ អ្វីទៅជាសិទ្ធិនិយាយស្តីរបស់ពលរដ្ឋនោះ វាគឺជាសិទ្ធិនិយាយស្តីបដិការ ។ ឧទាហរណ៍ សម្តេចអាចជេរអ្នកទិតៀនសម្តេច ឯអ្នកទិតៀនសម្តេចក៏អាច ជេរសម្តេចវិញបានដែរ ទោះបីជាអ្នកនោះ មានបុណ្យស័ក្តិតូចទាបជាង សម្តេចដូចមេឃនិងដីក៏ដោយ ។ សូមបញ្ជាក់ថា សិទ្ធិនិយាយស្តី ឬជួបជុំគ្នា ដើម្បីទាមទាអ្វីមួយ សម្រាប់ពលរដ្ឋសាមញ្ញ គឺជាសិទ្ធិដ៏ពិសិដ្ឋបំផុត មិនអាចអ្នកណាប៉ះពាល់បានទេ មិនខុសអ្វីអំពីតួអង្គព្រះមហាក្សត្រឡើយ ។ បើអ្នកណាម្នាក់ចង់ដឹងឲ្យបានរឹតតែច្បាស់អំពីសិទ្ធិនិយាយស្តីនេះ គេគ្រាន់ តែមើលមាត្រាបន្ថែមទីមួយ (First Amendment) នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃ សហរដ្ឋអាមេរិក ឬក៏ទៅមើលចារិកនៅលើជញ្ជាំងអាគារមួយ ក្នុងក្រុងវ៉ាស៊ីន តោន នៅជ្រុងផ្លូវលេខ ៦ និង ផ្លូវ ផេនស៊ីវេនីញ៉ា នោះ ក៏អាចយល់ ថាតើ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ប៉ុនណាហើយ ។ យោងតាមឯកសារប្រវត្តិ សាស្ត្រអាមេរិក និងការនិយាយតគ្នា មាត្រាបន្ថែមទីមួយ ដែលមានពាក្យ ៤៥ ម៉ាត់នេះ គឺជាកត្តាចម្បងបំផុត សម្រាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញអាមេរិកាំង ទទួល បានសច្ចានុមតិ ។ ហើយពាក្យ ៤៥ ម៉ាត់នេះ គ្មានអ្នកណាម្នាក់ មានសិទ្ធិ លុប ឬក៏កែប្រែបានទេ ។ សូម្បីតែរដ្ឋសភាសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏មិនអាច សរសេរច្បាប់ ប៉ះពាល់ដល់ពាក្យ ៤៥ ម៉ាត់នេះដែរ ព្រោះវាជាអភ័យឯក សិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋទូទៅ ដែលរស់នៅក្រោមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ។ ទី ៣៖ ទំនាស់ផលប្រយោជន៍ ។ វាជាជម្ងឺដ៏រ៉ាំរ៉ៃនិងសាហាវយង់ឃ្នងជាទី បំផុតនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ។ ប៉ុន្តែ ទំនាស់ផលប្រយោជន៍មិនមែនជារោគសង្គម ដែលព្យាបាលមិនកើតនោះទេ ។ សម្តេចគ្រាន់តែចេញ ស ជ ណ ឬក៏ស្នើរ រដ្ឋសភាឲ្យចេញច្បាប់លុបបំបាត់ចោលទំនាស់ផលប្រយោជន៍នៅក្នុងជួរ​ រដ្ឋបាលទៅ ផលវិបាកទាំងឡាយ ដូចជា អំពើពុករលួយ រដ្ឋការគ្មានតម្លាភាព និទណ្ឌភាព ជាដើម ។ល។ នឹងវិនាសអន្តរាយដោយឯកឯង ។ តើកត្តាអ្វីខ្លះ ដែលបង្កឲ្យមានទំនាស់ផលប្រយោជន៍ ? និយាយឲ្យខ្លី គឺ គ្រួសារនិយម ។ ឧទាហរណ៍ បើសម្តេចធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រពន្ធ កូន ក្មួយ បង ប្អូន កូនប្រសារឬក៏ដន្លងរបស់សម្តេច ដែលមានតួនាទីនៅក្នុងជួរគណរដ្ឋមន្ត្រី គឺសុទ្ធតែជាកត្តាបង្កឲ្យមានទំនាស់ផលប្រយោជន៍ ។ និយាយឲ្យងាយយល់ មន្ត្រីនិមួយៗ មិនអាចតែងតាំង ប្តីឬប្រពន្ធ បង ប្អូន កូន ក្មួយ ឲ្យធ្វើការងារ នៅក្នុងក្រសួង ដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងឡើយ ព្រោះវាជាដើមចមនៃទំនាស់ផល ប្រយោជន៍។ ចំណុចទាំងបីខាងលើនេះ គឺជាកត្តាសំខាន់បំផុត ដែលយើងយល់ថា គួរមានកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅ ។ ប៉ុន្តែ ដើម្បីបញ្ជាក់ឲ្យបានរឹតតែច្បាស់នោះ សម្តេច ហ៊ុន សែន គួរយកចំណុចទាំងបីនេះ ទៅស្ទង់មតិប្រជាពលរដ្ឋ ដែលរស់នៅក្បែរផ្ទះសម្តេចសិន ។ ព្រោះថា កំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅក៏ដោយ មិនស៊ីជម្រៅក៏ដោយ គប្បីធ្វើទៅដោយអនុលោមទៅតាមអ្វីដែលប្រជា ពលរដ្ឋរស់នៅក្បែរផ្ទះសម្តេចចង់បាន មិនមែនធ្វើទៅតាមអ្វីដែលអ្នកនយោ បាយចង់បាននោះទេ ។ ប្រសិនបើមានប្រជាពលរដ្ឋដ៏ច្រើនលើសលុប ចង់បានកំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ សម្តេច ចាំបាច់ត្រូវតែ ធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល ដូចបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ ឲ្យខាងតែបាន ៕

មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

អង្ករសរីរាង្គ៖ ពាក្យ អង្ករសរីរាង្គ នេះគេបកប្រែមកពីពាក្យអង់គ្លេស (Organic Rice) ។ បើតាមនិយមន័យនៃពាក្យ (Organic Products) គឺគេនិយាយសំដៅទៅលើផលិតផលកសិកម្មណា ដែលត្រូវបានគេដាំ ឬចិញ្ចឹម តាមលក្ខណៈធម្មជាតិ ដោយមិនមានការបង្កាត់ពូជ (Genetically Modified) ឬក៏ប្រើជំនួយជីគីមី ឬក៏សារធាតុគីមីណាមួយ ។ និយាយឲ្យខ្លី (Organic Produce) គឺសំដៅទៅលើដំណាំដែលមានពូជបរិសុទ្ធ និងត្រូវបានគេដាំទៅតាម លក្ខណៈធម្មជាតិរបស់វា ។ ដូច្នេះ (Organic Rice) គួរប្រែថា អង្ករធម្មជាតិ វិញ ទើបត្រឹមត្រូវ ។ ពាក្យ (Organic) ដែលនៅក្នុងវច្ចនានុក្រមប្រែថា នៃសរីរាង្គ នោះ គឹគេនិយាយសំដៅទៅលើជីវិតកោសិការ ដែលជាសភាវទ្រទ្រង់នៅលើដងខ្លួនមនុស្ស តែប៉ុណ្ណោះ ។ នៅពេលដែលគេប្រើពាក្យ (Organic) នៅក្នុងន័យកសិកម្ម គឺគេ សំដៅទៅលើអ្វីៗដែលផលិតតាមលក្ខណៈធម្មជាតិ ៕

មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

អំណះអំណាងៈ ពាក្យនេះមិនដឹងជាគេបកប្រែមកពីពាក្យ បរទេស ឬក៏ជាពាក្យខ្មែរ ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំស្តាប់ទៅហាក់ដូចជាឆ្គងបន្តិច ។ បើតាម អត្ថន័យនៃពាក្យនេះគឺប្រហែលជាប្រើជំនួសពាក្យ អះអាង ។ ប៉ុន្តែ ដោយហេតុថា ពាក្យអះអាង ជាកិរិយាសព្ទ គេក៏ប្រើពាក្យ អំណះ អំណាង ជំនួសវិញ ។ សូមបញ្ជាក់ថា ពាក្យខ្មែរមួយចំនួនដែលជា កិរិយាសព្ទនោះ យើងអាចប្រើជានាមបាន ដោយគ្រាន់តែយក ពាក្យ ការ មកដាក់ពីមុខពាក្យទាំងនោះទៅ វាក្លាយទៅជានាម ហើយ ។ ដូច្នេះ យើងយកពាក្យ ការអះអាង មកប្រើជំនួសពាក្យ អំណះអំណាង ក៏បានដែរ ៕

OBITUARY

In Living Memory of Mr. Ung Bun Heang Cambodian Childen have lost a very dear friend, Mr. Ung Bun Heang, whose lively pictures graced the covers and pages of our reading books. Though you are no longer with us now, your legacy and generosity will forever live in our memory. May your soul rest in eternal peace. With gratitude, love, and respect. Cambodian children.

