ចំណីខួរក្បាល

ហាត់ប្រាណ និង ហាត់ប្រាជ្ញ ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកសិក្សាផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រទេ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមានមិត្តភក្តិជាច្រើនដែលមានជំនាញផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ។ ផ្អែកលើអ្វីដែលមិត្តភក្តិខ្ញុំប្រាប់ រាប់បញ្ចូលទាំងដំបូន្មានរបស់វេជ្ជបណ្ឌិតត្រួតពិនិត្យសុខភាពរូបកាយខ្ញុំប្រចាំឆ្នាំផង កត្តាដ៏សំខាន់មួយដែលមនុស្សគ្រប់រូបត្រូវផ្តោតការអនុវត្តិ ដើម្បីថែរក្សាគាំពារសុខុមាលភាពនៃរូបកាយគឺ ហាត់ប្រាណ ។ វាជាមធ្យោបាយតែមួយគត់ ប្រសើរបំផុត និង ងាយបំផុត ក្នុងការអនុវត្តិដើម្បីថែទាំគាំពាររូប ក៏ដូចជាជីវិតរបស់យើងម្នាក់ៗដែរ ។ នៅពេលយើងនិយាយអំពីសុខភាព គឺយើងនិយាយអំពីភាវភ្លោះមួយ ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Physical Health and Mental Health (សុខភាពផ្លូវកាយ និង សុខភាពផ្លូវចិត្ត) ។ ដូច្នេះ នៅពេលយើងនិយាយអំពីការ ហាត់ប្រាណ (Physical Exercise) ដើម្បីថែទាំគាំពាររូប យើងក៏ត្រូវនិយាយអំពីការ ហាត់ប្រាជ្ញ (Mental Exercise) ដើម្បីថែទាំគាំពារចិត្តដែរ ។ គួរបញ្ជាក់ថា ខ្ញុំបកប្រែពាក្យ Mental Exercise ថា៖ ហាត់ប្រាជ្ញ ដ្បិតវាមានសំនៀងពីរោះចុងចួនជាមួយនឹង ហាត់ប្រាណ ហើយក៏មានអត្ថន័យគាប់ប្រសើរជាងគេដែរ ។ យើងអាចប្រើពាក្យ ហាត់សតិអារម្មណ៍ ក៏បាន ។ ស្មេរខ្លះប្រើពាក្យ ហាត់ប្រាណផ្លូវចិត្ត ឬ លាងសម្អាតចិត្ត ជាដើម ។ល។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រធានបទដែលខ្ញុំនឹងបរិយាយនៅក្នុងអត្ថបទនេះ គឺពាក់ព័ន្ធនឹងសុខុមាលភាពសតិរបស់មនុស្ស ។ ខ្ញុំចាប់ផ្តើមហាត់ប្រាណ និងហាត់ប្រាជ្ញ ដើម្បីគាំពារសុខភាពរូបកាយនិងចិត្តជាង ២៥ឆ្នាំកន្លងមកហើយ បន្ទាប់ពីយល់ដឹងជាក់លាក់ថាសុខភាពរបស់មនុស្សយើង ជាសភាវភ្លោះដែលមាន កាយនិងចិត្ត ជាគ្នា ។ ផ្នែកគាំពារសុខភាពផ្លូវកាយ ឬហាត់ប្រាណ ខ្ញុំជ្រើសរើសយកវិធី ជិះកង់ ។ ឯផ្នែកគាំពារសុខភាពផ្លូវចិត្ត ឬហាត់ប្រាជ្ញ ខ្ញុំជ្រើសយកវិធី ស្តាប់ចម្រៀង ។ កាលនោះ ខ្ញុំមិនប្រាកដក្នុងចិត្តថា អ្វីទៅជាការហាត់ប្រាជ្ញទេ ។ ខ្ញុំគ្រាន់តែយល់ឃើញថា បើយើងធ្វើឲ្យចិត្តយើង "ល្ហែ" នោះគឺជាការគាំពារផ្លូវចិត្ត ឬហាត់ប្រាជ្ញហើយ ។ វីធីហាត់ប្រាជ្ញរបស់ខ្ញុំគឺរៀងរាល់យប់ពេលចូលគេង ខ្ញុំចាក់បទចម្រៀងស្តាប់ ។ បទចម្រៀងទៀតសោត គឺខ្ញុំជ្រើសរើសយកតែបទចម្រៀងសាសងផ្តោះផ្តងមនោសច្ចេតនាលែបខាយស្នេហា ដែលមានភាពរីករាយបង្កប់នៅក្នុងនោះ ។ ខ្ញុំអនុវត្តិការហាត់ប្រាជ្ញនេះ តាំងតែពីសម័យប្រើម៉ាញ៉េនិងកាសែតម្លេះ ។ សព្វថ្ងៃ ខ្ញុំប្រើអាយហ្វូននិងចម្រៀងឌីជីថល ។ បន្ទាប់ពីហាត់ប្រាជ្ញ ជិត៣០ឆ្នាំកន្លងមកនេះ មានប្រការមួយដែលខ្ញុំអាចកត់សម្គាល់គឺថា ចិត្តខ្ញុំមិនសូវស្មុគទេនៅក្នុងដំណើររស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ។ (គួរកត់សម្គាល់ថា ជីវិតខ្ញុំជួបបញ្ហានិងឧបស័គ្គជាប្រចាំដូចមនុស្សដទៃដែរ) ។ ថ្មីៗនេះ ខ្ញុំបានអានអត្ថបទមួយស្តីអំពីការហាត់ប្រាណផ្លូវចិត្ត ឬហាត់ប្រាជ្ញ ដែលអ្នកគ្រូ ប៉ែន សេដ្ឋារិន បកប្រែពីភាសាជប៉ុនមកជាភាសាខ្មែរ (សូមមើលខ្លឹមសារពិស្តារនៃអត្ថបទនោះដែលខ្ញុំ ស៊ារផ្សាយបន្ត នៅខាងក្រោម) ។ ខ្លឹមសារសង្ខេបនៅក្នុងអត្ថបទនោះគឺថា ដើម្បីហាត់ប្រាជ្ញគឺយើងត្រូវធ្វើដូចម្តេចឲ្យចិត្តមានភាព "រំភើបរីករាយ" ជាប្រចាំ ។ ជាប្រចាំនៅទីនេះគឺអាច រៀងរាល់ថ្ងៃ រៀងរាល់សប្តាហ៍ ឬរៀងរាល់ខែ ។ ខ្ញុំយកដំបូន្មានឬការអះអាងនេះមកពិចារណាជាមួយនឹងវិធី "ហាត់ប្រាជ្ញ" របស់ខ្ញុំដែលផ្តោតលើការតម្កល់ចិត្តឲ្យ "ល្ហែ" ជាប្រចាំ ។ បើយើងពិនិត្យឲ្យល្អិតបន្តិច ល្ហែ គឺជាបុរេភាវៈទៅកាន់ភាពរំភើបរីករាយ (Precondition toward the state of excitement and happiness) ។ ដូច្នេះ ការហាត់ប្រាជ្ញដោយតម្កល់ចិត្តឲ្យល្ហែ គឺមិនទាន់ពេញលេញ ឬត្រឹមត្រូវទេ ។ វាហាក់ដូចជាគ្មានអ្វីពិបាកយល់ឡើយ ។ ដែលហៅថាហាត់ប្រាណ និង ហាត់ប្រាជ្ញ គឺចាំបាច់ត្រូវតែមានស្វ័យសកម្មភាពនៅក្នុងនោះ (Self-activity) ។ យើងមិនអាចទៅឈរមើលគេហាត់ប្រាណហើយចាត់ទុកថា យើងបានហាត់ប្រាណដែរនោះទេ ។ ដូចគ្នាដែរ យើងមិនអាចអង្គុយស្តាប់ចម្រៀង ឬមើលគេច្រៀង ហើយចាត់ទុកថាយើងបានច្រៀងនឹងគេដែរនោះទេ ។ ចំណុចមួយទៀតដែលមនុស្សជាច្រើនយល់ខុសគឺថា ការងារដោយប្រើឋាមពលផ្លូវកាយក្តី ផ្លូវចិត្តក្តី គឺអាចយកមកជំនួសឲ្យការហាត់ប្រាណនិងហាត់ប្រាជ្ញ ។ ខុសទាំងស្រុង! រែកទឹកស្រោចស្ពៃ ឬជញ្ជូនឥដ្ឋធ្វើសំណង់ មិនមែនជាការហាត់ប្រាណឡើយ ។ រៀបចំមេរៀនបង្រៀនសិស្ស និងច្រៀងអាយៃធ្វើឲ្យគេសើចក្អាកក្អាយក្នុងពិធីកាត់សក់មង្គលការ ក៏មិនមែនជាការហាត់ប្រាជ្ញដែរ ។ និយាយឲ្យខ្លី សកម្មភាពដែលស្ថិតក្រោមសម្ពាធពីកត្តាខាងក្រៅ គឺមិនមែនជាការហាត់ប្រាណឬហាត់ប្រាជ្ញទេ ។ ហាត់ប្រាណនិងហាត់ប្រាជ្ញ ក្នុងភាវៈដ៏បរិសុទ្ធបំផុត (In its purest form) គឺត្រូវមានកត្តាលំហែ ឬល្ហែ ជាគោល ។ កម្ម ឬសកម្មភាពមានបីដែលប្រព្រឹត្តិទៅដោយ៖ កាយ វាចា និង ចិត្ត ។ ហាត់ប្រាជ្ញគឺជាសកម្មភាពពាក់ព័ន្ធនឹងចិត្ត ។ ឯវាចាគឺជាសកម្មភាពមួយដែលបម្រើផលប្រយោជន៍ឲ្យកាយផង ឲ្យចិត្តផង ។ ចិត្តគឺជាសភាវមួយដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Abstract ។ វាគ្មានរូបរាងឲ្យយើងមើលយល់ពាល់ត្រូវទេ ។ ឥឡូវយើងងាកទៅពិចារណាអំពីការអះអាងថា ភាវៈរំភើបរីករាយ គឺជាការហាត់ប្រាជ្ញ ឬហាត់ប្រាណផ្លូវចិត្តវិញម្តង ។ តើវាសមហេតុផលឬត្រឹមត្រូវទេ ។ បើត្រឹមត្រូវ តើយើងត្រូវហាត់ប្រាជ្ញដោយវិធីឬរបៀបណា ។ តាមការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ វិធីហាត់ប្រាជ្ញគឺស្ថិតនៅលើគោក ហើយងាយស្រួលជាងហាត់ប្រាណទៅទៀត ។ នរណាក៏មានសមត្ថភាពអាចហាត់ប្រាជ្ញបានដែរ បើត្រឹមតែធ្វើឲ្យចិត្តរំភើបរីករាយនោះ ។ ឯចិត្តដែលរំភើបរីករាយ នរណាក៏ធ្លាប់ចួបប្រទះ ឬមានបទពិសោធដែរ ។ អ្វីជាកត្តាដែលយើងត្រូវធ្វើ គឺបង្កឲ្យមានចិត្តរីករាយជាប្រចាំ ។ មនុស្សគ្រប់ៗរូបកើតមក មានទេពកោសល្យឬឧបនិស្ស័យពីរមកជាមួយ ។ ទីមួយគឺយើងចេះ យំ ។ ទីពីរគឺយើងចេះ សើច ។ វាជាបដិភាវៈភ្លោះដែលយើងហៅដោយសាមញ្ញថា សុខ និង ទុក្ខ ។ ការហាត់ប្រាជ្ញដែលផ្តោតលើភាពរំភើបរីករាយ គឺស្ថិតនៅក្នុងភាវៈ សុខ ឬ សើច ។ ដូច្នេះ ជំហានទីមួយគឺយើងត្រូវប្តូរផ្នត់គំនិតពី "មានរូបមានទុក្ខ" ឲ្យទៅជា "មានរូបមានសុខ" (គិតវិជ្ជមាន, Positive thinking) ។ ត្រឹមតែការគិតវិជ្ជមាននេះ ក៏នាំយើងឲ្យធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគន្លងផ្លូវហាត់ប្រាជ្ញរួចទៅហើយ ។ អ្វីដែលនៅសល់គឺសកម្មភាព ។ សកម្មភាពដែលអាចញ៉ាំងឲ្យចិត្តរីករាយមានច្រើន ។ ប៉ុន្តែ សកម្មភាពដ៏ល្អបរិសុទ្ធនិងមានសុខសុវត្ថិភាពបំផុតសម្រាប់ញ៉ាំងឲ្យចិត្តរីករាយគឺ ច្រៀង ។ ច្រៀងក៏ជាឧបនិស្ស័យកើតមកជាមួយនឹងជីវិតមនុស្សដែរ គ្រាន់តែភាពខ្មាសអៀនបានបង្ខំឲ្យយើងកប់វាចោលទៅ លើកលែងតែមនុស្សមួយចំនួនដែលយកឧបនិស្ស័យនេះមកធ្វើជាមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត ។ ហាត់ប្រាជ្ញតាមវិធីច្រៀងកំសាន្ត គឺជាអ្វីដែលខ្ញុំនឹងពណ៌នានៅទីនេះ ។ ខ្ញុំបានស្រាវជ្រាវស្វែងយល់និងអនុវត្តិអស់កាលបួនប្រាំខែកន្លងមកហើយ ។ អ្វីៗមិនលំបាកណាស់ណាទេ ។ សម្រាប់អ្នកដែលចាប់អារម្មណ៍ជាមួយនឹងការហាត់ប្រាជ្ញប្រភេទនេះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់លម្អិតនៅផ្នែកខាងក្រោម ។ នៅក្នុងវិស័យសិល្បៈចម្រៀង មានទម្រង់មួយដែលដែលមនុស្សទូទាំងពិភពលោកស្គាល់គឺ ការ៉ាអូឃេ ។ ចម្រៀងការ៉ាអូឃេនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាងកន្លះសតវត្សរ៍មកហើយ ។ សព្វថ្ងៃវាបានវិវត្តិទៅរស់នៅក្នុងប្រព័ន្ធភាពយន្តអុីនថឺណិត ដែលយើងស្គាល់គ្រប់គ្នាថា យូធ្យូប (Youtube) ។ វាជាទម្រង់សិល្បៈចម្រៀងមួយបែប ដែលអនុញាតិឲ្យមនុស្សច្រៀងឆ្លើយឆ្លងគ្នា ដោយមិនចាំបាច់មានដៃគូផ្ទាល់ឡើយ (No real physical partner) ។ ហាត់ប្រាជ្ញដោយវិធីច្រៀងកំសាន្តនៅក្នុងយូធ្យូប គឺត្រូវមានឧបករណ៍និងសម្ភារៈ ។ ឧបករណ៍ហាត់ប្រាជ្ញដែលជាទម្រង់ចម្រៀងការ៉ាអូឃេនោះ យើងមានហើយនៅក្នុងប្រព័ន្ធអុីនថឺណិត យូធ្យូប ។ អ្វីដែលយើងត្រូវការគឺម៉ាសុីនច្រៀងការ៉ាអូឃេ ។ បច្ចុប្បន្ន ម៉ាសុីនទាំងនេះមានលក់នៅលើទីផ្សារមិនខ្វះទេ ។ ម៉ាសុីនច្រៀងការ៉ាអូឃេខ្លះមានប្រព័ន្ធ ប៊្លូធូត (Bluetooth) ដែលយើងអាចស្ពាយតាមខ្លួនយកទៅប្រើនៅទីណាក៏បានដែរ មិនចាំបាច់មានខ្សែរតរណេងរណោងឡើយ ។ សម្រាប់ខ្ញុំដែលជាមនុស្សបុរាណហើយមិនសូវធូរធា ខ្ញុំទៅរកទិញសម្ភារៈច្រៀងការ៉ាអូឃេអំពីហាងលក់អីវ៉ាន់ជជុះមួយ ។ ខាងក្រោមគឺជារូបភាពសម្ភារៈច្រៀងការ៉ាអូឃេរបស់ខ្ញុំ ។ ខ្ញុំចំណាយប្រាក់ ៣០ដុល្លារលើទូរទស្សន៍ ។ ១០ដុល្លារ សម្រាប់ម៉ាសុីនច្រៀងការ៉ាអូឃេ ។ ១៥ដុល្លារ សម្រាប់មេក្រូហ្វូនមួយគូ និង ៤០ដុល្លារទៅលើអង់តែន ហ្វាយអឺស្ទីក (Firestick) សម្រាប់តភ្ជាប់ទូរទស្សន៍ទៅនឹងប្រព័ន្ធអុីនថឺណិត ។ សរុបទាំងអស់មិនដល់ ១០០ដុល្លារទេដើម្បីមានសម្ភារៈហាត់ប្រាជ្ញ ។ ចំណែកឧបករណ៍បទចម្រៀងនៅក្នុងយូធ្យូប គឺយើងប្រើដោយសេរី ។ គ្មានចាំបាច់បង់លុយកាក់អ្វីទេ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ផលិតករដែលផលិតបទចម្រៀងដាក់នៅក្នុងយូធ្យូបនោះ គេបន់ឲ្យតែយើងចូលទៅប្រើវេបសាយ ឬ ឆាណែល (Channel) របស់គេទេដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យ ។ វាប្រៀបបាននឹងប៉ុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ដែរ ។ កាលណាមានមនុស្សទស្សនាច្រើន ម្ចាស់ប៉ុស្តិ៍នឹងទទួលបានកម្រៃច្រើនតាមរយៈការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ។ ច្រៀងកំសាន្ត ។ ថ្វីដ្បិតតែយើងគ្រប់គ្នាមានឧបនិស្ស័យនេះពីកំណើត យើងមិនអាចយកវាមកប្រើប្រាស់ដោយគ្មានការហ្វឹកហាត់បានទេ ។ ហេតុផលគឺដោយសារតែភាពខ្មាសអៀនបានញ៉ាំងឲ្យយើង កប់ចំណេះជំនាញពីកំណើតនេះទុកចោលរាប់សិបឆ្នាំមកហើយ ។ ប៉ុន្តែ សមត្ថភាពច្រៀងរបស់យើងម្នាក់ៗអត់រលុបរលាយទៅណាទេ ។ យើងឆ្កឹះតែឧបសគ្គខ្មាសអៀនចេញ វានឹងលូតលាស់ចេញមកវិញដោយឯកឯង ។ នៅក្នុងវិស័យសិល្បៈចម្រៀងនិងតន្ត្រីសម័យ (Modern