Food for Thought

Incredible Committee The Cambodian government has lately appointed a committee to look into and/or resolve wage issues for Cambodian labors, especially, those who are working in garment factories. Based on what was officially listed on the committee roster, all of the committee members (with the exception of Mr. Kit Meng, who represented business interests) are government officials. It is quite odd to see that the committee whose task is to solve the problem related to a particular sector (in this case, garment factories workers) has no representative from that sector on it. With such committee working on their behalf, the poor Cambodian labors will certainly be facing a nighmarish scenario for many more years to come. This quote from former Bristish Prime Minister, Winston Churchill, with regard to his relationship with Soviet leader, Joseph Stalin said it all: "With a friend like you, I will not need an enemy."

មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

បំណីនជីវិតៈ ថ្មីៗនេះខ្ញុំបានឃើញពត៌មានផ្សាយអំពីសៀវភៅ បំណិនជីវិត ដែលក្រសួងអប់រំខ្មែរសហការជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដាក់ ឲ្យប្រើនៅក្នុងកម្មវិធីអប់រំនៅកម្ពុជា ។ ដោយហេតុតែខ្ញុំមិនសូវចេះភាសា ខ្មែរជ្រៅជ្រះ ខ្ញុំក៏ស្វែងរកពាក្យអង់គ្លេសមកប្រៀបធៀប ដើម្បីយល់អត្ថន័យ នៃពាក្យខ្មែរឲ្យបានច្បាស់លាស់បន្តិច ។ ពាក្យ បំណិនជីវិត ប្រហែលជាគេ បកប្រែចេញពីភាសាអង់គ្លេស (Life Skill) ។ បើយើងយកពាក្យ អង់គ្លេសមកបកប្រែដាច់ពីគ្នា គឺមានពាក្យ (Life ជីវិត) និងពាក្យ (Skill ជំនាញ) ។ ដូច្នេះ ហេតុអ្វីក៏គេមិនដាក់ចំណងជើងឲ្យសៀវភៅ នោះថា៖ ជំនាញជីវិត វិញ ព្រោះវាត្រឹមត្រូវតាមពាក្យអង់គ្លេស ហើយមាន ចុងជួនល្អនៅក្នុងពាក្យខ្មែរទៀតផង ៕

មួយថ្ងៃ មួយម៉ាត់

មិនមានភាពចាស់ទុំ (ផ្នែកនយោបាយ)៖ ពាក្យនេះ ប្រហែល ជាគេបកប្រែចេញពីពាក្យអង់គ្លេស (Immature) ដែលមានន័យថា ក្មេងខ្ចី ។ បើយើងសង្កេតមើលពាក្យនេះនៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស គេច្រើន ប្រើសំដៅទៅលើកត្តាអសមត្ថភាពរបស់បុគ្គលណាដែលមិនអាចអនុវត្តិ ឬក៏ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយឲ្យបានល្អត្រឹមត្រូវ ។ ការយកពាក្យ មិនមានភាព ចាស់ទុំ មកប្រើនៅក្នុងប្រធានបទនយោបាយនៅទីនេះ គឺហាក់ដូចជា ឆ្គងបន្តិចហើយ ព្រោះថា ពាក្យចាស់ទុំ គឺសំដៅទៅលើអាយុកាល​ឬ ថេរវេលា ។ ឯសមត្ថភាពរបស់អ្នកនយោបាយគឺមិនទាក់ទងទៅនឹងអាយុ កាល ឬក៏ថេរវេលានោះទេ ។ ដូច្នេះ នៅពេល​ដែលយើងយកពាក្យ (Immature)​មកប្រើនៅក្នុងប្រធានបទនយោបាយ យើងគួរនិយាយថា ខ្វះសមត្ថភាពវិញ ត្រឹមត្រូវជាង។ បើមិនចង់វែងឆ្ងាយ យើងយកពាក្យ ក្មេងខ្ចី ឬនៅខ្ចី មកប្រើក៏មិនទាស់ខុសអ្វីដែរ ៕

Food for Thought

Democracy Park OR Dictatorship Park? There is a well known Cambodian saying that goes: "Chhkae kontuy kvean, kir nov tae kvean", which means that "A dog with curling tail, could not straighten its tail." To put it in non-figurative language, this saying generally refers to people who are unable or unwilling to forgo a bad habit. The same could be said about tyranical government. By now, it has been well known that Cambodian government has transformed itself from Communism to Democracy. But, has it really done that? The answer would be: Yes, it has done that on paper, but NOT in practice. The image of plain clothes thugs hired by the Cambodian authority to chase away people who were staging demonstration in democracy park is a painful reminder that a dog with curling tail could not straighten its tail for long. The only way to keep it from curling back up is to cut it off.

Food for Thought

Plain Cloth Police, OR Plain Cloth Terrorists?? The court house is a symbol of law and order. Hence, it should have uniformed security guards to maintain order. The use of plain cloth security guards wearing motocycle helmets (which is equivalant to wearing face masks) by the Cambodian authority to maintain order in front of the court house really makes a mockery of the institution. In general, only those who intended to commit crimes or terrorism wear face masks to hide their identities. Law enforcement officers should not hide their faces if they were to represent the law. Otherwise, they would be no difference than criminal terrorists. By definition, law enforcement officers are to protect the public. They must not fear the public. To the contrary, the image of these plain cloth security guards wearing motocycle helmets to hide their faces clearly show that they are afraid of the public to which they are sworn to protect. With such coward public security officers (punt intended) to protect them, the Cambodian people will definitely be living in fear for the rest of their lives. Frankly speaking, these plain cloth security guards wearing motocycle helmets look more like terrorists than law enforcement officers. If the purpose of the Cambodian authority is to terrorize its citizen, then it has done the job well.

Food for Thought

The Human Rights Abusers The actions of Cambodian authority over the past few weeks should make a number of foreign embassies in Phnom Penh, especially those which advocate the practice of democracy and respect for human rights, stir if not violently jump to action. But their silence and indifferent attitude toward the blatant abuses of human rights in Cambodia in recent days certainly make the situation go from bad to worst. This is a clear case for condemnation to be issued by foreign embassies which advocate the respect for human rights. But their collective silence makes the situation even more troublesome. Politics aside, the problem of human rights abuse is not so much that there are too many human rights abusers on this planet, but it is rather too many people, who could forcefully speak against human rights violation, choose to remain silence. Enough tirade against this indifferent attitude. Let's look at the crux of the issues surrounding the abuses of human rights in Cambodia. By now, everyone knows that the Cambodian authority has used a deadly forces to put down domonstration over wage issues by garment factories workers. The result was 5 people died and more than 30 injured. On top of that, 23 people were arrested and imprisoned in a remote place called Tropeang Plong located near the border of Vietnam. Based on reports from news organization and human rights advocate groups which gained access to visit with the prisoners, the arrestees were treated worse than prisoners of war. The injured arrestees were not treated while they were in custody, which was a violation of every human right-related covenant Cambodia is a party to. On top of it, the Cambodian authority appears intentionally mistreated the arrestees by physically and mentally isolating them from their relatives and the society at large. Very often, one would hear the Cambodian government claim of applying the laws faithfully to maintain public security and social order. Those who break the laws must be punished according to the laws. On this matter, every Cambodian should ask this simple question: Is there any law in the constitution or any other law books existed in Cambodia that allows imprisonment of arrestees hundred of miles outside of the jurisdiction in which they were arrested? If the answer is NONE, then, the Cambodian government, namely the people, who created and run it, have clearly broken the law. Shouldn't they be punished for breaking the law?

Food for Thought

The Human Right Defender Recently, a lot of blood has been spilled on the outskirt of Phnom Penh when Cambodian authority opened fired on garment factories demonstrators. Based on news reports, 5 people have been killed and more than 30 are injured. This is a clear case of human right violation. But what is even more bothersome is that our prominent human right defender, namely, the esteem director of the Cambodian Center for Human Right, Mr. Ou Vireak, did not immediately voice any concern. If I may, let me ask you a question, Mr. OU: Are you in some way incapacitated or too shocked over the bloodshed that you could not find strength to comdemn the Cambodian authority over the use of forces to commit this horrendous crime? One may recall that Mr. Ou Vireak bitterly fought tooth and nail against the use of the word "Youn" by Khmer as a reference to the people of Vietnamese origin lest it incites discrimination or violent attitude toward Youn. Comparing the use of word that could lead to discrimination or incite violence and the use of fire arms to commit violence, one does not need to be a human right defender to see the real human right abuses. If human right defender in Cambodia the like of Mr. Ou Vireak could not differentiate this minor point, Cambodian human right improvement will have a very long way to go. Let's remind each other again that human right, like justice, is color blind and free of racial biases. As a principle, human right does not discriminate against or kowtow to anyone. So, stop being a hypocrite and do what you proclaim to be doing.