Music) មានគោលការណ៍សាកលមួយដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Cadence ឬ កាដង់ ។ ខ្មែរយើងហៅកាដង់ភ្លេង ឬណោតភ្លេង ។ ក្នុងមួយកាដង់គេកំណត់ជាចំនួនមាន ៨ ដែលតំណាងដោយតួអក្សរ A B C D E F G (A) ។ អក្សរទាំង ៨ នេះបន្លឺជាសូរថា៖ ដូ រ៉េ មី ហ្វា សុល ឡា សុី ដូ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា សម្លេង ដូ មានពីរដង ។ គេហៅ ដូ ទាំងពីរនេះថា ដូ ទាប និង ដូ ខ្ពស់ ឬ សម្លេងធូរ និង សម្លេងតឹង ។ ដូ ទាបមានប្រភពសម្លេងចេញពីតម្បារពោះផ្នែកខាងក្រោម ។ ដូ ខ្ពស់មានប្រភពសម្លេងនៅលើថ្ងាស ។ សម្លេងពីដូទាបទៅដូខ្ពស់ មានសណ្ឋានដូចឡើងកាំជណ្តើរ ។ ឯការច្រៀងក៏មានសណ្ឋានដូចឡើងចុះកាំជណ្តើរដែរ ។ សម្លេងយើងត្រូវស្ថិតក្នុងស្ថានភាព ពីទាបទៅខ្ពស់ ឬពីធូរទៅតឹង និង ពីតឹងមកធូរ ចុះឡើងៗ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា តួអក្សរភ្លេងនីមួយៗ គេអាចបំបែកវាជាផ្នែកតូចៗមានចំនួន ២ ឬ ៤ ថែមទៀត ។ គេរាប់កាដង់ភ្លេងដោយ ខណៈចិត្ត និងប្រើត្រចៀកសម្រាប់រាប់ ។ ចំណុចដកឃ្លាឬបង្អូសនៅក្នុងសម្លេងច្រៀងនិងសម្លេងឧបករណ៍ភ្លេង ក៏គេរាប់បញ្ចូលនៅក្នុងចំនួននៃកាដង់ដែរ ។ ខ្ញុំមិនដឹងថា ១ ខណៈចិត្ត មានប្រវែងប៉ុន្មានទេ ។ ប៉ុន្តែ វាហាក់ដូចជាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងដង្ហើមចេញចូលរបស់យើង ។ ខ្ញុំធ្លាប់សួរមិត្តម្នាក់ដែលជាអ្នកលេងហ្គីតានៅក្នុងក្រុមតន្ត្រីអង្កាច់អង្កោចមួយអំពីប្រការ ថាតើធ្វើដូចម្តេចទើបដឹងថាវេលាណាដល់វេនយើង និងពេលណាត្រូវផ្ទេរតួនាទីទៅឲ្យអ្នកផ្សេង ។ គាត់ប្រាប់ខ្ញុំថា ពេលប្រគុំតន្ត្រីយើងអត់ចាំបាច់ងាកមើលមុខគ្នាដើម្បីបញ្ជាក់ថា ដល់វេនយើងឬដល់វេនគេនោះទេ ។ យើងអាចស្តាប់ដឹងថា នេះជាវេនរបស់យើង ។ នោះជាវេនរបស់គេ ។ ដូច្នេះ នៅក្នុងការច្រៀងក៏ដូចជាប្រគុំតន្ត្រីដែរ គឺយើងនិយាយនឹងត្រចៀក ឬ ប្រើត្រចៀកសម្រាប់ប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា ។ ចំណុចណោតនិងកាដង់ភ្លេងខាងលើនេះ គ្រាន់តែជាលក្ខណៈបច្ចេកទេសតែប៉ុណ្ណោះ ។ សម្រាប់យើងដែលជាអ្នកច្រៀងកំសាន្តដើម្បីហាត់ប្រាជ្ញ ទោះមិនយល់សុីជម្រៅក៏មិនថ្វីដែរ ដ្បិតយើងអាចសុីពែសម្លេងឧបករណ៍ភ្លេង ។ សម្លេងឧបករណ៍មួយដែលយើងអាចយកមកធ្វើជាបង្អែកដើម្បីច្រៀងហាត់ប្រាជ្ញគឺ ស្គរ ។ វាស្ទើរតែមិនបាច់មាននរណាប្រាប់យើងទេថា ស្គរគឺជាសសរទ្រូងឬឆ្អឹងខ្នងនៃការប្រគុំតន្ត្រី ។ យើងរាំកំសាន្ត ក៏រាំតាមចង្វាក់ស្គរដែរ ដ្បិតសម្លេងស្គរនេះហើយជាអ្នកចាត់ចែងកាដង់ភ្លេង ។ ដូច្នេះ សម្រាប់មនុស្សដំឡូងមូលដែលរៀនច្រៀង ឬរាំ យើងអាចយកសម្លេងស្គរមកធ្វើជាគោលដើម្បីអនុវត្តិបានយ៉ាងងាយ ។ នៅក្នុងការស្តាប់កាដង់ភ្លេង ដែលមានសម្លេងឧបករណ៍ជាច្រើនប្រគុំចម្រុះគ្នានោះ យើងគួរផ្តោតទៅលើសម្លេងពីរដែលមានសូរ ទូងក្លក់ៗ ។ វាជាសម្លេងស្គរនិងត្រដោក ដែលអ្នកប្រគុំឧបករណ៍នេះផ្តល់ជាសញ្ញាកាដង់ឲ្យយើងច្រៀង ។ នៅដើមឃ្លានៃបទចម្រៀងនីមួយៗ ជាទូទៅគឺមានសម្លេងស្គរជាអ្នកផ្តល់សញ្ញាឲ្យយើងចាប់ផ្តើមច្រៀង ។ ខ្ញុំនិយាយអំពីកាដង់ភ្លេងនេះច្រើនបន្តិចហើយ ដ្បិតវាជាកត្តាសំខាន់បំផុតនៅក្នុងការហាត់ប្រាជ្ញ ។ បើយើងមិនអាចច្រៀងឲ្យត្រូវកាដង់ភ្លេងទេ យើងគ្មានលទ្ធភាពនឹងហាត់ប្រាជ្ញដោយវិធីច្រៀងកំសាន្តឡើយ ។ និយាយអំពីឧបករណ៍ហាត់ប្រាជ្ញវិញម្តង ។ នៅក្នុងយូធ្យូប មានចម្រៀងការ៉ាអូឃេឆ្លងឆ្លើយស្រីប្រុសរាប់រយ ដែលផលិតដោយសិល្បៈករជាច្រើនក្រុម ។ យើងគ្រាន់តែសរសេរពាក្យ៖ khmer karaoke songs sing along នៅក្នុងប្រព័ន្ធយូធ្យូប វានឹងលោតចេញមករាប់មិនអស់ទេ ។ មានឆាណែលចម្រៀងការ៉ាអូឃេចំនួនបីដែលខ្ញុំពេញចិត្តជាងគេ ដ្បិតវាងាយស្រួលក្នុងការហាត់ច្រៀងក៏ដូចជាច្រៀងកំសាន្តដែរ ។ ទីមួយគឺឆាណែលរបស់លោក Kim Darem ដែលមានអ្នកចម្រៀងស្រីឈ្មោះ ស្រីឡឹង ជាអ្នកច្រៀងឆ្លងឆ្លើយ ។ ស្ត្រីដែលមានសម្លេងស្រួយស្រែះ ច្រៀងឆ្លងឆ្លើយជាមួយនឹងខ្ញុំក្នុងវីឌីអូខាងក្រោមគឺជាស្រីឡឹងហើយនុង ។ សម្លេងគាត់មិនត្រឹមតែច្បាស់ល្អទេ ថែមទាំងដូចសំនៀងដើមរបស់ម្ចាស់ចម្រៀងនានាទៀតផង ។ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសមានពាក្យមួយហៅថា៖ Familiarity (ធ្លាប់ឮ ឬ ឃើញ) ។ កត្តាធ្លាប់ឮនេះហើយដែលជួយឲ្យយើងហាត់ច្រៀងបានលទ្ធផលល្អ ។ ទីពីរគឺឆាណែលឈ្មោះ ភូមិរីករាយ ដែលសម្បូរទៅដោយបទចម្រៀងរបស់លោក សុីន សុីសាមុត ។ ទីបីគឺឆាណែលរបស់ Mrr. Sokha ។ នៅមានឆាណែលជាច្រើនផ្សេងទៀតសម្រាប់បម្រើតម្រូវការចម្រៀងការ៉ាអូឃេ ។ មុននឹងយើងហាត់ប្រាជ្ញ ឬហាត់ប្រាណផ្លូវចិត្ត គប្បីយល់អំពីសភាវនៃចិត្តជាមុនសិន ។ ចំណុចសំខាន់បំផុតដែលយើងត្រូវដឹងគឺថា គ្មានអ្វីពិបាកផ្គាប់ជាង "ចិត្ត" នោះទេ ។ សូម្បីតែបុគ្គលដែលជាម្ចាស់ចិត្ត ក៏ពេលខ្លះផ្គាប់ចិត្តខ្លួនឯងមិនត្រូវដែរ ។ ដូច្នេះ ការហាត់ប្រាជ្ញ ថ្វីដ្បិតតែងាយស្រួលជាងហាត់ប្រាណ យើងមិនគួរប្រមាទឬធ្វេសប្រហែសឡើយ ។ ហាត់ប្រាជ្ញក៏ដូចជាហាត់ប្រាណដែរ វាជាការអនុវត្តិអស់មួយជីវិត ឬរហូតដល់ដង្ហើមចុងក្រោយ ។ ដូច្នេះ ដើម្បីជៀសវាងការនឿយណាយចិត្តជាមួយនឹងសកម្មភាពច្រៀងហាត់ប្រាជ្ញ យើងគប្បីប្រើយុទ្ធសាស្ត្រខ្លះៗដើម្បីគ្រុបគ្រងចិត្ត ។ សម្រាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំច្រៀងហាត់ប្រាជ្ញតែពីរដងទេ ក្នុងមួយអាទិត្យ គឺនៅថ្ងៃសៅរ៍និងថ្ងៃអាទិត្យ ។ ខ្ញុំភ្ជាប់សកម្មភាពនេះជាមួយនឹងកិច្ចការផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ។ ក្នុងមួយអាទិត្យយើងមានខោអាវត្រូវបោកគក់ពីពីរទៅបួនម៉ាសុីន ។ គក់ខោអាវមួយម៉ាសុីនត្រូវចំណាយពេល ៣៣នាទី ។ ហាលខោអាវក្នុងម៉ាសុីនសម្ងួតត្រូវចំណាយពេលមួយម៉ោងក្នុងមួយម៉ាសុីន ។ ដូច្នេះ អំឡុងពេលបោកគក់ខោអាវនេះ យើងអាចច្រៀងកំសាន្តហាត់ប្រាជ្ញបានយ៉ាងហោចណាស់ក៏ ៤ ឬ ៥ ម៉ោងដែរ ។ ថ្ងៃខ្លះទំនេរនិងមិនសូវធុញទ្រាន់ ខ្ញុំច្រៀងមួយថ្ងៃទល់ល្ងាច ។ ទោះជាយ៉ាងក៏ដោយ ខ្ញុំកំណល់កាលវិភាគហាត់ប្រាណនិងហាត់ប្រាជ្ញរបស់ខ្ញុំនៅក្នុងរង្វង់អប្បរមា ៥ម៉ោងក្នុងមួយអាទិត្យ ។ ខ្ញុំធ្វើដូច្នេះដើម្បីជៀសវាងភាពធុញទ្រាន់ចិត្តផង និងរក្សាតុល្យភាពពេលវេលាហាត់ប្រាណនិងហាត់ប្រាជ្ញផង ។ រៀងរាល់ថ្ងៃ ខ្ញុំធាក់កង់នៅមួយកន្លែងចន្លោះពី ៤០នាទីទៅ១ម៉ោង ។ អំឡុងពេលហាត់ប្រាណនេះ ខ្ញុំឆ្លៀតមើលឬស្តាប់បទចម្រៀងនានានៅក្នុងយូធ្យូបដើម្បីចំណាំទំនុកច្រៀងផ្សេងៗ ។ យើងគួរចាប់ផ្តើមច្រៀងហាត់ប្រាជ្ញជាមួយនឹងបទចម្រៀងណាដែលយើងចេះចាំស្ទាត់ ចូលចិត្ត នឹងធ្លាប់លួចច្រៀងលេងកំសាន្តពីមុនមក ។ ជ្រើសយកបទចម្រៀងណាដែលងាយស្រួលមកច្រៀងមុនគេ ។ បន្ទាប់មក ច្រៀងបទដែលមានភាពស្មុគស្មាញខ្ពស់បន្តិចម្តងៗ ។ ត្រូវរៀននិងចងចាំទំនុកច្រៀងឲ្យបានយ៉ាងហោចណាស់ក៏ ១០០ បទដែរ ។ ធ្វើដូច្នេះ យើងអាចច្រៀងវិលជុំ ចៀងវាងច្រៀងបទច្រំដែលៗ ដែលនាំឲ្យចិត្តឆាប់ធុញទ្រាន់ ។ មិនត្រូវខ្វាយខ្វល់នឹងសម្លេងមិនពីរោះរបស់យើងពេកទេ ។ ធ្វើម្តេចច្រៀងឲ្យត្រូវកាដង់ទៅបានហើយ ។ ត្រូវចាំថា យើងហ្វឹកហាត់ច្រៀងដើម្បីហាត់ប្រាជ្ញ ។ មិនមែនត្រៀមខ្លួនទៅប្រឡងក្នុងកម្មវិធី Cambodia Idol ឡើយ ។ ទោះមិនប្រឡងក៏ដោយ ក៏ត្រូវធ្វើតេស្តខ្លួនឯងដែរ ។ បន្ទាប់ពីហ្វឹកហាត់បានមួយរយៈ គប្បីជ្រើសរើសបទចម្រៀងណាមួយដែលយើងចងចាំស្ទាត់ ហើយបិទភ្នែកច្រៀងដោយប្រើតែត្រចៀកស្តាប់កាដង់ភ្លេង ។ ដាក់ម៉ាសុីនថតសម្លេង ឬអាយហ្វូន ថតការច្រៀងធ្វើតេស្តនោះដើម្បីស្តាប់សាឡើងវិញ ។ បើស្តាប់ទៅឃើញថា យើងច្រៀងបានត្រឹមត្រូវគួរសមតាមកាដង់ភ្លេងហើយ យើងនឹងអាចហាត់ប្រាជ្ញអស់មួយជីវិតចាប់ពីពេលនេះតទៅ ។ បទ ចិត្តបងរំពឹង ឬ រៀនរាំ ឆា ឆា ឆា ខាងក្រោមគឺជាការធ្វើតេស្តរបស់ខ្ញុំ ។ ខ្ញុំបិទភ្នែកច្រៀងឆ្លងឆ្លើយជាមួយនឹង ស្រីឡឹង ចំនួនបីដងទម្រាំទទួលបានលទ្ធផលដូចនៅក្នុងវីឌីអូគ្លីបនេះ ។ ក្រៅអំពីសម្លេងច្រៀងឆ្លងឆ្លើយគ្នាខ្លីៗ ដែលខ្ញុំដាក់នៅខាងក្រោមអត្ថបទនេះ ខ្ញុំក៏បានបង្ហាញនូវរូបភាពខ្ញុំច្រៀងការ៉ាអូឃេដែរ ។ គ្មានអ្វីល្អមើលទេ សម្រាប់មនុស្សវ័យជ្រេរ សក់ស្កូវព្រោង ស្បែកជ្រីវជ្រួញ មុខស្រួចដូចសត្វបង្កួយ បបូមាត់ស្ពេះដូចត្រីកំពត មកឈរច្រៀងការ៉ាអូឃេនោះ ។ ប្រការនេះ គ្មាននរណាអាចដឹងបានឡើយ ដរាបណាយើងមិនថតបង្ហោះវានៅក្នុងហ្វេសប៊ុក ។ សូម្បីតែមនុស្សដែលយើងច្រៀងឆ្លើយឆ្លងជាមួយនោះ ក៏មិនអាចដឹងបានដែរ ។ សម្លេងយើង មិនអាចធ្វើដំណើរបញ្ច្រាសទិសទៅកាន់ប្រភពដែលយើងឆ្លើយឆ្លងជាមួយនោះទេ ។ ក្រៅអំពីប្តីប្រពន្ធកូន ឬមនុស្សដែលរស់នៅក្នុងផ្ទះជាមួយយើង គ្មាននរណាអាចដឹងអំពីប្រការដែលយើងច្រៀងការ៉ាអូឃេដើម្បីហាត់ប្រាជ្ញឡើយ ។ អ្វីដែលជាផាសុកភាពវិសេសបំផុតនោះ គឺយើងអាចហាត់ប្រាជ្ញនៅពេលណាក៏បានដែរ មិនចាំបាច់ចេញពីផ្ទះទេ ។ មុននឹងបញ្ចប់អត្ថបទដ៏វែងអន្លាយនេះ ខ្ញុំសូមលើកយកសំណួរមួយមកចោទ និងផ្តល់ជាចម្លើយ ។ តើយើងហាត់ប្រាណនិងហាត់ប្រាជ្ញ ដើម្បីអ្វី? ចម្លើយតែមួយគត់គឺ៖ គុណភាពជីវិត (Quality of Life) ។ ដែលហៅថាគុណភាពជីវិត គឺសំដៅដល់លទ្ធភាពរស់នៅរហូតដល់ដង្ហើមចុងក្រោយ ដោយមិនចាំបាច់អំពល់ទុក្ខដល់អ្នកដទៃ ។ និយាយឲ្យងាយយល់គឺយើងអាចដើរ និង ធ្វើកិច្ចការនានាដោយខ្លួនឯងបានរហូតដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជីវិត ។ មនុស្សគ្រប់រូបដែលកំពុងអានអត្ថបទនេះ សុទ្ធតែធ្លាប់ឃើញ ឬដឹង អំពីកត្តាពីរយ៉ាងដែលមនុស្សចាស់ភាគច្រើនជួបប្រទះ នៅដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជីវិត ។ ទីមួយគឺដើរលែងរួច (Disable) ។ ទីពីរគឺភ្លេចភ្លាំង ឬវង្វេងវង្វាន់ (Dementia) ។ ទម្រង់វង្វេងវង្វាន់ដ៏ល្បីល្បាញជាងគេគឺ Alzheimer's disease ។ ដូច្នេះ ការហាត់ប្រាណនិងហាត់ប្រាជ្ញ គឺដើម្បីជៀសវាង ឬកាត់បន្ថយវិបត្តិទាំងពីរនេះឯងនៅក្នុងដំណើរជីវិត ។ មួយពាក់ព័ន្ធនឹងសុខភាពផ្លូវកាយ ។ មួយទៀតពាក់ព័ន្ធនឹងសុខភាពផ្លូវចិត្ត ។ ចុងក្រោយបំផុតគឺភាពខ្មាសអៀន ។ ខ្ញុំសូមនិយាយដោយត្រង់ជាទីបំផុតថា ខ្ញុំខ្មាសប្រពន្ធកូនខ្ញុំដូចជាអ្នកដទៃដែរ ។ នៅលើលោកនេះប្រហែលជាគ្មាននរណាអៀនប្រៀនដូចខ្ញុំទេ ។ កាលពីក្មេង ខ្ញុំមិនដែលហ៊ានញ៉ាំនំចំណីនៅក្នុងផ្សារ ឬទីសាធារណៈឡើយ ដ្បិតបើមាននរណាម្នាក់មើលមកខ្ញុំ ខ្ញុំអៀនមាត់លេបចំណីលែងចូលហើយ ។ អ្វីដែលខ្ញុំរៀនចេញអំពីចំណុចខ្សោយនៅក្នុងជីវិតខ្ញុំនេះគឺថា ភាពខ្មាសអៀនក៏ដូចជាភ័យខ្លាចដែរ វាមិនមែនជាឧបស័គ្គដែលយើងមិនអាចជម្នះបានឡើយ ៕