ចំណីខួរក្បាល

ពាក្យខ្មែរប្រែពីពាក្យបរទេស នៅពេលដែលខ្ញុំអានពត៌មានជាភាសាខ្មែរ ខ្ញុំតែងប្រទះឃើញពាក្យប្លែកៗ ដែលគេបកប្រែចេញពីពាក្យបរទេសមក ។ ពាក្យខ្លះ មិនត្រឹមតែឆ្គងទេ វា ថែមទាំងគ្មានន័យត្រឹមត្រូវទៀតផង ។ ខ្ញុំសូមលើកយកពាក្យមួយចំនួន មកវែកញែកដើម្បីទុកជាចំណីខួរក្បាលដូចតទៅ៖ ប្លង់មេៈ ពាក្យនេះប្រហែលជាប្រែមកពីពាក្យ (Master Plan) ។ ពាក្យ (Master Plan) នេះ ជាទូទៅគេប្រើនៅក្នុងកិច្ចការសំណង់ ។ យើងដឹងហើយថា មុននឹងសាងសង់អ្វីមួយ គេត្រូវមានគម្រោងមូលដ្ឋាន ។ ដូច្នេះ យើងគួរនិយាយថាគម្រោងមូលដ្ឋានវិញត្រឹមត្រូវជាង ។ បច្ចុប្បន្នភាពៈ ពាក្យនេះ ប្រហែលជាបកប្រែចេញមកពីពាក្យ (Update) ។ ពាក្យបច្ចុប្បន្ន គឺសំដៅលើពេលវេលា មិនមែនជាភាវៈទេ ។ ដូច្នេះ យកភាពដែលជាភាវៈមកប្រើជាមួយនឹងកាលនោះ គឺខុសហើយ ។ ពាក្យ (Update) នេះ បើយើងប្រើសំដៅទៅលើការបន្ថែមកម្មវិធីថ្មីចូល ក្នុងប្រព័ន្ធកំព្យូទ័រ យើងគួរនិយាយថាដាក់បន្ថែមកម្មវិធីថ្មី ។ ប៉ុន្តែ បើយើង និយាយសំដៅទៅលើតួលេខដូចជាបញ្ជីបោះឆ្នោត យើងគួរនិយាយថា បញ្ជីចុះឈ្មោះចុងក្រោយបំផុត ទើបត្រឹមត្រូវជាង ។ យេនឌឺៈ ពាក្យនេះគឺនិយាយតាមសំនៀងភាសាអង់គ្លេស (Gender) ដែលមានន័យថា ភេទ ។ សូមបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងភាសា អង់គ្លេស ពាក្យ (Gender) និង (Sex) គឺសំដៅទៅលើអត្ថន័យតែ មួយ ។ ដូច្នេះ ហេតុអ្វីក៏យើងមិនយកពាក្យ ភេទ ដែលជាភាសាខ្មែរចំ តួនោះ មកប្រើតែម្តងទៅ ចាំបាច់យកពាក្យគេមកប្រើ នាំឲ្យពិបាកយល់ ធ្វើអ្វី ? បើយើងចង់និយាយអំពី (Gender Equality) នោះ យើង យកពាក្យ សមភាពភេទ មកប្រើទៅ វាមានន័យពេញលេញណាស់ទៅ ហើយ ។ តស៊ូមតិៈ ពាក្យនេះ ប្រហែលជាគេបកប្រែចេញពីពាក្យអង់គ្លេស (Debate) ។ ពាក្យ (Debate) នេះ គឺគេប្រើសំដៅទៅលើការជជែក វែកញែករកខុសត្រូវ ដោយប្រើតក្កវិជ្ជាដើម្បីគាំទ្រនូវគោលគំនិតអ្វីមួយ ។ ដូច្នេះ ពាក្យ (Debate) គួរប្រែថា ជជែករកខុសត្រូវវិញ ។ ពន្លឿនៈ ពាក្យនេះ អាចមានប្រភពចេញពីពាក្យអង់គ្លេស (Expedite) ។ ខ្ញុំបានមើលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរដើម្បីស្វែងរកពាក្យ ពន្លឿននេះ ប៉ុន្តែ រកមិនឃើញទេ គឺមានតែពាក្យ ពន្យា ពន្យឺត និង ពន្យឺន ។ ថ្វីត្បិតតែពាក្យ ពន្លឿន អាចធ្វើជាពាក្យផ្ទុយជាមួយនឹងពាក្យ ពន្យឺត ក៏ដោយ ក៏យើងមិនគួរបង្កើតពាក្យថ្មីមកប្រើតាមតែអំពើចិត្តនោះទេ ។ ពាក្យ (Expedite) គឺគេសំដៅទៅលើការធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយឲ្យបានឆាប់រហ័ស ។ ដូច្នេះ យើងអាចយកពាក្យ រហ័ស ឬ ធ្វើឲ្យលឿន មកប្រើក៏បានដែរ ។ ជីវចម្រុះៈ ពាក្យនេះមានដើមកំណើតចេញមកពីពាក្យ (Bio-Diversity) ។ យើងមិនអាចបកប្រែពាក្យ (Bio) ថា ជីវ គ្រប់ តែកាលទេសនោះទេ ។ ឧទាហរណ៍ (Bio Fuel) ដែលជាប្រេងម៉្យាង ផលិតចេញពីរុក្ខជាតិ ឬគ្រាប់ធញ្ញជាតិនោះ គេមិនប្រែថា ប្រេងជីវ ទេ ។ គេហៅប្រេងប្រភេទនេះថា ប្រេងធម្មជាតិ ។ ដូច្នេះ ពាក្យ (Bio- Diversity) គួរប្រែថា ធម្មជាតិចម្រុះវិញ ប្រហែលត្រឹមត្រូវជាង ។ បុណ្យសមុទ្រៈ ពាក្យនេះខ្ញុំឃើញគេសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស ថា (Sea Festival) ។ បើយើងសង្កេតមើលតាមភាពជាក់ស្តែង អ្វី ដែលជា បុណ្យសមុទ្រ នៅទីនេះ វាគឺជា ទិវាឆ្នេរសមុទ្រ ដែលភាសាអង់ គ្លេសគេសរសេរថា (Beach Festival or Beach Carnival) ។ ដូច្នេះ គួរកែ បុណ្យសមុទ្រ ទៅជា ទិវាឆ្នេរសមុទ្រ វិញ ត្រឹមត្រូវជាង ។ ចែករំលែកចំណេះដឹង ឬបទពិសោធៈ ពាក្យនេះប្រហែលជា គេបកប្រែមកពីពាក្យថា (Share knowledge or experience) ។ សូមបញ្ជាក់ថា ចំណេះដឹងក្តី បទពិសោធក្តី ជាវត្ថុ អរូបី ។ ដូច្នេះ គេមិន អាចយកទៅចែករំលែក ដូចជាផ្លែឈឺ ឬនំចំណីនោះទេ ។ ពាក្យ (Share) នៅទីនេះគួរប្រែថា ប្រាប់ ឬរៀបរាប់ទើបត្រឹមត្រូវ ។ បើគេនិយាយសំដៅ ទៅលើអ្វីៗដែលក្រៅអំពី វត្ថុអរូបីទើបគេប្រែថា ចែករំលែក ឬចូលរួមជា មួយ ។ ឧទាហរណ៍ ចែករំលែកនំ (Share a cake) ជិះតាក់ស៊ីជាមួយ គ្នា (Share a cab) ។ ស្ពានអាកាសៈ ធម្មតា កាលណាយើងនិយាយអំពីស្ពាន គឺយើង សំដៅលើសំណង់ដែលគេសង់ឆ្លងកាត់ ប្រឡាយ អូរ ស្ទឹង ទន្លេ ឬក៏ដៃសមុទ្រ ។ មិនដែលមាននរណាសង់ស្ពានឆ្លងកាត់អាកាសនោះទេ ព្រោះអាកាសគ្មានកោះ គ្មានត្រើយដូចជា ស្ទឹង ឬទន្លេឡើយ ។ អ្វីដែលខ្មែរហៅថាស្ពានអាកាសនោះ គឺគ្រាន់តែជាផ្លូវដែលគេសង់ក្នុងលម្ហពីលើផ្លូវមួយទៀត ដើម្បីកុំឲ្យចរាចរកក ស្ទះ ។ ភាសាអង់គ្លេស គេហៅផ្លូវប្រភេទនេះថា (Overpass) ដែលយើងគួរ សរសេរជាភាសាខ្មែរថា ផ្លូវលម្ហ ឬ ផ្លូវរំលង។