ចំណីខួរក្បាល

ត្រីមួយតម្បុតពីរ បច្ចុប្បន្ន យើងឃើញមានពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនបានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ ទៅរស់នៅក្នុងប្រទេសនានាដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង កាណាដា និង អូស្ត្រាលី ជាដើម ។ល។ ការចូលទៅរស់នៅក្នុងប្រទេសថ្មី យើងរមែងប្រឹងប្រែងរៀនអំពីភាសា វប្បធម៌ និងរបៀបរបបរស់នៅ ទៅតាមសមត្ថភាពនិងលទ្ធភាពរៀងៗខ្លួន ។ ជាមួយគ្នានេះដែរ យើងក៏ព្យាយាមថែរក្សាភាសា វប្បធម៌ និង ទំនៀមទម្លាប់ដែលយើងធ្លាប់មានពីមុនមក ។ ការព្យាយាមរស់ជាមួយនឹងវប្បធម៌ពីរនេះ គឺមិនខុសអំពីជិះទូកពីរនោះទេ ។ អ្នកជិះគប្បីស្វែងរកលំនឹងមួយដើម្បីរក្សាតុល្យភាព ។ ការថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់និងវប្បធម៌កំណើតរបស់ជនអន្តោប្រវេសន៍ គ្មានអ្វីទាស់ខុសឡើយ ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីដែលជារឿងទាស់ខុសនោះ គឺការយកទំនៀមទម្លាប់វប្បធម៌របស់យើង ទៅឡូកឡំនៅក្នុងជីវិតរបស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ ។ ខ្ញុំជាមនុស្សម្នាក់ដែលធ្លាប់បានគិតថា ក្មេងដែលកើតនៅក្នុងគ្រួសាររក្សាវប្បធម៌ពីរ ទទួលបានសារប្រយោជន៍ច្រើន ដ្បិតយើងចេះនិយាយភាសាពីរ ស្គាល់វប្បធម៌ពីរ ជាដើម ។ល។ ចំណេះដឹងយើងគឺពីរដង (Double) នៃចំណេះដឹងរបស់អ្នកដែលកើតក្នុងគ្រួសារមានវប្បធម៌តែមួយ ។ ជំនឿនេះ បានជម្រុញឲ្យខ្ញុំត្រៀមនូវសម្ភារសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរមួយចំនួន សម្រាប់បង្រៀនកូនខ្ញុំដែលកើតនៅឯបរទេស ។ ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការសិក្សានិងសង្កេតអំពីរបៀបរបបរស់នៅឯបរទេសជាច្រើនឆ្នាំ ខ្ញុំចាប់ផ្តើមមើលឃើញនូវអ្វីដែលជាផលវិបាកនៃការគិតរបស់ខ្ញុំ ។ ការជម្រុញ ឬលើកទឹកចិត្តក្មេងដែលកើតនៅក្រៅប្រទេសខ្មែរ ឲ្យរក្សាទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ទោះត្រឹមតែរៀនភាសាក្តី គឺជាកត្តាដាក់បន្ទុកច្រើនជាងលើកស្ទួយ ។ វាមិនខុសអំពីឲ្យកូនស្លៀកខោជើងវែងពាក់អាវដៃវែង ទៅប្រកួតនៅក្នុងកីឡាហែលទឹកឡើយ ។ មុននឹងយើងសម្រេចឲ្យកូនដែលកើតនៅក្រៅប្រទេសខ្មែរ រៀនភាសាខ្មែរក៏ដូចជារក្សាវប្បធម៌ខ្មែរ យើងគួរសួរខ្លួនឯងនូវសំណួរដ៏សំខាន់មួយ ថាតើទៅថ្ងៃអនាគតកូនរបស់យើងនឹងត្រឡប់ទៅរស់នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ ឬក៏នៅឯបរទេស ។ បើចម្លើយ "នៅឯបរទេស" មិនគួរឲ្យកូនរៀនភាសាខ្មែរបន្ថែមលើភាសាផ្លូវការដែលកូនត្រូវប្រើប្រចាំថ្ងៃឡើយ ។ ក្រៅអំពីគ្មានប្រយោជន៍ទៅថ្ងៃអនាគត វានឹងធ្វើឲ្យកូនយើងយឺតយ៉ាវក្នុងការចាប់យកភាពស្ទាត់ជំនាញ នៅក្នុងភាសាផ្លូវការដែលយើងត្រូវការប្រើប្រាស់ជាប្រចាំ ។ ចំណុចមួយដែលជាផលវិបាកសម្រាប់អ្នកចេះភាសាពីរ ឬក៏លើសពីពីរ គឺយើងតែងតែយកអ្វីដែលយើងរៀននៅក្នុងភាសាមួយ ទៅភ្ជាប់ជាមួយនឹងភាសាមួយទៀតជាប្រចាំ ។ ប្រការនេះកើតឡើងស្ទើរតែជាស្វ័យប្រវត្តិ ។ ការញែកអារម្មណ៍នេះហើយដែលធ្វើឲ្យយើងដើរយឺតជាងគេ ដ្បិតអាឡៃតែឈៀងទៅទាត់សំបកកំប៉ុងនៅក្បែរចិញ្ចើមថ្នល់ ។ ខ្ញុំចាប់ផ្តើមសង្កេតមើលភាពខុសគ្នា និងវិបត្តិនៃការប្រឹងរែកវប្បធម៌ពីរតាំងតែពីឆ្នាំទីមួយនៃការចូលមករស់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ។ កាលនោះ ខ្ញុំមានឱកាសបានចូលរៀននៅវិទ្យាល័យនារយៈពេលពីរឆ្នាំចុងក្រោយ ។ ថ្វីដ្បិតតែវិសាលភាពនៃចំណេះដឹងរបស់ខ្ញុំធំគួរសមដែរ ខ្ញុំសង្កេតឃើញថា របៀបគិតរបស់ខ្ញុំនិងរបៀបគិតរបស់កូនសិស្សអាមេរិកាំង មិនសុីសង្វាក់គ្នាទេ ។ ភាពមិនសុីសង្វាក់គ្នានេះ គឺដោយសារតែខ្ញុំគិតតាមរបៀបដែលខ្ញុំធ្លាប់គិតពីមុនមក ។ ឧទាហរណ៍ដ៏សាមញ្ញមួយ ។ ទម្លាប់គោរពកោតខ្លាចគ្រូ ដែលយើងចាត់ទុកថាមានចំណេះដឹងខ្ពង់ខ្ពស់ជាងយើង បានធ្វើឲ្យខ្ញុំខ្លាចរអាមិនហ៊ានតស៊ូមតិជាមួយនឹងគ្រូឡើយ ។ ពេលឃើញកូនសិស្សអាមេរិកាំងតតាំងជជែកវែកញែកជាមួយនឹងគ្រូ ខ្ញុំតែងតែគិតថាសិស្សទាំងនោះក្រអឺតក្រទមបន្តិចហើយ ។ ធាតុពិត គ្មានអ្វីក្រអឺតក្រទម ឬ ឆ្គាំឆ្គងជាមួយនឹងការជជែកវែកញែងតតាំងជាមួយនឹងគ្រូទេ ។ ភាសាគឺជាយានមួយសម្រាប់បណ្តុះវប្បធម៌និងផ្នត់គំនិត ។ ក្រៅអំពីផ្តល់មធ្យោបាយឲ្យយើងប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយនឹងមនុស្សជុំវិញខ្លួន វាក៏ជាមធ្យោបាយសម្រាប់សម្រិតសម្រាំងចំណេះដឹងរបស់យើងដែរ ។ សញ្ញាប័ត្ររបស់យើងអាចមានកម្រិតស្មើគ្នា ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការយល់ដឹង ចំណេះជំនាញ និងភាពបុិនប្រសប់របស់យើងមិនស្មើគ្នាឡើយ ។ ខ្ញុំសូមលើកយកឧទាហរណ៍មួយដែលខ្ញុំបានសង្កេតជាច្រើនឆ្នាំ មកបរិយាយនៅទីនេះ ។ ខ្ញុំធ្លាប់អង្គុយសរសេររបាយការណ៍ឲ្យគណកម្មាធិការមួយរបស់វិទ្យាស្ថានវេជ្ជសាស្ត្រជាតិនៃសហរដ្ឋអាមេរិក (National Institute of Health, NIH) ពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំអស់រយៈកាលជិត ២០ឆ្នាំ ។ តួនាទីនៃគណកម្មាធិការនោះ គឺវាយតម្លៃប្រធានគ្រុបគ្រងបន្ទីរពិសោធ ថាតើគួរផ្តល់តំណែងមួយជីវិត (Tenure) ដល់ប្រធានមន្ទីរណាមួយដែរឬទេ ។ គួរបញ្ជាក់ថាប្រព័ន្ធឋានានុក្រមនៅក្នុង NIH ស្រដៀងគ្នានឹងឋានានុក្រមរបស់សាស្ត្រាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យដែរ ដែលមាន ជំនួយសាស្ត្រាចារ្យ សាស្ត្រាចារ្យ និង សាស្ត្រាចារ្យមួយជីវិត (Tenure or Full Professor) ។ ឯនៅ NIH គឺមានជំនួយការស្រាវជ្រាវ អ្នកស្រាវជ្រាវ ប្រធានមន្ទីរស្រាវជ្រាវ និង ប្រធានមន្ទីរស្រាវជ្រាវអស់មួយជីវិត (Tenure Position) ។ មុននឹងទទួលបានការតែងតាំងជាប្រធានមន្ទីរស្រាវជ្រាវអស់មួយជីវិត ប្រធានមន្ទីរស្រាវជ្រាវនីមួយៗត្រូវសរសេររបាយការណ៍ និងធ្វើបទបង្ហាញជូនគណកម្មាធិការត្រួតពិនិត្យនិងវាយតម្លៃ ម្តងហើយម្តងទៀតជាច្រើនឆ្នាំ ។ អ្នកខ្លះចំណាយពេលបួនដប់ឆ្នាំឡើងមកធ្វើបទបង្ហាញ ក៏នៅតែមិនទទួលបានការតែងតាំងឲ្យធ្វើប្រធានមន្ទីរមួយជីវិតដែរ ។ មួយចំនួនតូចលះបង់ការប្រឹងប្រែង ហើយទៅធ្វើជាសាស្ត្រាចារ្យបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យវិញម្តង ។ តាមការសង្កេតក្រៅផ្លូវការរបស់ខ្ញុំ ក្នុងចំណោមប្រធានមន្ទីរពិសោធដែលព្យាយាមឈោងចាប់យកតួនាទីប្រធានមន្ទីរមួយជីវិត អ្នកដែលឆ្លងកាត់ការសិក្សានិងរស់នៅក្នុងបរិយាការប្រើភាសាតែមួយ ហាក់ដូចជាមិនសូវលំបាកក្នុងការពន្យល់គណកម្មាធិការអំពីកិច្ចការរបស់ខ្លួន ដូចអ្នកដែលរស់ក្នុងបរិយាការពហុភាសាទេ ។ នេះគឺជាប្រការមួយដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំយល់ថា ពហុភាសាជាកត្តាអូសទាញឲ្យយើងចាញ់ប្រៀបគេ ។ កម្រិតនៃសញ្ញាប័ត្រស្មើគ្នា ។ កិច្ចការយើងអាចធ្វើបានដូចគ្នា ។ ក៏ប៉ុន្តែ ភាពបុិនប្រសប់របស់យើងក្នុងការនិយាយស្តីនិងសរសេរបទបង្ហាញ (Articulation) មិនស្មើគ្នាទេ ។ ភាពច្បាស់លាស់និងបុិនប្រសប់ក្នុងការសរសេររបាយការណ៍ និងធើ្វបទបង្ហាញដែលផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅក្នុងភាសានិយាយ គឺជាកត្តាមួយនៃការសម្រេចជោគវាសនារបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទាំងនោះ ។ មុននឹងបញ្ចប់ ខ្ញុំសូមងាកទៅមើលបុគ្គលល្បីៗមួយចំនួននៅក្នុងវិស័យសិក្សារបស់ខ្មែរវិញម្តង ។ លោក លី ធាមតេង លោក លាង ហាប់អាន និង លោក ឃុន ស្រ៊ុន ជាដើម ។ល។ បើមើលតាមឈ្មោះរបស់ពួកគាត់ គឺសុទ្ធសឹងតែជាកូនចៅចិន ។ ក៏ប៉ុន្តែ ពួកគាត់យល់ដឹងភាសានិងវប្បធម៌ខ្មែរច្បាស់លាស់ ស្ទើរតែលើសខ្មែរម្ចាស់ស្រុកទៅទៀត ។ និយាយឲ្យខ្លី គឺពួកគាត់ផ្តោតការសិក្សាតែទៅលើភាសានិងវប្បធម៌ខ្មែរ ដែលជាទីកំណើតនិងកន្លែងដែលពួកគាត់ត្រូវស្វែករកការងារ ក៏ដូចជាប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតតែប៉ុណ្ណោះ ។ បើត្រូវរៀនភាសាបរទេស ពួកគាត់រៀនភាសាបារាំងឬអង់គ្លេស ដើម្បីពង្រីកវិសាលភាពនៃចំណេះដឹងក្នុងគោលបំណងទ្រទ្រង់ការរស់នៅក្នុងប្រទេសខ្មែរ ។ មិនមែនភាសាចិន ដែលជាភាសារបស់បុព្វការីជនពួកគាត់ទេ ។ សរុបឲ្យខ្លី ដើម្បីអាំងត្រីមួយ យើងមិនចាំបាច់ប្រើតម្បុតពីរឡើយ ៕

ចំណីខួរក្បាល

សត្វធ្វើនយោបាយ និង នយោបាយសត្វធាតុ មុនពេលគាត់ស្លាប់ទៅ ទស្សនវិទូជនជាតិក្រិចមួយរូបឈ្មោះ អារីស្តូត (Aristotle) បានបន្សល់ទុកនូវទិដ្ឋិមួយឲ្យមនុស្សជំនាន់ក្រោយយកទៅពិចារណា ។ គាត់ថា មនុស្សគឺជាសត្វដែលធ្វើនយោបាយ (Men are, by nature, political animals) ។ ចាប់តាំងពីបានឃើញពាក្យនេះជាលើកដំបូងរហូតមកដល់ពេលនេះ ខ្ញុំតែងតែពិចារណាថា ប្រសិនបើយើងយកពាក្យពីរម៉ាត់ចុងក្រោយមកប្តូរតួនាទីរបស់វាជា៖ animal politics វិញ យើងអាចនឹងទទួលបានអត្ថន័យត្រឡប់ធាតុមួយគឺ នយោបាយសត្វធាតុ ។ នៅក្នុងសម័យកាលលោក អារីស្តូត រស់នៅ មនុស្សភាគច្រើនចាត់ទុកទម្រង់នៃការអនុវត្តិនយោបាយជា សិល្បៈ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ចំណេរក្រោយមក មនុស្សបានកែប្រែសិល្បៈនយោបាយឲ្យទៅជា ឧបករណ៍ ។ កាលណាយើងនិយាយអំពីឧបករណ៍ គឺយើងនិយាយអំពីសភាវមួយដែលមានសណ្ឋានជាកាំបិតមុខពីរ ។ វាអាចលើកស្ទួយជីវិតមនុស្ស ហើយក៏អាចបំផ្លាញ ឬ ជិះជាន់សង្កត់សង្កិនជីវិតមនុស្សដែរ ។ គឺការប្រែប្រួលពី សិល្បៈ ទៅជា ឧបករណ៍ នៃទ្រង់ទ្រាយនយោបាយនេះហើយ ដែលខ្ញុំយកពាក្យ សត្វធ្វើនយោបាយ និង នយោបាយសត្វធាតុ មកធ្វើជាប្រធានបទពិចារណា ។ ពេលជួបជជែកលេងជាមួយមិត្តភក្តិ មិនថាផ្ទាល់មុខឬក៏ក្នុងបណ្តាញ ហ្វេសប៊ុកឡើយ ប្រធានបទបីដែលជាចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់ខ្ញុំគឺ ដំណើរជីវិត នយោបាយ និង ព្រះធម៌ ។ នយោបាយគឺជារឿងដែលខ្ញុំសង្កេតឃើញថា មនុស្សចូលចិត្តលើកយកមកជជែកច្រើនជាងគេ ទាំងអ្នកយល់ដឹងជ្រៅជ្រះ ទាំងអ្នកមិនដឹងម៉ុង្គលិង្គ ។ លោក អារីស្តូត ហៅមនុស្សថា ជាសត្វដែលធ្វើនយោបាយ ពិតជាត្រឹមត្រូវណាស់ ។ អ្វីដែលធ្វើឲ្យសម្តីលោក អារីស្តូត ត្រឡប់ធាតុ គឺមនុស្សកែប្រែខ្លួនឯងឲ្យទៅជាសត្វធាតុ ដើម្បីធ្វើនយោបាយ ។ នយោបាយបានវិវឌ្ឍជាមួយនឹងជីវិតមនុស្សអស់រយៈកាលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ។ តាំងតែពីដើមរៀងមក មានសភាវពីរដែលជាកត្តាប្រទាញប្រទងនាំឲ្យមនុស្សទាស់គ្នាក្លាយទៅជាសត្វធាតុនៅក្នុងការធ្វើនយោបាយ ។ សភាវទាំងពីរនេះគឺផ្នត់គំនិត សេរីនិយម និង ផ្តាច់ការនិយម ។ យើងអាចហៅផ្នត់គំនិតទាំងពីរនេះថា៖ សភាវល្អ និង សភាវអាក្រក់ (Good and Evil) ។ សភាវទាំងពីរនេះប្រកួតគ្នាដើម្បីដណ្តើតួនាទីគ្រប់គ្រងផ្នត់គំនិតមនុស្សគ្រប់ៗរូប ។ មនុស្សដែលត្រូវបានសភាវណាមួយគ្រុបគ្រងផ្នត់គំនិត ទង្វើរបស់មនុស្សនោះក៏នឹងស្តែងចេញមកទៅតាមឥទ្ធិពលនៃសភាវនោះដែរ ។ នៅក្នុងការប្រកួតគ្នារវាងសភាវល្អនិងសភាវអាក្រក់ សភាវអាក្រក់ច្រើនតែមានប្រៀបជាង ដ្បិតវាមិនតម្រូវឲ្យមនុស្សពិចារណាវែងឆ្ងាយទេ ។ ខ្មែរយើងមានពាក្យមួយឃ្លាដែលពោលថា៖ ចិត្តមិនដាច់ ធ្វើស្តេចមិនកើត ។ ភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការទាក់ទាញចិត្តមនុស្សពីសំណាក់សភាវអាក្រក់នេះ បានធ្វើឲ្យមនុស្សជាច្រើនក្លាយខ្លួនទៅជាឧបករណ៍នយោបាយ និងអនុវត្តិនយោបាយសត្វធាតុដោយមិនដឹងខ្លួន ។ ទម្រាំតែមនុស្សភ្ញាក់រលឹកថា ខ្លួនកំពុងតែចូលរួមធ្វើនយោបាយរបៀបសត្វធាតុ វាយឺតពេលទៅហើយ ។ យកលទ្ធិផ្តាច់ការនិយម និង ជនផ្តាច់ការមកធ្វើជាឧទាហរណ៍ ។ មិត្តខ្ញុំម្នាក់ដែលជាបណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយបានប្រាប់ខ្ញុំថា លទ្ធិផ្តាច់ការនិងជនផ្តាច់ការ មិនដែលធ្លាក់ពីលើមេឃមកទេ ។ រីឯជនផ្តាច់ការទៀតសោត ក៏មិនមែនជាមនុស្សធ្លាតវាងវៃដែរ ។ គុណសម្បត្តិរបស់ជនផ្តាច់ការមានតែមួយគត់គឺ ចិត្តដាច់និងឃោរឃៅ (Evil) ។ ដូច្នេះ បិសាចផ្តាច់ការនិយម ដែលកំពុងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញមនុស្សលោកសព្វថ្ងៃនេះ គឺត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមនុស្សឆ្លាតវាងវៃដូចនៅក្នុងរឿង ហ្វ្រេងកេនស្តាញ (Frankenstein) ដូច្នោះដែរ ។ ខ្ញុំយកសម្តីមិត្តខ្ញុំមកពិចារណានិងសង្កេតមើលនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ គឺឃើញថាពិតដូច្នោះមែន ។ ចម្ងល់របស់ខ្ញុំគឺថា ហេតុអ្វីក៏មនុស្សឆ្លាតវាងវៃដែលអាចបង្កើតបិសាចផ្តាច់ការនិយមបាន មិនអាចសម្លាប់ ឬក៏បំបាត់វាចោលវិញ??? នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌប្រព័ន្ធនយោបាយលទ្ធិផ្តាច់ការ ឬក៏បម្រើការងារឲ្យជនផ្តាច់ការ (Dictator) មានពាក្យមួយឃ្លាដែលគេនិយាយថា៖ ជិះនៅលើខ្នងខ្លា ។ យើងមិនអាចចុះពីលើខ្នងខ្លាផ្តេសផ្តាស់ឡើយ ។ ជិវិតនិងសុភមង្គលគ្រួសារ គឺផុយស្រួយណាស់ ។ នេះគឺជាកត្តាមួយដែលបង្ហាញអំពីផលវិបាកនៃការ បំផ្លាញបិសាចផ្តាច់ការចោលវិញ បន្ទាប់ពីមនុស្សបានបង្កើតវាឡើង ដោយចេតនាក្តី ដោយអចេតនាក្តី ។ បើយើងសង្កេតមើលទម្រង់នៃការកកើតរបបផ្តាច់ការនិងជនផ្តាច់ការ វាកើតចេញអំពីផ្នត់គំនិតធម្មជាតិមួយរបស់មនុស្ស ដែលជឿជាក់ថា មនុស្សផងគ្នា ជាពិសេសមនុស្សដែលមានពូជពង្សវង្សត្រកូលជាមួយគ្នា មិនអាក្រក់ឃោរឃៅទេ ។ យើងមានជំនឿថា យើងអាចយកភាពឆ្លាតវាងវៃរបស់យើង ទៅកំចាត់សភាវអាក្រក់ចេញអំពីផ្នត់គំនិតរបស់មនុស្សផងគ្នាបាន ។ និយាយមួយបែបទៀត យើងជឿថាភាពឆ្លាតវាងវៃរបស់យើង អាចកំចាត់សភាវបិសាចនៅក្នុងចិត្តមនុស្ស ។ វាជាជំនឿមួយដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Fallacious Belief (ជំនឿរវើរវាយ) ។ គឺជំនឿនេះហើយដែលជាកត្តាទាក់ទាញឲ្យមនុស្សល្អ ស្រឡាញ់សច្ចយុត្តិធម៌គ្រប់ៗរូប ចូលរួមជ្រោមជ្រែងទ្រទ្រង់បិសាចផ្តាច់ការឲ្យមានអត្ថិភាព ដោយផ្ទាល់ផង និង ដោយប្រយោលផង ។ ដំណើរបង្កើតរបបផ្តាច់ការនិងជនផ្តាច់ការ គឺមានសណ្ឋានដូចទឹកត្នោតដែលស្រក់ចូលបំពង់ ។ វាជាដំណើរជួយគ្នាមួយដៃមួយជើងម្នាក់ ។ អ្នកនេះជួយបន្តិច អ្នកនោះជួយបន្តិច ។ គ្មានរូបភាពអ្វីធំដុំដែលងាយស្រួលក្នុងការសង្កេតមើលនោះទេ ។ អ្នកដែលមានចំណែកក្នុងការបង្កើតបិសាចផ្តាច់ការ ជាទូទៅ មើលមិនឃើញនូវផលអវិជ្ជមានដែលកើតចេញអំពី កម្ម ឬសកម្មភាពរបស់ខ្លួនឡើយ ។ ឯវត្តមានរបស់បិសាចផ្តាច់ការ ក៏មិនដឹងថាចាប់បដិសន្ធិពីពេលណាមកដែរ ។ យើងគ្រាន់តែដឹងថា មកដល់ដំណាក់កាលមួយ យើងចាប់ផ្តើមរស់នៅក្នុងសភាពព្រួយបារម្ភនិងភ័យខ្លាច ។ ភាវភ័យខ្លាចនេះក៏មិនស្ថិតនៅជាមួយនឹងយើងជាប្រចាំដែរ ។ វាមានសណ្ឋានដូចជាការដេកយល់សប្តិឃើញខ្មោចលងម្តងម្កាលតែប៉ុណ្ណោះ ។ ដើម្បីសេចក្តីសុខ និង កាត់បន្ថយការភ័យខ្លាច យើងត្រូវបង្ខំចិត្តដេកអោបបិសាចដ៏គួរឲ្យស្អប់ខ្ពើមនេះ ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ យើងត្រូវថើបវាថែមទៀត ។ ភាវភ័យខ្លាចនេះ មិនមែនតែអ្នកចូលរួមបង្កើតបិសាចទេដែលត្រូវភ័យខ្លាចនោះ ។ បិសាចខ្លួនឯង ក៏រស់នៅក្នុងសភាវភ័យខ្លាចដែរ ។ គឺយើងរស់នៅក្នុងសភាវភ័យខ្លាចដូចគ្នា គ្រាន់តែសភាវភ័យខ្លាចទាំងនេះ មានសណ្ឋាននិងកម្រិតខ្ពស់ទាបជាងគ្នា ។ នេះហើយគឺជាអ្វីដែលខ្ញុំចង់និយាយអំពី នយោបាយសត្វធាតុ ។ យើងចាប់ផ្តើមអំពីការធ្វើនយោបាយក្នុងទម្រង់ជា សិល្បៈ ។ ប៉ុន្តែ ដោយហេតុតែមហិច្ឆតា ការលោភលន់ និងករណីជាច្រើនផ្សេងទៀត ភាពស្រស់បវរនៃសិល្បៈបានប្រែក្លាយទៅជាបិសាចដែលគ្មានរូប និង គ្មានស្រមោល ។ ចុងក្រោយបំផុត ពលិកម្មនិងការប្រឹងប្រែងដែលមនុស្សជាច្រើនបានបូជានៅក្នុងឆាកជីវិត បានប្រែក្លាយទៅជាភាវភ័យព្រួយ សម្រាប់កំដរជីវិតរបស់យើង ក៏ដូចជាជីវិតញាតិមិត្តពូជពង្សវង្សត្រកូលរបស់យើងដែរ ៕

A FAREWELL!