Food for Thought

On Liberty and Freedom of Expression I listened to a radio broadcast on the Internet the other day and heard Mr. Kem Sokha, Vice President of the CNRP Party complained bitterly about people who criticised the CNRP's leadership for NOT doing the right thing (whatever that right thing might be). Mr. Kem Sokha said that people who proclaim themselves to be democrats or supporting democratic movement should not criticise the CNRP's leadership for whatever reasons because doing so will help strenghten the position of the CPP. As a Cambodian, I would like to share a humble opinion on this issue that it is imperative for people to be able to express their opinion freely, even though such opinion might be detrimental to their own interests. Remember that the struggle between the CNRP and CPP is to bring better liberty and freedom of expression to Cambodia. Democracy without freedom of expression is no difference from dictatoship.

Food for Thought

Poor Cambodia

When my father was still alive, I used to hear him lamented about dictatorship and oppressive rulers in Cambodia. Whenever he touched on Cambodian politics in his talks, either with his friends or his family members, he always wished to see Cambodian rulers stopped following dictatorial leadership style and followed the principles of liberal democracy. Now, my father had already died. And he died without realizing his dream of seeing Cambodia free from the grip of dictatorial leaders. Based on what I have observed, my father was not the only Cambodian who had a lifelong's wish to see Cambodia becoming a country free from oppressive, dictatorial rulers. Countless Cambodians from one generation to another had or have the same desire. Many of them spent most of their lives fighting for this illusive freedom while others resign to their fate. It has been half a century now since I was born and Cambodia remains politically the same as it was in my father's time. One of the questions I have often asked myself is: Will Cambodia be freed from dictatorial rulers within my lifetime? Though anything is possible, it feels like an oxymoron to think that Cambodia could some day be freed from dictatorial rulers. One reason for this pessimistic thought is that whenever I look back into the behavior of Cambodian leaders in the past including the one who is currently ruling Cambodia, I see them all behave like the animal characters portrayed in George Orwell's book, Animal Farm. All Cambodian leaders, from the past to present, fought so hard to rid Cambodia of dictatorial leaders. However, as soon as they succeeded and became leaders, they behave exactly like the one they replaced. That is to say, they themselves become dictators. The problem with dictatorship is not that we could not get rid of it. It is rather that Cambodian people keep missing the opportunity to get rid of it. For instance, after the UN sponsored election in 1993, the people who are tasked with writing a new constitution could have put term limit on the prime minister. But, they didn't. They could also have put provision to have governors elected by the people rather than appointed by the central government. They didn't. There are many other things such as conflict of interest, transparency, and administrative organization laws that they could have enacted to ensure that the ability for a dictator to shrive within government leadership is weak. But no one seemed to bother doing anything. For example, there is no law on the number of deputy prime ministers. While most countries has only one deputy prime minister or vice president, Cambodia has more then 10 deputy prime ministers. By having so many deputy prime ministers, the prime minister is assured that there is no one to succeed or challenge him. Thus, the dictator will have free reign to abuse his power anyway he pleases. And the poor and powerless Cambodian people will continue to live in deprivation of freedom.

ចំណីខួរក្បាល​ (ប្រចាំសប្តាហ៍)