Farewell, My Friend! DR. GAFFAR PEANG-METH លោកបណ្ឌិត អាប់ឌុល ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត គឺជាខ្មែរអុីស្លាមមួយរូប ដែលមានស្មារតីស្នេហាជាតិខ្មែរដ៏មោះមុត ។ លោកជាសកម្មជននយោបាយម្នាក់ដែលបានបូជាពេលវេលា ក៏ដូចជាគំនិតប្រាជ្ញាស្មារតីដើម្បីបុព្វហេតុការពារជាតិខ្មែរ ។ លោកស្អប់លទ្ធិកុម្មុយនីស្ត និងខ្ពើមរបបផ្តាច់ការជាទីបំផុត ។ មនោសច្ចេតនា និងការខ្វល់ខ្វាយដល់សុខុមាលភាពនៃពលរដ្ឋនិងប្រទេសខ្មែរ បានជម្រុញឲ្យលោកបូជាពេលវេលា ស្ទើរតែអស់មួយជីវិតដើម្បីតស៊ូស្វែងរកសេរីភាព និង អធិបតេយ្យភាពជូនប្រជាជាតិខ្មែរ ។ បណ្ឌិត អាប់ឌុល ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត ឬ ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត បានទទួលអាហារូបករណ៍ មកសិក្សានៅសហរដ្ឋអាមេរិកនាឆ្នាំ ១៩៦៣ ។ ខណៈកំពុងសិក្សាកម្រិតអនុបណ្ឌិតនៅសាកលវិទ្យាល័យ ចចថោន ក្នុងរដ្ឋធានីវ៉ាសុីនតោន ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ ១៩៧៥ លោកបានមកជួយជ្រោមជ្រែងធ្វើកិច្ចការងារនានាជាមួយនឹងលោកឯកអគ្គរដ្ឋទូត អ៊ំ សុីម ។ បន្ទាប់ពីពួកខ្មែរក្រហមវាយផ្តួលរំលំរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ លោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា បានទៅបន្តការសិក្សាកម្រិតមហាបរិញ្ញានៅសាកលវិទ្យាល័យ មីសសុីហ្គេន ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨០ ក្រោយបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតមហាបរិញ្ញានៅសាកលវិទ្យាល័យ មីសសុីហ្គេន បណ្ឌិតហ្គាហ្វាបាននាំភរិយានិងកូនៗ ទៅរស់នៅក្នុងប្រទេស ថៃ ដើម្បីចូលរួមនៅក្នុងការតស៊ូរំដោះជាតិខ្មែរឲ្យរួចផុតអំពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ព វៀតណាម ដែលកំពុងតែត្រួតត្រាប្រទេសកម្ពុជានាគ្រានោះ ។ លោកគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកមួយរូបរបស់ រណៈសិរ្សជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ (រជរបខ) ដែលមានលោក សឺន សាន ជាប្រធាន និងលោក ដៀន ដែល ជាអគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ព ។ ដោយហេតុតែលោក ជាអតីតបញ្ញវ័ន្តមកពីសហរដ្ឋអាមេរិកនិងចេះភាសាអង់គ្លេសច្បាស់លាស់ លោកត្រូវបានតែងតាំងឲ្យកាន់មុខងារសំខាន់ៗជាច្រើន ។ នៅពេលភាគីតស៊ូរបស់សម្តេច សីហនុ (ហ្វុនសុិនបុិច) ក្រុមខ្មែរក្រហម និង រជរបខ បានមូលមតិគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះត្រីភាគី ដើម្បីរក្សាអាសនៈនិងការទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជាផ្លូវការ នៅអង្គការសហប្រជាតិ បណ្ឌិតហ្គាហ្វាគឺជាសមាជិកមួយរូបក្នុងចំណោមមនុស្ស ៦រូប នៃគណកម្មាធិការតាក់តែងលក្ខន្តិករៀបចំរដ្ឋាភិបាលត្រីភាគី ។ ក្រៅអំពីការងារការិយាល័យនិងការទូត លោកបណ្ឌិតហ្គាហ្វាហាក់ដូចជាមានចំណង់ចំណូលចិត្តនៅក្នុងសមរភូមិមុខ ច្រើនជាងសមរភូមិក្រោយ ។ នៅក្នុងរយៈពេលប្រមាណជា ១០ឆ្នាំ ជាមួយនឹងចលនាតស៊ូរំដោះជាតិខ្មែរពីកណ្តាប់ដៃសត្រូវឈ្លានពាន បណ្ឌិតហ្គាហ្វាបានចំណាយពេលជាច្រើន រស់នៅជាមួយនឹងកងទ័ព ។ លោកជាទីប្រឹក្សារបស់ឧត្តមសេនីយ៍ ដៀន ដែល ផង និង ជាមិត្តរួមសុខទុក្ខផង ។ ពេលខ្លះ បណ្ឌិតហ្គាហ្វា ចុះទៅដល់ទីសមរភូមិប្រយុទ្ធគ្នាតែម្តង ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨៤ ដែលជាឆ្នាំកងទ័ពយួនធ្វើប្រតិបត្តិការណ៍កំចាត់បន្ទាយកងទ័ពតស៊ូនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ ទ្រង់ទ្រាយធំ បណ្ឌិតហ្វាហ្វាកំពុងស្នាក់នៅក្នុងជំរំបន្ទាយអំពិល ។ ពេលគ្រាប់រ៉ុកកែតមួយគ្រាប់បានធ្លាក់ចំទីស្នាក់ការរបស់លោកនិងលោក ដៀន ដែល បណ្តាលឲ្យឆេះសន្ធោសន្ធៅ លោក ដៀន ដែល បានដេញបណ្ឌិតហ្គាហ្វា ឲ្យរត់ចេញពីលេណដ្ឋាននិងចាកចេញពីបន្ទាយអំពិលទៅកាន់ទីសុវត្ថិភាពនៅក្នុងទឹកដីថៃជាបន្ទាន់ ដើម្បីរក្សាជីវិតតស៊ូបន្តទៅទៀត ប្រសិនបើលោក ដៀន ដែល ត្រូវពលីជីវិតនាគ្រានោះ ។ ភាពប្តូរផ្តាច់របស់អ្នកតស៊ូខ្មែរនាគ្រានោះ ប្រហែលជាមានច្រើនករណីទៀត ។ បន្ទាប់ពីមានការចរចាបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឈានទៅដល់ការចុះសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស លោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត បានសម្រេចចិត្តមិនទៅចូលរួមអាជីពនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាទេ ។ ពេលកងទ័ព រជរបខ វាយដណ្តើមយកបានស្រុក ថ្មពួក នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ លោកបានធ្វើដំណើរទៅស្នាក់នៅទីនោះមួយរយៈ រួចហើយទើបលាលែងអំពី រជរបខ ហើយនាំភរិយានិងកូនៗទៅរស់នៅនិងធ្វើជាសាស្ត្រាចារ្យបង្រៀននៅសាកលវិទ្យាល័យ កោះហ្គោម រហូតដល់ថ្ងៃលោកចូលនិវត្តន៍នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សឆ្នាំ ២០០០ ។ បន្ទាប់ពីចូលនិវត្តន៍ បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ក៏នៅតែបន្តធ្វើការងារដើម្បីបុព្វហេតុជាតិខ្មែរដដែល ។ ដោយសហការជាមួយនឹងប៉ុស្តិវិទ្យុ ខ្មែរពិភពលោក ដែលមានលោក ឱក សឿម និង លោក សាន សុវិដ ជាស្ថាបនិក បណ្ឌិតហ្គាហ្វាបានសរសេរអត្ថបទជាច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងការតស៊ូ រំដោះខ្លួនចេញអំពីរបបផ្តាច់ការ ផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈវិទ្យុនេះ ក៏ដូចជាចុះផ្សាយនៅក្នុងគេហទំព័រ គំនិតខ្មែរ របស់លោកដែរ ។ សូមនិយាយអំពីដំណើរភពប្រសព្វរវាងលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា និង ខ្ញុំ វិញម្តង ។ កាលរស់នៅក្នុងជំរំជនខ្ចាត់ព្រាត់នៅឯទល់ដែនថៃ-ខ្មែរ ខ្ញុំធ្លាប់ឮឈ្មោះបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា តាមរយៈការផ្សាយនិងអានអត្ថបទជារឿយៗ ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនដែលស្គាល់ថាគាត់មានរូបរាងដូចម្តេចទេ ។ យូរៗម្តង នាយកសាលាឲ្យពួកយើងទៅឈរធ្វើបដិសណ្ឋារកិច្ចទទួលលោកតា សឺន សាន ដែលមកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅក្នុងជំរំ ។ លោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា អាចជាសមាជិកគណប្រតិភូអមដំណើរលោក សឺន សាន នៅក្នុងកាលៈទេសៈទាំងនោះ ។ ក៏ប៉ុន្តែក្រៅអំពីស្តាប់សុន្ទរកថារបស់លោកតា សឺន សាន ពួកយើងមិនបានចាប់អារម្មណ៍អំពីវាគ្មិនដទៃឡើយ ។ បន្ទាប់ពីមករស់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ខ្ញុំបានជួបនឹងឈ្មោះបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា សាជាថ្មីតាមរយៈការអានអត្ថបទរបស់គាត់នៅក្នុង វិបសាយ មួយ ។ អ្វីដែលនាំឲ្យខ្ញុំនឹងគាត់បានស្គាល់គ្នា គឺរឿងបោះឆ្នោតនៅស្រុកខ្មែរក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ។ ខ្ញុំបានសរសេរលិខិតតាមរយៈអុីម៉ែលមួយទៅគាត់ ដើម្បីសំណូមពរសហការគ្នាសរសេរអត្ថបទវិភាគពាក់ព័ន្ធនឹងការបោះឆ្នោតនៅក្នុងស្រុកខ្មែរនាគ្រានោះ ។ បន្ទាប់ពីធ្វើកិច្ចការនោះជាមួយនឹងខ្ញុំ គាត់ពេញចិត្តនឹងរបៀបសរសេរភាសាខ្មែររបស់ខ្ញុំ ហើយក៏បានសុំឲ្យខ្ញុំជួយកែសម្រួលអត្ថបទជាភាសាខ្មែររបស់គាត់ ។ គឺចាប់ពីពេលនោះមក ដែលពួកយើងមានទំនាក់ទំនងនឹងគ្នា ។ អ្នកដែលស្តាប់ការផ្សាយអត្ថបទរបស់បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា នៅក្នុងវិទ្យុខ្មែរពិភពលោក ចាប់ពីចុងឆ្នាំ ២០១៧ មក បើមានពាក្យពេចន៍ខុសឆ្គងនានា វាមិនមែនជាកំហុសឆ្គងរបស់គាត់ទាំងស្រុងទេ ។ ខ្ញុំក៏មានចំណែកនៅក្នុងកំហុសទាំងនោះដែរ ។ នៅដើមឆ្នាំ ២០១៩ លោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា និង ខ្ញុំ មានឱកាសបានជួបសំណេះសំណាលគ្នាជាលើកដំបូង នៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានមួយនាជាយក្រុង វ៉ាសុីនតោន ។ វាក៏ជាជំនួបចុងក្រោយរបស់ពួកយើងដែរ ។ អំឡុងពេលជំងឺ កូវីដ ១៩ រាតត្បាត ពួកយើងមិនសូវបានទាក់ទងគ្នាទេ ។ គាត់ប្រាប់ខ្ញុំថា ឆ្លៀតឱកាសទៅណាមិនរួចនេះ កូននិងចៅរបស់គាត់បានសំណូមពរឲ្យគាត់សរសេររឿងរ៉ាវជីវិតរបស់គាត់ចាប់ពីដើមដល់ចប់ ដើម្បីទុកជាមរតកសម្រាប់ពួកគេ ។ ដូច្នេះ គាត់ក៏ផ្អាកសរសេរអត្ថបទមួយរយៈ ។ កាលពីខែ ១១ ឆ្នាំ ២០២២ កន្លងទៅនេះ បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា បានផ្ញើអត្ថបទមកឲ្យខ្ញុំកែសម្រួលជាបន្តបន្ទាប់ចំនួន ៥ អត្ថបទ ។ គាត់សុំការអធ្យាស្រ័យអំពីខ្ញុំ ដោយយកការងារមកឲ្យខ្ញុំធ្វើ ក្នុងស្ថានភាពប្រថុចញ៉ុចនាឱកាសដំណាច់ឆ្នាំ ។ អត្ថបទរបស់គាត់ចុងក្រោយនេះ និយាយតែអំពីដំណើរជីវិតរបស់គាត់នៅក្នុងចលនាតស៊ូ រជរបខ និងអនុស្សាវរីយ៍នានាជាមួយនឹងចៅរបស់គាត់ ។ វាជារឿងចម្លែកមួយ ដ្បិតអត្ថបទរបស់គាត់កន្លងមកគឺផ្តោតតែទៅលើការតស៊ូកំចាត់របបផ្តាច់ការតែប៉ុណ្ណោះ ។ មុនពេលខ្ញុំបញ្ចប់ការកែសម្រួលអត្ថបទចុងក្រោយបំផុតរបស់គាត់ បណ្ឌិតហ្គាហ្វាបានផ្ញើអុីម៉ែលមកប្រាប់ខ្ញុំថា គាត់មានជំងឺមហារីកហើយត្រូវចូលទៅព្យាបាលប្រភេទចាក់សារធាតុគីមី ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Chemotherapy នៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យនៃវិទ្យាស្ថានវេជ្ជសាស្ត្រជាតិ (National Institute of Health) ដែលស្ថិតនៅប្រហែលជា ៣៥គីឡូម៉ែត្រពីផ្ទះរបស់ខ្ញុំ ។ គាត់ប្រាប់ខ្ញុំទៀតថា សក់ក្បាលគាត់ប្រហែលជាជ្រុះអស់ហើយបន្ទាប់ពីការព្យាបាល ។ ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យើងនឹងឆ្លៀតជួបគ្នាម្តងទៀត មុននឹងគាត់វិលត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅដ្ឋាននៅឯរដ្ឋ ន័រខារ៉ូឡាញណា វិញ ។ ខ្ញុំតក់ស្លុតយ៉ាងខ្លាំង ។ បន្ទាប់ពីកែអត្ថបទចុងក្រោយរបស់គាត់រួច ខ្ញុំផ្ញើទៅជូនគាត់ភ្ជាប់ជាមួយនឹងពាក្យពេចន៍លើកទឹកចិត្តឲ្យគាត់រក្សាភាពនឹងន ។ ការព្យាបាលរោគមហារីកជាមួយនឹងសារធាតុគីមី គឺជាដំណើរមួយចានទឹក មួយចានគោក ។ លទ្ធផលមានពីរគឺ ស្លាប់ និង រស់ ។ អ្នកជំងឺជាទូទៅយល់អំពីប្រការនេះច្បាស់ណាស់ ។ មុនពេលបណ្ឌិតហ្គាហ្វាចូលព្យាបាលបួនថ្ងៃ ខ្ញុំនាំភរិយានិងកូនទៅលម្ហែនៅរដ្ឋ ផ្លរីដា ដែលជាគម្រោងពួកយើងបានរៀបចំជាយូរមកហើយ ។ ពេលយើងរៀបចំវិលត្រឡប់មកកាន់លំនៅដ្ឋានវិញ នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៣ ខែ ធ្នូ ភរិយារបស់បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា បានឡុកចូលទៅក្នុងអាខោនអុីម៉ែលរបស់គាត់ ហើយផ្ញើរសារមកប្រាប់ខ្ញុំថា បន្ទាប់ពីទទួលការព្យាបាលអស់រយៈពេលពេញមួយថ្ងៃ បណ្ឌិតហ្គាហ្វាបានវិលមុខដួលបោកក្បាលនឹងកម្រាលឥដ្ឋបណ្តាលឲ្យស្រាំលលាដ៍ ។ គាត់ស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពឥតដឹងអ្វីទាំងអស់ (Unresponsive) ហើយត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅព្យាបាលបន្តនៅកន្លែងសង្គ្រោះបន្ទាន់ (ICU) ។ ខ្ញុំមិនដែលជួបនិងស្គាល់ភរិយាគាត់ទេ ។ មិនដឹងជាបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ណែនាំឈ្មោះខ្ញុំឲ្យភរិយាគាត់ស្គាល់ពីពេលណាមកឡើយ ឬមួយក៏គាត់ឡុកចូលទៅក្នុងអាខោនប្តីគាត់ឃើញឈ្មោះខ្ញុំ ដែលជាមនុស្សចុងក្រោយបំផុតនៅក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងប្តីគាត់ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងស្ថានភាពមួយដែលប្រឈមនឹងការបាត់បង់មិត្តសម្លាញ់ផង និងត្រូវឆ្លើយតបសារដើម្បីជួយរំលែកទុក្ខក្រៀមក្រំរបស់ភរិយាគាត់ផង ។ អ្វីដែលជារឿងលំបាកសម្រាប់ខ្ញុំគឺថា ភរិយាគាត់ជាជនជាតិអាមេរិកាំង ដែលមានទំនៀមទន្លាប់មិនឲ្យអ្នកដទៃដឹងឮអំពីរឿងផ្ទាល់ខ្លួនទេ ជាពិសេសទាក់ទិននឹងការព្យាបាលជំងឺ ។ ណាមួយភរិយាគាត់ហើយនឹងខ្ញុំមិនដែលបានជួប ឬក៏ស្គាល់គ្នាទាល់តែសោះ ។ ខ្ញុំរារែកមួយសន្ទុះ ក៏សម្រេចចិត្តថាត្រូវតែឆ្លើយតបសារដើម្បីជួយរំលែកទុក្ខក្រៀមក្រំរបស់គាត់ ។ ខុសត្រូវយ៉ាងណា ចាំគិតតទៅទៀត ។ ខណៈខ្ញុំកំពុងធ្វើដំណើរពីរដ្ឋ ផ្លរីដា មកកាន់លំនៅដ្ឋានវិញ ភរិយារបស់បណ្ឌិតហ្គាហ្វាបានផ្ញើសារមកប្រាប់ខ្ញុំថា របួសខួរក្បាលរបស់លោកមិនអាចព្យាបាលជាទេ ។ ជិវិតរបស់លោកក៏មិនអាចស្រោចស្រង់បានដែរ ។ គ្រូពេទ្យបានសម្រេចចិត្តដាក់ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ជូនគាត់ ហើយបញ្ជូនគាត់ឲ្យទៅស្នាក់នៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យមរណា (Hospice) រង់ចាំមរណភាពមកដល់ ។ ខ្ញុំស្លុតចិត្តជាអតិបរមា ។ នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែធ្នូ ភរិយាបណ្ឌិតហ្គាហ្វាបានផ្ញើសារមកប្រាប់ខ្ញុំថា លោកបានទទួលអនិច្ចកម្មហើយ ។ បន្ទាប់ពីផ្ញើសារចូលរួមមរណទុក្ខជាមួយនឹងភរិយាគាត់ ខ្ញុំគិតថាគួរតែសរសេរដំណឹងអំពីមរណភាពរបស់បណ្ឌិតហ្គាហ្វាផ្សព្វផ្សាយនៅទីនេះ ដើម្បីឲ្យមិត្តភក្តិរបស់គាត់ដែលនៅរស់រានមានជីវិត បានដឹងឮផង ។ ខ្ញុំបានទុកពេលវេលាឲ្យភរិយានិងកូនចៅគាត់រៀបចំទុកដាក់សពគាត់រួចរាល់ ទើបសម្រេចសរសេរសារទៅសុំការអនុញាតអំពីភរិយាគាត់ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយដំណឹងមរណភាពរបស់បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ។ ភរិយាលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា រីករាយណាស់ដែលខ្ញុំស្ម័គ្រចិត្តជួយផ្សព្វផ្សាយដំណឹងនេះ ។ គាត់ក៏បានថ្លែងអំណរគុណដល់ខ្ញុំផងដែរ ដែលបានចូលរួមរំលែកទុក្ខជាមួយនឹងក្រុមគ្រួសារគាត់ ។ ក្នុងនាមជាមិត្តភក្តិមួយរូប អត្ថបទនេះចាត់ទុកថាជាវិយោគកថា និងជាការជូនដំណឹងដល់មិត្តភក្តិផងទាំងពួងរបស់លោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត ដែលបានធ្វើមរណកាលទៅ នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែធ្នួ ឆ្នាំ ២០២២ ។ កំណត់៖ រូបថតទីមួយ គឺលោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា និង ខ្ញុំ ។ រូបទីពីរ គឺកូនប្រុសច្បងរបស់បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ក្នុងឯកសណ្ឋានសិស្សនាយទាហាននៃសាលាយោធិនបន្ទាយអំពិល ។ យុវជនខ្មែរពីររូបនៅក្នុងរូបថតនេះ ម្នាក់ជាមិត្តសម្លាញ់ខ្ញុំ ។ ម្នាក់ទៀត ខ្ញុំមិនស្គាល់ឈ្មោះទេ ។ រូបទីបី គឺជាដំណឹងមរណភាពដែលភរិយារបស់លោកបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត ផ្ញើមកប្រាប់ខ្ញុំ ។ មិត្តភក្តិបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា មួយចំនួន ប្រហែលគ្មានលទ្ធភាពប្រើបណ្តាញសង្គមទេ ។ ដូច្នេះ ប្រសិនបើមិត្តអ្នកអានស្គាល់អ្នកទាំងនោះ មេត្តាផ្តល់ដំណឹងមរណភាពនេះទៅពួកគាត់ទុកជាធម្មទានផងចុះ ។ អរគុណ! សូមវិញ្ញាណក្ខ័ន្ធបណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត បានទៅដល់សុគតិភព !

ចំណីខួរក្បាល

អក្សរសិល្ប៍ ថ្មីៗនេះ ឃើញសមាគមអ្នកអក្សរសិល្ប៍កម្ពុជា បង្ហោះវគ្គបង្រៀនតែងរឿងប្រលោមលោក ។ ខ្ញុំគិតថា ការនិពន្ធរឿងប្រលោមលោក គឺជាសិល្បៈសេរី ។ ដូច្នេះ នៅពេលយើងរៀនអំពីរបៀបតែងរឿងប្រលោមលោក សេរីភាពនៃការសរសេរសាច់រឿង នឹងត្រូវបានគៀបសង្កត់ដោយកត្តា វប្បធម៌ និង ទំនៀមទម្លាប់នានានៅក្នុងសង្គម ។ បើយើងសង្កេតមើលប្រលោមលោកអក្សរសិល្ប៍ជាលក្ខណៈសាកល អ្នកនិពន្ធភាគច្រើន មិនយកវប្បធម៌និងទំនៀមទម្លាប់មកធ្វើជាដែនកំណត់នៃការតាក់តែងសាច់រឿងទេ ។ រឿងខ្លះសរសេរចេញមក ធ្វើឲ្យសង្គមរំជើបរំជួលយ៉ាងខ្លាំង ។ សរសេររឿងប្រលោមលោក ឬអក្សរសិល្ប៍ ខុសអំពីការសរសេរអត្ថបទកាសែត ឬក៏វិទ្យាសាស្ត្រ ដែលត្រូវតែដើរតាមក្បួនខ្នាតជាក់លាក់ ។ ការសរសេរប្រលោមលោកអក្សរសិល្ប៍មិនមានគោលការណ៍ជាក់លាក់ទេ គ្រាន់តែមានទម្រង់គោលការណ៍ធំៗចំនួនបី ដែលអ្នកនិពន្ធចាំបាច់ត្រូវតែយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋានបង្អែកនៃការតាក់តែងសាច់រឿង ។ ទម្រង់គោលការណ៍ទាំងបីនេះ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសគេហៅថា៖ Conflict (ទំនាស់) Complication (ជំពាក់វាក់វិន) and Resolution or Denoumente (ដំណោះស្រាយ) ។ ទម្រង់គោលការណ៍ទាំងបីនេះ គឺមានបង្កប់នៅក្នុងអត្ថបទរឿងអំណាននានាតាំងពីថ្នាក់មតេយ្យ រហូតដល់មហាវិទ្យាល័យ ។ ដូច្នេះ ការតាក់តែងប្រលោមលោកអក្សរសិល្ប៍ អ្នកដែលចេះអានអក្សរគ្រប់រូប យល់ដឹងរួចទៅហើយ គ្រាន់តែយើងមិនសូវចាប់អារម្មណ៍នឹងឆ្កឹះវាយកមកពិចារណា ហើយក៏គិតថាយើងមិនចេះ ឬមិនដឹងអំពីរបៀបសរសេររឿងប្រលោមលោក ។ ដើម្បីជាបទបង្ហាញ ខ្ញុំសូមលើកយកទម្រង់ការសរសេរប្រលោមលោកស្នេហា (Romance) មកធ្វើជាឧទាហរណ៍ ។ មិនថានៅក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ ឬ បរទេសទេ អ្នកនិពន្ធរមែងយករូបមន្ត ស្នេហាត្រីកោណ មកធ្វើជាស្នូលនៃសាច់រឿង ។ នៅក្នុងរូបមន្តនេះ អ្នកនិពន្ធតែងតែដាក់នារីម្នាក់ឲ្យស្ថិតនៅក្នុងចំណងស្នេហារបស់បុរសពីររូប រួចហើយបង្កើត ទំនាស់ ភាពជំពាក់វាក់វិន និង ដំណោះស្រាយ ។ ជាទូទៅ អ្នកនិពន្ធច្រើនបញ្ចប់សាច់រឿងដោយយកសេចក្តីស្លាប់របស់តួឯកមកធ្វើជា ដំណោះស្រាយ ។ វាជាដំណោះស្រាយ សោកនាដកម្មនិយម ។ សំណួរមួយដែលអ្នកអាន និង អ្នកសិក្សាអក្សរសិល្ប៍លើកយកមកសួរជារឿយៗគឺ ហេតុអ្វីក៏អ្នកនិពន្ធប្រលោមលោកស្នេហាភាគច្រើនលើសលុបបញ្ចប់សាច់រឿងជាមួយនឹងសេចក្តីស្លាប់របស់តួឯក? ប្រហែលជាមួយខែមុន មិត្តភក្តិហ្វេសប៊ុកមួយចំនួនបានលើកយកប្រធានបទតួឯកស្លាប់នៅទីបញ្ចប់នៃប្រលោមលោកស្នេហាត្រីកោណ មកពិភាក្សាដើម្បីស្វែងរកវិធីរក្សាជីវិតតួឯកឲ្យនៅគង់វង្ស ។ តាមពិត ការរក្សាជីវិតតួឯកនៅក្នុងប្រលោមលោកស្នេហាត្រីកោណប្រហែលជាអាចធ្វើទៅរួច ប្រសិនបើអ្នកនិពន្ធមិនស្វ័យឃុំឃាំងសេរីភាពនៃការតាក់តែងរឿង (Self-censored) ។ កត្តាដ៏ធំមួយដែលធ្វើឲ្យអ្នកនិពន្ធស្វ័យឃុំឃាំងគំនិតរបស់ខ្លួនគឺ ភាពស្អប់ខ្ពើម ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Taboos ។ ពាក្យនេះគឺគេសំដៅដល់ទង្វើខុសសីលធម៌សង្គម (Anti-social behaviors) ។ ឧទាហរណ៍ ស្រីម្នាក់មានប្តីពីរជាដើម ។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ អ្នកនិពន្ធប្រលោមលោកមនោសញ្ចេតនាស្នេហាត្រីកោណ មិនសូវហ៊ានសរសេរអំពីអ្វីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងទង្វើខុសសីលធម៌សង្គមទេ (Taboos) ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅក្នុងរឿង ទុំទាវ ភិក្ខុ សោម ដែលជាស្មេរបានលួចគប់គិតផិតនឹងអសីលធម៌សង្គម នៅពេលដែលព្រះអង្គសរសេរអំពីនេន ទុំ លួចស្រឡាញ់នាងទាវក្នុងនាមជាសង្ឃ ហើយទៅលាចាកសិក្ខាបទ (សឹក) នៅមុខដំបូក ។ ពេលសៀវភៅរឿង ទុំទាវ ចេញផ្សាយ យើងមិនដឹងថាសង្គមខ្មែរមានប្រតិកម្មរិះគន់ទង្វើរបស់នេន ទុំ ជាពិសេសភិក្ខុ សោម ដែលជាស្មេរដែរឬក៏យ៉ាងណាទេ ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីដែលជាតឹកតាងនាគ្រាបច្ចុប្បន្នគឺថា ប្រលោមលោករឿង ទុំទាវ ដែលស្មេរសរសេរពាក់ព័ន្ធនឹងទង្វើខុសសីលធម៌សង្គម បានក្លាយទៅជាអក្សរសិល្ប៍ប្រកបទៅដោយប្រជាប្រិយភាព ។ អក្សរសិល្ប៍ខុសសីលធម៌សង្គម (Taboos) ភាគច្រើនដូចជារឿង អ្នកស្រីបូវ៉ារី រឿង ហេដា ហ្កាប្លឺ និងរឿង អូឌិប (Oedipus the King) ជាដើម ។ល។ ពេលផ្សព្វផ្សាយចេញមក សុទ្ធតែត្រូវបានមហាជនរិះគន់ អំពីប្រការអសីលធម៌ ។ ប៉ុន្តែ ជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក រឿងប្រលោមលោកទាំងនោះ ក៏បានក្លាយទៅជារឿងដែលប្រកបដោយប្រជាប្រិយភាព ។ ក្នុងចំណោមអក្សរសិល្ប៍ខុសសីលធម៌សង្គមទាំងអស់ មានរឿងមួយដែលយើងអាចចាត់ទុកថា ជាមាតានៃអក្សរសិល្ប៍ខុសសីលធម៌ ។ នោះគឺរឿង នាងទ្រៅវត្តី ដែលជាផ្នែកមួយនៃរឿង មហាភារតៈ ។ នាងទ្រៅវត្តីមានប្តីប្រាំនាក់ ដែលជាប្រការមិនអាចកើតមាននៅក្នុងសង្គមមនុស្ស ។ ក៏ប៉ុន្តែ រឿងនេះមិនត្រឹមតែកើតមាននៅលើទំព័រអក្សរសិល្ប៍ទេ វាក៏ជារឿងដែលមានអនុវត្តិនៅក្នុងសង្គមមនុស្សផងដែរ ។ ខ្ញុំសូមហៅប្រការនេះថា រូបមន្តទ្រៅវត្តី ។ បើយើងមិនចង់ឲ្យតួឯកនៅក្នុងរឿងប្រលោមលោកស្នេហាត្រីកោណស្លាប់ យើងអាចប្រើរូបមន្តទ្រៅវត្តីនេះ ។ ខាងក្រោមនេះគឺជារឿងពិតមួយដែលខ្ញុំបានជួបនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ ។ តួឯកនៅក្នុងសាច់រឿងអត់ស្លាប់ទេ ។ ពួកគេរស់នៅក្នុងសុភមង្គលដ៏ស្ងប់ស្ងាត់មួយ ។ មុននឹងបញ្ចប់វគ្គនេះ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា៖ អក្សរសិល្ប៍ជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងតថភាពសង្គម ។ ប៉ុន្តែ តថភាពសង្គមមិនមែនជាអក្សរសិល្ប៍ទេ (Arts imitate life; but life should not imitate arts) ។ ជម្រាបរលឹកអ្នកគ្រូ ខ្ញុំបានសរសេរ រូបមន្តទ្រៅវត្តី កាលពីប៉ុន្មានថ្ងៃមុនពាក់ព័ន្ធនឹងការរកដំណោះស្រាយលើបញ្ហាស្នេហាត្រីកោណ នៅក្នុងរឿងប្រលោមលោករបស់លោកគ្រូ ស៊ូ ខេមរិន ។ ខ្ញុំជឿថា អ្នកអានជាច្រើនច្បាស់ជាគិតថា ខ្ញុំភ្លាវខុសរឿងហើយ ដែលហ៊ានយកគំនិត "ប្រពន្ធមួយប្តីពីរ" មកធ្វើជាកម្មបទ ។ តាមពិតខ្ញុំមិនមែនជាមនុស្សពូកែស្រមើស្រមៃផុតផែនដីនោះទេ ។ រឿងនេះ គឺខ្ញុំសរសេរផ្អែកលើរឿងពិតមួយដែលខ្ញុំធ្លាប់ជួបប្រទះនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ ។ ខ្ញុំគ្រាន់តែប្តូរតួឯក (Lead character) ពីប្រុសទៅស្រីតែប៉ុណ្ណោះ ។ នៅមុនឆ្នាំ ១៩៧៥ បុរសម្នាក់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋខ្មែរ បញ្ជូនឲ្យមកហ្វឹកហ្វឺនរយៈពេលខ្លីនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ។ គាត់មានភរិយានិងកូនស្រីម្នាក់ដែលគាត់មិនអាចយកមកជាមួយបាន ។ សូមហៅកូនស្រីគាត់ថា "ស្រីម៉ៅ" ។ អំឡុងពេលដែលគាត់កំពុងសិក្សានៅស្រុកអាមេរិក ស្រុកខ្មែរក៏ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្មែរក្រហម ។ គាត់និងភរិយាក៏រស់នៅបែកគ្នារហូតដល់របបខ្មែរក្រហមដួលរលំនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ ។ បន្ទាប់ពីខ្មែរក្រហមដួលរលំ គាត់បានចំណាយពេលស្វែងរកដំណឹងអំពីភរិយានិងស្រីម៉ៅកូនគាត់មួយរយៈកាល ។ ប៉ុន្តែមិនទទួលបានដំណឹងអ្វីអំពីពួកគេឡើយ ។ គាត់ក៏សន្មត់ថា ភរិយានិងកូនគាត់បានស្លាប់នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ។ បន្ទាប់មក គាត់ក៏សម្រេចចិត្តរៀបការនឹងនារីម្នាក់ ។ នារីនោះមិនមែនជាជនជាតិខ្មែរទេ តែមានអម្បូរមកពីទ្វីបអាសុីអគ្នេយ៍ដែរ ។ គាត់បានប្រាប់ប្រវត្តិរបស់គាត់ រួមទាំងអតីតភរិយានិងកូនស្រីរបស់គាត់ទៅភរិយាទីពីររបស់គាត់មិនឲ្យខ្វះចន្លោះឡើយ ។ ពេលភរិយាគាត់ប្រសូត្របានកូនស្រីមួយទៀត គាត់ក៏សុំភរិយាគាត់ដាក់ឈ្មោះឲ្យនាងថា ស្រីម៉ៅ ដើម្បីទុកជាការនឹករលឹកដល់កូនស្រីនិងភរិយាដែលបានបាត់បង់ជីវិតទៅនោះ ។ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក ភរិយានិងកូនស្រី ដែលគាត់បានសន្មត់ថាស្លាប់នៅក្នុងជំនាន់ ប៉ុលពត នោះ បានផ្ញើសំបុត្រមកប្រាប់គាត់ថា ពួកគេនៅរស់ហើយកំពុងស្នាក់នៅក្នុងជំរំជនភៀសខ្លួនមួយ នៅក្នុងទឹកដីថៃ ។ បុរសនោះក៏យករឿងនេះទៅពិគ្រោះជាមួយនឹងភរិយាទីពីររបស់គាត់ ដើម្បីរកដំណោះស្រាយ ។ ភរិយាគាត់ បានអនុញាតិឲ្យគាត់ធ្វើក្រដាសស្នាមធានាយកអ្នកទាំងពីរមករស់នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកដែរ ។ ពួកគេសម្រេចចិត្តរស់នៅក្នុងតំបន់មួយនៃទីក្រុងដែលស្ថិតនៅមិនឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុន្មានទេ ។ ថ្ងៃធម្មតា គាត់រស់នៅជាមួយភរិយាទីពីររបស់គាត់ ។ ថ្ងៃចុងសប្តាហ៍ គាត់ទៅស្នាក់នៅជាមួយនឹងភរិយានិងកូនស្រីទីមួយរបស់គាត់ ។ ពួកគេធ្វើដូច្នេះ រហូតដល់ថ្ងៃបុរសនោះទទួលអនិច្ចកម្ម ប្រហែលជាពីរបីឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ។ ផ្ទះបុរសនោះស្ថិតនៅរំលងអំពីផ្ទះខ្ញុំ ប្រហែលជាប្រាំផ្ទះប៉ុណ្ណោះ ។ ខ្ញុំមិនធ្លាប់ជួបមុខ ឬក៏ស្គាល់គាត់ទេ ប៉ុន្តែ ធ្លាប់ឃើញកូនស្រីទីពីររបស់គាត់រត់លេង និងធ្លាប់ជួបភរិយាទី ១ និងកូនស្រីរបស់គាត់ដែលទើបនឹងមកពីស្រុកខ្មែរ ពីរបីដងដែរ ។ នេះគឺជារឿងមិនប្រក្រតីមួយ ។ អ្វីដែលបុគ្គលទាំងបីរូបបានអនុវត្តិ វាគឺជារឿងមិនធម្មតា ។ ប្រការដែលស្ត្រីទាំងពីររូប អាចដោះស្រាយបញ្ហាស្នេហាត្រីកោណដោយវិធីនេះ វាពិតជារឿងគួរឲ្យស្ញប់ស្ញែងណាស់ ។ គឺរឿងនេះហើយដែលខ្ញុំយកមកធ្វើជាមូលដ្ឋាន សរសេរអំពីប្រពន្ធមួយប្តីពីរ ៕