ពាក្យខ្មែរប្រែពីពាក្យបរទេស
យូរៗម្តង នៅពេលដែលខ្ញុំអាន ឬស្តាប់ពត៌មានជាភាសាខ្មែរ ខ្ញុំបានប្រទះ
ឬឮពាក្យខ្មែរខ្លះ ដែលគេបកប្រែ ចេញពីពាក្យអង់គ្លេសមក ហើយយកមក
ប្រើខុសអំពីអត្ថន័យរបស់វាទាំងស្រុង ។ ខ្ញុំសូមលើយកពាក្យមួយ ចំនួន
ដែលខ្ញុំ ធ្លាប់ជួបមកលាតត្រដាងដូចតទៅ៖
គណនេយ្យភាពៈ ពាក្យនេះគេបកប្រែពីពាក្យអង់គ្លេស​(Accountability)
ដែលមាន ន័យថា៖ ទទួលខុសត្រូវ ។ សូមបញ្ជាក់ថា ពាក្យទទួលខុសត្រូវ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសមានពីរ គឺ (Accountability) និង (Responsibility) ។
(Accountability)សំដៅលើតួនាទីឬភារកិច្ច និង (Responsibility) សំដៅលើ
សកម្មភាព ។ ឧទាហរណ៍៖ យើងទាមទារឲ្យមានការទទួលខុសត្រូវ នៅ
ក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល (We demand accountability in the government) និង មន្ត្រី
រាជការជាអ្នក ទទួលខុសត្រូវនូវរាល់ទុក្ខកង្វល់របស់រាស្ត្រ (Public servants
are responsible for people's suffering) ។ ការយកពាក្យគណនេយ្យភាព មក
ជំនួសឲ្យពាក្យ ទទួលខុសត្រូវនោះ គឺពិតជាខ្ជីខ្ជាពេកណាស់ ។
មហាអនុតំបន់ទន្លេមេគង្គៈ ពាក្យនេះគេបកប្រែពីពាក្យអង់គ្លេស
(Greater Mekong Subregion) ។ មុននឹងខ្ញុំវែកញែកលម្អិតពាក្យនេះ ខ្ញុំសូម
អនុញ្ញាតិមើលពាក្យខ្មែរបន្តិច ។ ពាក្យ មហា មានន័យថា ធំ ។ ឯពាក្យ អនុ
មានន័យថា តូច ឬបន្ទាប់ ។ នៅពេលដែលយើងយកពាក្យទាំងពីរនេះ
មកផ្គុំគ្នា វាក៏ក្លាយទៅជាពាក្យមួយដែលគ្មាន ន័យពីតប្រាកដ ។ មហា​ផង
អនុផង ពាក្យពីរផ្ទុយគ្នា តើយើងគួរឲ្យអាទិភាពលើពាក្យមួយណា?
ពាក្យមហាអនុតំបន់ទន្លេមេគង្គ គួរសរសេរថា៖ តំបន់ជុំវិញទន្លេរមេគង្គ
ផ្នែកខាងក្រោមវិញ ទើបត្រឹមត្រូវ ។ ព្រោះថា ពាក្យ (Greater) នៅទីនេះ
គឺមានន័យថា ជុំវិញ (ដូចជាៈ Greater Boston, Greater Philadelphia, etc.) ។
ឯពាក្យ (Sub) មានន័យថា ផ្នែកខាងក្រោម ឬខាងក្រោយ(Subregion: តំបន់
ផ្នែកខាងក្រោម) ។
អាងទន្លេមេគង្គៈ ពាក្យនេះប្រហែលជាគេបកប្រែមកពីពាក្យអង់គ្លេស
(Mekong River Basin or Reservoir) ។ ខ្ញុំមិនដឹងថាទន្លេមេគង្គក្លាយទៅជា
អាងពីពេលណាមកទេ ។ ដែលហៅថាអាងនោះ គឺជា កន្លែងដែលគេ
លើកជាទំនប់ ឬក៏ជីកដី ដើម្បីឲ្យទឹកដក់នៅ ។ ឧទាហរណ៍ អាងទឹក
កំពីងពួយ (នៅបាត់ដំបង) អាងទឹងត្រពាំងថ្ម (នៅបន្ទាយមានជ័យ)
និង បារាយខាងលិច (នៅសៀមរាប) ។ល។ ពាក្យ (Basin or Reservoir)
នៅទីនេះ គេមិនប្រែថា អាងទេ វាឆ្គងណាស់ ។ គួរយកពាក្យ តំបន់
ទំនាបទន្លេមេគង្គ ឬក៏ ទំនាបមេគង្គ មកប្រើវិញត្រឹមត្រូវជាង ។
បញ្ជាទិញៈ ពាក្យនេះប្រែមកពីពាក្យអង់គ្លេស (Order) ។ ពាក្យ​ (Order)
នេះអាចមានន័យពីរយ៉ាង​ ។ បើគេប្រើនៅក្នុងទំនាកទំនងរវាងចៅហ្វាយ
នាយនិងអ្នកនៅក្រោមបង្គាប់ គេប្រែថា បញ្ជា ។ ប៉ុន្តែ បើគេប្រើ ពាក្យ
នេះនៅក្នុងទំនាក់ទំនងជំនួញ គេប្រែថា ជាវ ឬទិញ មិនមែន បញ្ជាទិញ
នោះទេ ។
រលូនៈ ពាក្យនេះប្រែមកពីពាក្យអងគ្លេស (Smoothly) ។ ថ្វីត្បិតពាក្យនេះ
អាចប្រែថារលូនក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែ បើយើងនិយាយសំដៅទៅលើសកម្មភាព
អ្វីមួយ យើងគួរប្រែថា ឥតរអាក់រអួល ឬក៏ ដោយគ្មានរអាក់រអួលវិញ
ទើបស្តាប់ទៅមិនសូវឆ្គង ។ ឧទាហរណ៍ (Everything went smoothly) ប្រែថា
អ្វីៗ បានប្រព្រឹត្តិទៅ ដោយគ្មានរអាក់រអួល ។
ចក្ខុវិស័យៈ ពាក្យនេះប្រែមកពីពាក្យអង់គ្លេស (Vision) ។ ពាក្យ (Vision)
នេះអាចប្រែថាចក្ខុវិស័យ នៅពេលដែលយើងសំដៅលើអ្វីៗដែលមើល
ឃើញដោយភ្នែក ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើយើងប្រើវានៅក្នុងន័យរៀបចំទិស
ដៅនយោបាយ ដែលទាក់ទិននឹងការត្រិះរិះពិចារណា ដោយប្រើតក្កវីជ្ជា
ព្យាករណ៍ការវិវត្តន៍នៃកត្តាអ្វីមួយ នៅក្នុងពេលអានាគត យើងគួរប្រែថា
ទស្សនវិស័យវិញ ត្រឹមត្រូវជាង ។ ខ្ញុំសូមផ្អាកការវែកញែកពាក្យខ្មែរប្រែ
មកពីពាក្យអង់គ្លេស ត្រឹមនេះសិនចុះ ។ ពេលក្រោយ ខ្ញុំនឹងលើកយក
ពាក្យផ្សេងទៀតមកវែកញែកដើម្បីទុកជាចំណីខួរក្បាល ។ សូមស្វាគមន៍
ជានិច្ច នូវរាល់ការទិតៀនដើម្បីស្ថាបនា ៕