ចំណីខួរក្បាល

លើកស្ទួយបុគ្គល (Self-Empowerment) កាលរៀននៅបស្ចឹមប្រទេស ខ្ញុំឧស្សាហ៍ឮគេនិយាយអំពីគោលគំនិត លើកស្ទួយបុគ្គល (Self-empowerment) ។ ពេលឮពាក្យនេះដំបូងៗ ខ្ញុំក្តាប់មិនបានទេ ។ និយាយមួយបែបទៀត ខ្ញុំមិនសូវយល់ទេ ។ ប៉ុន្តែ មិនដឹងជាគេចទៅណារួច ខ្ញុំក៏ចេះតែទ្រាំអង្គុយស្តាប់គេវែកញែកកំដរពេលវេលាទៅ ។ ថ្មីៗនេះ ខ្ញុំបានយកពាក្យមួយឃ្លាដែលឪពុកខ្ញុំតែងតែលើកយកមកទូន្មាន ឬក៏តេះដៀលខ្ញុំកាលពីកុមារភាព មកវិភាគពិចារណា ក៏មើលឃើញថា ពាក្យមួយឃ្លានោះ មានអត្ថន័យខ្លឹមសារស្រដៀងគ្នានឹងពាក្យ Self-empowerment នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសនេះដែរ ។ ពាក្យដែលឪខ្ញុំតែងតែលើកយកមកប្រដៅខ្ញុំជារឿយៗនោះគឺ៖ "ធ្វើជាមនុស្ស កុំចាំបាច់ឲ្យគេឆ្កឹះដូចចន្លុះ" ។ បើយើងពិនិត្យមើលអត្ថន័យខ្លឹមសារនៃពាក្យពេចន៍នេះឲ្យសុីជម្រៅ យើងឃើញថា ពាក្យមួយឃ្លានេះ មានន័យដាស់តឿនទូន្មានផង និង តេះដៀលផង ។ វាបង្កប់នូវតុល្យភាពមួយនៅក្នុងខ្លឹមសាររួម ។ បើនិយាយអំពីទំនាក់ទំនងអំណាចនៅក្នុងគ្រួសារ ឬសង្គមជាតិ អំណាចនោះគឺត្រូវបានរក្សាទុកនៅនឹងរូបបុគ្គល (Empowerment) ។ ភ្ជាប់ជាមួយនឹងអំណាចនោះគឺ សេរីភាព (Freedom) ។ បន្តមកទៀតគឺការទទួលខុសត្រូវ (Responsibility) ។ អ្វីដែលជាលទ្ធផលចុងក្រោយនៅក្នុងការផ្ទុកផ្តាក់នេះ គឺភាពរឹងបុឹងនៅក្នុងជីវិតបុគ្គលម្នាក់ៗ (Confidence) ។ វាជាទំនាក់ទំនងនៅក្នុងការអភិវឌ្ឃ ឬវិវត្តិន៍ នៃជីវិតមនុស្សដែលហាក់ដូចជាមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រភ្ជាប់ជាមួយ ។ នៅពេលមនុស្សម្នាក់នៅក្នុងទំនាក់ទំនងសង្គមគ្រួសារក្តី សង្គមខាងក្រៅក្តី ត្រូវបានអនុញាតិ ឬលើកទឹកចិត្តឲ្យទទួលខុសត្រូវ (Responsible) ទៅលើការតាក់តែងដំណើរជីវិតរបស់ខ្លួន វានឹងបង្កឲ្យមានលក្ខណៈរឹងបុឹងនៅក្នុងសមត្ថភាពរបស់មនុស្សនោះ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ខ្ញុំប្រើពាក្យ "រឹងបុឹង" ជំនួសឲ្យពាក្យ "រឹងមាំ" ។ រឹងបុឹងងាយបត់បែន (Flexible) ទប់ទល់ជាមួយនឹងសម្ពាធ ។ រឹងមាំ (Rigid) មានលទ្ធភាពមិនដូចគ្នាទេ ។ កត្តាទាំងពីរជាសមត្ថភាពដូចគ្នា (Strength) ។ ក៏ប៉ុន្តែ មួយទន់ មួយរឹង ។ ចៃកុនគុននិយម ចិន អាចយល់អំពីប្រការនេះដោយងាយ ។ ការសិក្សាវែកញែកពាក្យ មួយម៉ាត់ក្តី មួយឃ្លាក្តី គឺលំបាកប្រហាក់ប្រហែលនឹងសិក្សាមេរៀនមួយសៀវភៅដែរ ។ ភាគច្រើន យើងអាន ឬក៏ស្តាប់ហើយ ក៏ចេះតែបន្តដំណើរសិក្សាទៅមុខទៀត ។ កម្រអង្គុយវិភាគពិចារណាពាក្យ មួយម៉ាត់ៗ ឬមួយឃ្លាៗ ដែលយើងបានជួបប្រទះណាស់ ។ ជាលទ្ធផល យើងចេះចាំតែពាក្យពេចន៍ ឬក៏គោលគំនិតអ្វីមួយ ប៉ុន្តែមិនសូវយល់អំពីវិសាលភាពនៃគំនិតទាំងនោះទេ ។ គួរនាដូចជាដំបូន្មានរបស់ឪខ្ញុំដូច្នោះដែរ ។ វាដក់ជាប់នៅក្នុងដួងចិត្តនិងការចង់ចាំរបស់ខ្ញុំស្ទើរតែអស់មួយជីវិតទៅហើយ ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលខ្ញុំរៀនប៉ះចំគោលគំនិតដូចគ្នានោះ ខ្ញុំបែរជាឡេឡឺគ្មានដឹងខ្យល់អ្វីទៅវិញ ។ បើកុំតែខ្ញុំលើកយកពាក្យមួយឃ្លានោះ មកធ្វើបទបញ្ហាញ (Highlight) នៅក្នុងអត្ថបទមួយនាពេលថ្មីៗនេះ ឪខ្ញុំប្រហែលជាគ្មានថ្ងៃទទួលបានក្រេឌិត ឬក៏ការទទួលស្គាល់អំពីផលវិជ្ជមាននៅក្នុងដំបូន្មានរបស់គាត់ឡើយ ។ នៅក្នុងការរស់នៅ មនុស្សម្នាក់ៗប្រហែលជាកម្រនឹងចំណាយពេល ពិចារណាពាក្យពេចន៍ដែលប្រើប្រចាំថ្ងៃណាស់ ។ យើងអាន យើងស្តាប់ យើងឮ យើងប្រតិកម្ម យើងចងចាំ រួចហើយក៏បន្តរស់ទៅតាមស្ថានភាពជីវិតរបស់យើង ។ ប៉ុន្តែ បើយើងពិនិត្យឲ្យបានមធ្យ័ត ពាក្យពេចន៍ដើរតួសំខាន់ណាស់នៅក្នុងការអភិវឌ្ឃជីវិត ។ តាមពិត ប្រការដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំរំលឹកឡើងវិញអំពីដំបូន្មានឪខ្ញុំ ដែលបានទទួលអនិច្ចកម្មទៅរាប់សិបឆ្នាំកន្លងមកហើយនោះ គឺដោយសារតែការតតាំង (Challenges) របស់កូនខ្ញុំជាមួយនឹងខ្ញុំ ។ ដោយហេតុតែកូនខ្ញុំវាកើតនៅក្នុងស្រុកអាមេរិក វាកម្រនឹងទទួលយកការបង្គាប់បញ្ជារបស់ខ្ញុំដោយគ្មានការតវ៉ាណាស់ ។ គឺថាខ្ញុំត្រូវតែពន្យល់ហេតុផលឲ្យទាល់តែច្បាស់ល្មមទទួលយកបាន ទាំងវាទាំងខ្ញុំ ទើបយើងអាចបិទបញ្ចប់ទំនាស់អ្វីមួយ ។ ឧទាហរណ៍ ខ្ញុំប្រាប់កូនខ្ញុំថា លាងដៃមុននិងក្រោយពេលញ៉ាំបាយ សំខាន់ណាស់ ។ កូនត្រូវតែអនុវត្តិ ។ វាតតាំងថា ត្រឹមតែជូតសម្អាតដៃគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ។ ដើម្បីកុំឲ្យទំនាស់អូសបន្លាយវែងឆ្ងាយ ខ្ញុំរំលឹកវាឲ្យត្រឡប់ទៅមើលកម្មវិធីអនាម័យសម្រាប់កុមារនៅក្នុងកុនជីវចលរឿង ដានីញ៉ែល ថៃហ្គឺ ដែលវាចូលចិត្តមើលកាលពីក្មេង ។ នៅពេលគេពន្យល់ថា ទឹកជាសារធាតុល្អបំផុតសម្រាប់សម្អាត មន្ទិលនានាត្រូវបានលុបបំបាត់ចេញអំពីផ្នត់គំនិត ។ ឧទាហរណ៍មួយទៀតដែលបង្ហាញអំពីសារសំខាន់នៃពាក្យពេចន៍ ជាមួយនឹងទំនាក់ទំនងអំណាចក៏ដូចជាសេរីភាព គឺការពុះជ្រៀកខ្លឹមសារ ។ កូនខ្ញុំវាចោទខ្ញុំថា ជាមនុស្សតឹងរឹង (Absolute or dictatorial) ។ ខ្ញុំប្រាប់វាថា ខ្ញុំមិនមែនតឹងរឹងទេ គឺខ្ញុំប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវិន័យ ( I'm not strict; but I adhere to discipline) ។ វាឲ្យខ្ញុំពន្យល់អំពីភាវខុសគ្នារវាងភាព តឹងរឹង និង វិន័យ ។ ខ្ញូំប្រាប់វាថា តឹងរឹង គឺស្មើនឹងពាក្យ ត្រូវតែ (Must) ។ ឯ វិន័យគឺស្មើនឹងពាក្យ គួរតែ (Should/ought) ។ មួយដាច់ខាត (Rigid) ។ មួយទៀតទន់ភ្លន់ (Flexible) ។ តាមពិតពាក្យពីរនេះនៅក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ មានខ្លឹមសារមិនឃ្លាតអំពីគ្នាប៉ុន្មានទេ ។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងវប្បធម៌បស្ចឹមប្រទេស វាមានខ្លឹមសារឆ្ងាយពីគ្នាដូចមេឃនឹងដី ។ មួយកាត់ផ្តាច់សេរីភាពរបស់បុគ្គលគ្មានសល់ ។ មួយទៀតរក្សាសេរីភាពឲ្យនៅនឹងបុគ្គល ។ បើនិយាយអំពីទំនាក់ទំនងរវាងឪពុកនិងកូន វាជាទម្រង់អាណាព្យាបាលផ្តាច់ការនិយម និង គាំពារនិយម (Dictatorial parenting Vs. Supportive parenting) ។ បើយើងនិយាយអំពីទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកដឹកនាំប្រទេសនិងពលរដ្ឋ វាជាទម្រង់ ផ្តាច់ការនិយម និង សហការនិយម (Dictatorship Vs. Participative Relationship) ។ វិលទៅកាន់ពាក្យលើកស្ទួយបុគ្គល (Self-Empowerment) វិញ ។ នៅក្នុងទំនាក់ទំនងមនុស្សក្នុងសង្គមក៏ដូចជាក្នុងគ្រួសារ គោលគំនិតលើកស្ទួយបុគ្គល ជាកត្តាដ៏ល្អនិងសំខាន់បំផុត ក្នុងការពង្រឹងសមត្ថភាពមនុស្ស ។ វាបង្កើតផ្នត់គំនិតទទួលខុសត្រូវនៅក្នុងជីវិតមនុស្សម្នាក់ៗ ក៏ដូចជានៅក្នុងសង្គមទាំងមូលដែរ ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយគឺទង្វើរបស់មន្ត្រីរដ្ឋការនៅក្នុងប្រទេសដែលដើរតាមគោលគំនិតលើកស្ទួយបុគ្គល និងប្រទេសដែលមិនដើរតាមគោលគំនិតលើកស្ទួយបុគ្គល ។ មន្ត្រីនៅក្នុងប្រទេសដែលលើកស្ទួយបុគ្គល រមែងទទួលស្គាល់កំហុសនិងលាលែងពីតំណែង នៅពេលមានគ្រោះមហន្តរាយអ្វីមួយដែលកើតមាន ដោយសារការធ្វេសប្រហែសឬទង្វើរបស់ខ្លួន ។ ឯមន្ត្រីឬមេដឹកនាំនៅក្នុងប្រទេសដែលគ្មានគោលការណ៍លើកស្ទួយបុគ្គល មិនដែលទទួលស្គាល់កំហុសរបស់ខ្លួនទេ ទោះបីកំហុសនោះស្លាប់មនុស្សអស់រាប់លាននាក់ក៏ដោយ ៕

ចំណីខួរក្បាល

រៀនសូត្រ មាតាបិតាស្ទើរតែគ្រប់រូបនៅក្នុងពិភពលោក រមែងគិតថាការព្យាយាមជម្រុញកូនៗឲ្យប្រឹងរៀនបន្ថែមនៅផ្ទះ គឺជាកត្តាបង្កឲ្យកូនរបស់ខ្លួនរៀនមិនចាញ់គេ ។ ជំនឿនេះ មិនដឹងជាកើតឡើងពីពេលណាមកទេ ។ តាំងតែពីខ្ញុំដឹងក្តីមក ខ្ញុំសង្កេតឃើញអ្នកអាណាព្យាបាលគ្រប់រូប បង្ខំកូនចៅឲ្យរៀនបន្ថែមនៅផ្ទះជាប្រចាំ ទោះបីជាកូនចៅទាំងនោះបានចំណាយពេលរៀននៅក្នុងសាលាប្រហែលជា ៦ម៉ោង ក្នុងមួយថ្ងៃរួចហើយក៏ដោយ ។ ខ្ញុំប្រើពាក្យ "បង្ខំ" នៅទីនេះគឺចង់បញ្ជាក់ថា កុមារដែលបានចំណាយពេល ៦ម៉ោង រៀននៅក្នុងសាលារួចហើយ ជាទូទៅមិនចង់បន្ថែមពេលវេលារៀនសូត្រប្រចាំថ្ងៃទៀតទេ ។ វាមិនខុសអ្វីអំពីកម្មកររោងចក្រកាត់ដេរដែលត្រូវបានគេបង្ខំឲ្យធ្វើការថែមម៉ោងឡើយ ។ មូលហេតុគឺនឿយហត់និងធុញទ្រាន់ ។ ក៏ប៉ុន្តែ អាណាព្យាបាលក្មេងស្ទើរតែគ្រប់រូប កម្រគិតអំពីប្រការនឿយហត់នេះណាស់ ។ យើងខ្វល់ខ្វាយខ្លាចតែកូនចៅរៀនចាញ់គេ ។ តាមការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ កុមារដែលរៀនចាញ់គេ មិនប្រាកដថានឹងបរាជ័យនៅក្នុងជីវិតឡើយ ។ ហើយកុមារដែលរៀនឈ្នះគេ ក៏មិនប្រាកដថានឹងទទួលបានជោគជ័យនៅក្នុងដំណើរជីវិតដែរ ។ កូនសិស្សនៅក្នុងថ្នាក់រៀននិមួយៗមានចន្លោះពី ២០ ទៅ ៣០នាក់ ។ បើយើងចាត់ទុកអ្នកដែលបានលេខ ១ ដល់លេខ ៣ ជាអ្នកឈ្នះដូចនៅក្នុងការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិក កូនសិស្សដទៃសុទ្ធតែជាអ្នកចាញ់ ។ តើនេះហើយឬជាអ្វីដែលយើងចង់បាន នៅក្នុងដំណើរលើកទឹកចិត្តក្មេងឲ្យប្រឹងប្រែងស្វែងរកពុទ្ធិ ឬក៏បណ្តុះបណ្តាលពលរដ្ឋរបស់សង្គម? ឲ្យតែកូនចៅអញឈ្នះគេ ចង់អាណាធ្លាក់ដល់ឋានបាតាលណាក៏ធ្លាក់ទៅ! និយាយមួយបែបទៀត៖ ឲ្យតែកូនចៅអញទទួលបានអំណាចនិងឱកាសហួងហែងការងាររកសុីផងទាំងពួង ចង់អាណាល្ហាមដល់កម្រិតណាក៏មិនឈឺក្បាលវិលមុខដែរ! ទុកគតិនយោបាយនេះមួយឡែក ។ អ្វីដែលខ្ញុំចង់យកមកពិភាក្សានៅក្នុងអត្ថបទនេះ គឺការរៀនសូត្រដោយគ្មានសម្ពាធ និងការរៀនសូត្រដែលមានសម្ពាធ ។ និយាយឲ្យងាយយល់គឺ រៀនសូត្រដោយអនុលោមតាមឆន្ទៈខ្លួន និងរៀនសូត្រដោយអនុលោមតាមឆន្ទៈរបស់អ្នកដទៃ ។ ខ្ញុំជាក្មេងមានសំណាងម្នាក់ពាក់ព័ន្ធនឹងការរៀនសូត្រនៅផ្ទះ ។ គឺថាមិនដែលឈឺក្បាលវិលមុខនឹងម៉ែឪដាស់តឿន ឬបង្ខំឲ្យរៀនឡើយ ។ មូលហេតុគឺ ម៉ែខ្ញុំមិនសូវចេះអក្សរ ។ ឯឪពុកខ្ញុំ គាត់ជាមនុស្សខ្ជិលរវីរវល់នឹងការរៀនសូត្ររបស់កូន ។ និយាយថាឪខ្ជិលដូចជាតិះដៀលគាត់ជ្រុលពេក ។ សូមចាត់ទុកគាត់ថាជាមនុស្សស្រឡាញ់សេរីភាពទៅចុះ ដ្បិតឪពុកខ្ញុំផ្តល់សេរីភាពឲ្យខ្ញុំច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងការរៀនសូត្រ ក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឃអាកប្បកិរិយាដែរ (Character development) ។ តាំងតែពីខ្ញុំដឹងក្តីមក ឪពុកខ្ញុំមិនដែលលូកលាន់ជាមួយនឹងការរៀនសូត្ររបស់ខ្ញុំទេ ។ គាត់ផ្តល់ឲ្យខ្ញុំត្រឹមតែពាក្យមួយឃ្លាតែប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ទុកជាឱវាទប្រចាំជីវិត៖ "ធ្វើជាមនុស្ស កុំចាំឲ្យគេឆ្កឹះដូចចន្លុះ" ។ That's it! ឪពុកខ្ញុំបណ្តុះបណ្តាលខ្ញុំជាមួយនឹងពាក្យតែពីរបីម៉ាត់នេះឯង ។ វាប្រៀបបាននឹងចាប់កូនក្មេងបោះចូលទៅក្នុងទឹកឲ្យហែល ។ បើឯងមិនហែលគឺលង់ស្លាប់ (Sink or swim!) ។ សម្រាប់ក្មេងជំនាន់ក្រោយដែលមិនស្គាល់ចន្លុះ វាជាវត្ថុសម្រាប់ដុតបំភ្លឺនៅពេលយប់ ។ គេធ្វើចន្លុះដោយយកស្លឹកព្រាលស្ងួតទៅជ្រលក់ក្នុងជ័រទឹក ហើយយកទៅចងរុំក្នុងស្រទបធាងស្លា ស្រទបចេក ឬក៏ស្លឹកត្នោត ដែលមានទំហំប៉ុនកដៃ ។ ដើម្បីកុំឲ្យភ្លើងចន្លុះរលត់ គេត្រូវយកមែកឈើឬមែកឫស្សីប៉ុនកូនដៃឆ្កឹះក្រញមធ្យូងចេញជារឿយៗ ។ ពាក្យ កុំចាំឲ្យគេឆ្កឹះដូចចន្លុះ គឺមានន័យថា កើតមកជាមនុស្ស គឺត្រូវភ្លឺស្វាង និងដឹងយល់អំពីកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន ។ ការបណ្តោយឲ្យក្មេងចាត់ចែងជោគវាសនាខ្លួន ពាក់ព័ន្ធនឹងការរៀនសូត្រ វាជារឿងប្រថុយប្រថានខ្លាំងណាស់ ។ ម៉ែឪដែលប្រថុយឲ្យកុមារចាត់ចែងកិច្ចការរៀនសូត្រដោយខ្លួនឯង គឺមានដោយកម្រ ។ ដូច្នេះ ទិន្នន័យកុមាររៀនសូត្រដោយសារឆន្ទៈរបស់ខ្លួន ក៏ប្រហែលជាក្រដែរ ។ នៅក្នុងបទពិសោធផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំចាំថាខ្ញុំចាប់ផ្តើមអានសៀវភៅនៅថ្នាក់ទី ២ ឬថ្នាក់ទី ១១ នៅសម័យមុន ។ មិនមាននរណាណែនាំខ្ញុំទេ ។ គឺខ្ញុំជ្រើសរើសការរៀនអានដោយខ្លួនឯង ។ ទង្វើរបស់ខ្ញុំនោះ អាចជាការព្យាយាមពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ដើម្បីទប់ទល់ជាមួយនឹងការហៅឲ្យឡើងអានអក្សរនៅលើក្តារខៀន ពីសំណាក់គ្រូបង្រៀន ។ សម័យនោះ បើអានអក្សរមិនដាច់ អាចនឹងត្រូវគ្រូវាយនឹងរំពាត់ ។ ឯលេខនព្វន្តនិងសូត្រមេលេខ ក្រៅអំពីរៀននៅក្នុងសាលា ខ្ញុំរៀនតែជាមួយនឹងបងប្អូននិងមិត្តភក្តិ (Peers study) ។ ឃ្លាមួយដែលខ្ញុំនៅចាំរហូតដល់សព្វថ្ងៃអំពីអនុស្សាវរីយ៍រៀនអានដំបូងៗនោះគឺ៖ អណ្តើកមួយ វា រ គើម ៗ ។ ពាក្យនេះគេប្រកប វារ គើមៗ ។ ប៉ុន្តែ ដោយហេតុតែខ្ញុំមិនទាន់យល់ដឹងអំពីពាក្យមាន រ និងគ្មាន រ ខ្ញុំក៏ប្រកបវាមិនឲ្យបាត់តួអក្សរឡើយ ។ រៀនសូត្រដោយអនុលោមតាមឆន្ទៈរបស់ខ្លួន អាចផ្តល់នូវគុណសម្បត្តិច្រើន ។ ជាបឋម វាបណ្តុះឲ្យមានផ្នត់គំនិតឯករាជ្យនៅក្នុងអត្តចរិតមនុស្ស ។ ជាមួយគ្នានេះដែរ វាក៏បង្វែរកាតព្វកិច្ចរៀនសូត្រឲ្យក្លាយមកជាបន្ទុករបស់បុគ្គល ។ កាលរស់នៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហម ខ្ញុំធ្លាប់ឮពាក្យមួយឃ្លាដែលគេនិយាយថា៖ "ឯករាជ្យម្ចាស់ការ" ។ ពាក្យនេះ បើយើងគិតឲ្យជ្រៅបន្តិច វាមានសារសំខាន់ណាស់នៅក្នុងការ "កសាងគោលជំហរ" មនុស្ស ។ អៃយ៉ា! ពិចារណាចុះឡើងទៅលើកតម្កើងគំនិតខ្មែរក្រហមឯណាឯនោះឆ្កុយទៅវិញ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំគិតថាកត្តាដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងការរៀនសូត្រ គឺបណ្តុះឲ្យមានទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯង ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា (Self-esteem) ។ ទំនុកចិត្តលើខ្លួនឯងនឹងនាំឲ្យមាន ភាពជឿជាក់លើសមត្ថភាពរបស់ខ្លួនបន្តទៅទៀត (Self-confidence) ។ ជីវិតគឺជាដំណើរការស្វែងយល់និងគំហើញ (Life is an exploration and discovery) ។ ការរៀនសូត្រក៏ដូចគ្នាដែរ ។ នៅក្នុងដំណើរស្វែងយល់និងគំហើញនេះ យើងចាំបាច់ត្រូវតែមានទំនុកចិត្តនិងជំនឿលើខ្លួនឯង ។ ថ្វីដ្បិតតែមនុស្សទាំងអស់ដែលបានឆ្លងកាត់ឬក៏កំពុងតែរៀនសូត្រ មិនដែលមាននរណាមានទំនុកចិត្តឬជំនឿលើសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ១០០% អ្នកដែលមានទំនុកចិត្តនិងជំនឿលើខ្លួនឯងរឹងមាំ ហាក់ដូចជាមិនសូវតក់ស្លុត ជាមួយនឹងការប្រឈមនឹងឧបសគ្គផងទាំងពួង នៅក្នុងការរៀនសូត្រ ក៏ដូចជានៅក្នុងដំណើរជីវិត ។ សម្រាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំដឹងថាជីវិតខ្ញុំនេះកើតមកគ្មានស្ពាយទេពកោលស្យអ្វីមកជាមួយទេ ។ ខ្ញុំរៀនមិនសូវចេះមិនសូវចាំដូចមនុស្សភាគច្រើនដែរ ។ អ្វីដែលជាកត្តាជំនួយដល់ការរៀនសូត្ររបស់ខ្ញុំ គឺខ្ញុំមានទំនុកចិត្តនិងជំនឿលើសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ។ មិនដឹងថាទំនុកចិត្តនិងជំនឿនេះ វាកើតមានមកពីកំណើត ឬក៏ដោយសារតែឪពុកម្តាយខ្ញុំបណ្តោយឲ្យខ្ញុំ រៀនសូត្រទៅតាមក្បាលវ៉ាល់របស់ខ្ញុំនោះទេ ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំចូលចិត្តជឿថា ទំនុកចិត្តនិងភាពជឿជាក់លើសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន កើតចេញមកអំពីការប្រឈមនិងដោះស្រាយបញ្ហាដោយខ្លួនឯងជាប្រចាំ ច្រើនជាងឧបនិស្ស័យពីកំណើត ។ កាលរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យ ខ្ញុំតែងតែកោតស្ញប់ស្ញែងនិស្សិតអាមេរិកាំង ដែលហាក់ដូចជាគ្មានភាពញញើតញញើម នៅក្នុងការជជែកវែកញែកជាមួយនឹងសាស្ត្រាចារ្យ ក៏ដូចជាជាមួយនឹងនិស្សិតគ្នាឯង ។ ភាពស្ញប់ស្ញែងនេះ បានញ៉ាំងឲ្យខ្ញុំព្យាយាមស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិនៃការរៀនសូត្ររបស់ពួកគេ ពីសំណាក់មិត្តភក្តិអាមេរិកាំងមួយចំនួន ។ យោងតាមអ្វីដែលខ្ញុំបានដឹង អាមេរិកាំងបណ្តុះបណ្តាលកូនក្នុងវិស័យសិក្សា ដោយផ្អែកលើគោលគំនិតទូទៅមួយ ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា៖ Hands off ឬ ហូតកន្លុះលែង ។ គួរបញ្ជាក់ថា ហូតកន្លុះលែងនៅទីនេះ មិនមែនលែងចោលទេ ។ អ្វីៗស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងដូចគ្នា គ្រាន់តែគេមិនដឹកច្រមុះ ។ បើគិតឲ្យសុីជម្រៅបន្តិច មាតាបិតាអាមេរិកាំងផ្ទុកផ្តាក់កាតព្វកិច្ចរៀនសូត្រឲ្យកូនចាត់ចែងដោយខ្លួនឯង ច្រើនជាងចាត់ចែងជំនួសកូន ។ ប្រការមួយទៀតគឺពិន្ទុនិងការប្រកួតប្រជែងគ្នា ។ និស្សិតអាមេរិកាំងភាគច្រើន មិនសូវនិយាយឬគិតអំពីរឿងឈ្នះចាញ់នៅក្នុងការរៀនសូត្រឡើយ ។ យើងផ្តោតតែទៅលើរឿងជាប់និងធ្លាក់ពិន្ទុតែប៉ុណ្ណោះ ។ ឈ្នះនិងចាញ់ មិនមែនសម្រេចនៅក្នុងថ្នាក់រៀន ឬក៏ពិន្ទុខ្ពស់ទាបទេ ។ អ្នកណាឈ្នះ អ្នកណាចាញ់ គឺសម្រេចនៅពេលដែលយើងចេញទៅប្រកបការងារចិញ្ចឹមជីវិត ។ រឿងផ្តល់សេរីភាពឲ្យកុមាររៀនសូត្រដោយអនុលោមតាមចំណង់ ដោយគ្មានសម្ពាធឬការបង្ខិតបង្ខំ ប្រហែលជាត្រូវការជជែកវែកញែកវែងឆ្ងាយ ។ មុននឹងបញ្ចប់អត្ថបទនេះ ខ្ញុំសូមលើកយកគំនិតមួយទៀតមកពិចារណា ។ ចំណេះដឹង មិនថារៀនចេញពីសាលា ឬក៏រៀងអំពីមិត្តភក្តិអ្នកស្រុកភូមិផងរបងជាមួយទេ គឺអាស្រ័យលើការចងចាំជាក់លាក់យូរអង្វែង ។ នៅពេលការចងចាំនោះបាត់បង់ ចំណេះដឹងក៏វាបាត់បង់ទៅជាមួយដែរ ។ អ្នកសិក្សាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅពេលភ្លេចប្រវត្តិសាស្ត្រ ពួកគេនឹងដើជាន់ដានប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនខុសអំពីមនុស្សដែលជុះអាចម៍រួចហើយ ងើបដើរត្រឡប់ក្រោយទៅជាន់អាចម៍ខ្លួនឯងនោះទេ ។ អ្វីដែលខ្ញុំចង់និយាយនៅទីនេះគឺ គុណសម្បត្តិនៃការរៀនសូត្រដោយផ្អែកលើឆន្ទៈ ។ ខ្ញុំមានជំនឿថា ការរៀនសូត្រដោយផ្អែកលើឆន្ទៈរបស់ខ្លួន ផ្តល់លទ្ធភាពឲ្យយើងចងចាំអ្វីដែលយើងរៀន បានយូរអង្វែង ។ និយាយអំពីរឿងយូរអង្វែងនេះ មានកំណាព្យពីរនៅក្នុងសៀវភៅ យើងអាន ថ្នាក់កុមារដ្ឋានដែលខ្ញុំនៅចងចាំទាំងស្រុង ។ ថ្វីដ្បិតតែខ្ញុំភ្លេចចំណងជើងកំណាព្យទាំងពីរ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ខ្ញុំអាចសូត្រកំណាព្យទាំងពីរ អត់មានភ្លេចពាក្យមួយឃ្លាឡើយ ។ កំណាព្យទីមួយចាប់ផ្តើមដោយពាក្យ៖ ម៉ាក់សុខញ៉ាំបាយ សុខឃើញពីឆ្ងាយ ដើរមកក្រឡឹង ដល់ជិតក្អកឃុះ ឲ្យម៉ាក់វាដឹង ម្តាយយល់ដំណឹង សុខមករកញ៉ាំ ។ កំណាព្យទីពីរ៖ រាល់ល្ងាចម៉ោងប្រាំ តាមខ្ញុំចំណាំ ប៉ាចូលក្នុងច្បារ ស្រោចទឹកបោចស្មៅ ដង្កូវនានា បេះចេញពីផ្កា មិនឲ្យសល់មួយ ។ កំណាព្យទាំងពីរនេះ ខ្ញុំបានអាននៅគ្រាចុងក្រោយបំផុតក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩៧៤ ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៤ មកដល់បច្ចុប្បន្ន ជីវិតខ្ញុំបានជួបនឹងព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើន ។ ប្រការដែលខ្ញុំអាចចងចាំកំណាព្យទាំងពីរនេះតាំងពីដើមដល់ចប់ វាគឺជារឿងមិនធម្មតាមួយ ។ រឿងមួយទៀតគឺកាលពីជាង ៣០ឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ខ្ញុំបានទៅចុះឈ្មោះរៀននៅមហាវិទ្យាល័យ ដោយជ្រើសរើសយកមុខវិជ្ជាសរសេរសារពត៌មានជាអាជីព (Major) ។ លោកគ្រូទីប្រឹក្សាដែលមានភារៈណែនាំនិងចុះហត្ថលេខាទទួលស្គាល់ ឬអនុញាតិឲ្យខ្ញុំរៀនក្នុងមុខវិជ្ជានានា បានព្យាយាមឲ្យខ្ញុំប្តូរយកមុខវិជ្ជាផ្សេង ។ គាត់មើលឃើញថា ជនអន្តោប្រវេសន៍ដែលមិនសូវចេះភាសាអង់គ្លេសជ្រៅជ្រះដូចខ្ញុំ មិនអាចឬក៏លំបាកនឹងរៀនបានជោគជ័យក្នុងមុខវិជ្ជាសរសេរសារពត៌មាននេះណាស់ ។ បើខ្ញុំអាចពុះពារទៅរួច ខ្ញុំក៏លំបាកនឹងស្វែងរកអាជីពជាអ្នកសារពត៌មាននៅក្នុងស្រុកអាមេរិក ដែលពោរពេញទៅដោយការប្រកួតប្រជែងស្រួចស្រាល់នោះដែរ ។ ខ្ញុំព្យាយាមរកគ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីឲ្យគាត់អនុញាតិឲ្យខ្ញុំរៀនមុខវិជ្ជាសារពត៌មាន ។ នៅទីបំផុត ខ្ញុំក៏ទទួលបានការអនុញាតនិងទទួលបានជោគជ័យនៅក្នុងការសិក្សា ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដូចដែលលោកគ្រូទីប្រឹក្សាបានព្យាករណ៍ ខ្ញុំមិនអាចរកការងារធ្វើក្នុងអាជីពជាអ្នកកាសែតបានឡើយ ។ ខ្ញុំក៏បានបោះបង់និងបំភ្លេចការរៀនសូត្រនោះចោលរហូតមកដល់ថ្ងៃនេះ ។ បើគិតជាពេលវេលា វាមានរយៈពេលជាង ៣០ឆ្នាំហើយ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ថ្វីដ្បិតតែត្រូវបានខ្ញុំបោះបង់និងបំភ្លេចចោល គោលការណ៍និងបច្ចេកទេសនានាអំពីការសរសេរសារពត៌មាន វានៅតែដក់ជាប់ក្នុងខួរក្បាលខ្ញុំច្បាស់ដូចពន្លឺថ្ងៃ ។ ខ្ញុំហ៊ានអះអាងថា ខ្ញុំអាចធ្មេចភ្នែកពន្យល់ ឬបង្រៀនអំពីបច្ចេកទេសសរសេរសារពត៌មានដោយមិនចាំបាច់មានសៀវភៅមេរៀនឡើយ ។ ប្រការដែលមនុស្សអាចចងចាំចំណេះដឹងច្បាស់លាស់ និងយូរអង្វែងនេះ ខ្ញុំគិតថាវាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងការរៀនសូត្រដោយអនុលោមទៅតាមឆន្ទៈរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ។ គុណសម្បត្តិនេះ វាក៏ទាក់ទិននឹងគុណភាពនៃចំណេះដឹងរបស់បុគ្គលដែរ ៕

ចំណីខួរក្បាល

ពិការញាណអូទីហ្សឹម (Autism) ៤ នេះជាអត្ថបទទី ៤ហើយ ដែលខ្ញុំសរសេរអំពីពិការញាណអូទីហ្សឹម ។ ភាពងប់ងល់ (Obsess) ជាមួយនិងអាការរោគអូទីហ្សឹមនេះ បានធ្វើឲ្យអ្នកផ្ទះខ្ញុំគិតថា ខ្ញុំប្រហែលជាមនុស្សរងគ្រោះរស់ជាមួយនឹងអាការរោគអូទីហ្សឹម ។ តាមពិត ខ្ញុំរស់ជាមួយនឹងកិច្ចពិភាក្សាពិការញាណមានរយៈពេលជិត ៣០ឆ្នាំហើយ ។ ខ្ញុំបានភពប្រសព្វជាមួយនឹងកិច្ចពិភាក្សាអំពី ADHD, Autism, and Down Syndrome តាំងតែពីឆ្នាំ ១៩៩៦ មកម្លេះ ។ ក្នុងចំណោមពិការញាណធំៗទាំងបី នៅមានមែកធាងតូចៗរបស់វាតទៅទៀត ។ ក៏ប៉ុន្តែ អូទីហ្សឹម គឺជាសតិបញ្ញារោគមួយ ដែលមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញពិសេសពិបាកយល់ និងគួរឲ្យចង់ស្វែងយល់ ។ វាធ្វើឲ្យមនុស្សបាត់បង់ម្ចាស់ការលើអាកប្បកិរិយារបស់ខ្លួនផង និងលាក់បំបាំងសក្តានុពលរបស់មនុស្សផង ។ តាមពិត ខ្ញុំមិនសូវជាចាប់អារម្មណ៍ជាមួយនឹងអាការរោគពិការញាណទេ ដ្បិតខ្ញុំគិតថាមនុស្សណាក៏កើតមកពិការញាណដែរ គ្រាន់តែតិចហើយនិងច្រើន ។ ក៏ប៉ុន្តែ ទិដ្ឋិរបស់ខ្ញុំទាក់ទងនឹងពិការញាណបានផ្លាស់ប្តូរ បន្ទាប់ពីជួបនឹងយុវនារីដ៏ស្រស់សោភាមួយរូប ។ នាងជាមនុស្សពិការញាណអូទីហ្សឹម ដែលចូលមករៀបរាប់រឿងរ៉ាវជីវិតរបស់នាង ក្នុងនាមជាមនុស្សរស់ជាមួយអាការរោគអូទីហ្សឹម នៅចំពោះមុខគណកម្មាធិការសិក្សាស្រាវជ្រាវមួយ ។ ឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរ ថាតើនាងប្រាថ្នាឲ្យមនុស្សជុំវិញខ្លួននាងធ្វើដូចម្តេច ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ការរស់នៅរបស់នាង ។ ចម្លើយដ៏ខ្លីរបស់នាងគឺ៖ នាងប្រាថ្នាឲ្យមនុស្សជុំវិញខ្លួននាង ព្យាយាមយល់អំពីនាងឲ្យបានប្រសើរបន្តិច (I wish people around me understand me better.) ។ គួរបញ្ជាក់ថា យុវតីនោះរៀនបានខ្ពង់ខ្ពស់ និងមានរូបឆោមល្អល្អាច់ណាស់ ។ បើនាងមិននិយាយថា នាងជាមនុស្សរស់ជាមួយនឹងអាការរោគ អូទីហ្សឹម គ្មានអ្នកណាអាចមើលដឹងឡើយ ។ អ្វីដែលជារឿងអកុសលសម្រាប់នាង គឺនាងមិនអាច ឬពិបាកសម្របខ្លួនឲ្យចុះសម្រុងនៅក្នុងសង្គម ។ រឿងរបស់នាងនិងរឿងប្រលោមលោក មិនចុះសម្រុងនឹងជីវិត មានស្ថានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ។ គឺរឿងរបស់យុវតីនេះហើយ ដែលនាំឲ្យខ្ញុំត្រឡប់ទៅគាស់កកាយពត៌មាននានាពាក់ព័ន្ធនឹងពិការញាណ ដែលបានកប់នៅក្នុងខួរក្បាលខ្ញុំជាងពីរទសវត្សរ៍កន្លងទៅនេះ ។ អាការរោគអូទីហ្សឹម ចែកចេញជាបីកម្រិតគឺ៖ ស្រាល មធ្យម និង ធ្ងន់ ។ អត្ថបទនេះ ខ្ញុំផ្តោតតែទៅលើកម្រិត មធ្យម ទេ ដ្បិតវាហាក់ដូចជាបង្កប់នូវអាថ៌កំបាំងច្រើននៅក្នុងដំណើរលូតលាស់របស់មនុស្ស ។ តាមស្ថិតិមួយដែលខ្ញុំបានប្រទះកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន អូទីហ្សឹម បង្កទុក្ខកង្វល់ដល់ជីវិតមនុស្សប្រមាណជា ១ កណ្តក់សញ្ញា ៤ ភាគរយ ។ ក៏ប៉ុន្តែស្ថិតិនេះ មិនបង្ហាញទិន្នន័យពេញលេញទេ ដ្បិតការសិក្សាអំពីអូទីហ្សឹមមិនទាន់ទូលំទូលាយ ហើយអ្នកជម្ងឺដែលគេយកមកបញ្ចូលក្នុងទិន្នន័យនេះ ភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្នុងកម្រិតធ្ងន់ ។ បើយើងបូកបញ្ចូលកម្រិតស្រាលនិងមធ្យមផង វាអាចមានចំនួនពី ៤ ទៅ ៥ ភាគរយ ។ ដូច្នេះ ក្នុងចំណោមមនុស្ស ១០០នាក់ យ៉ាងហោចណាស់ក៏មាន ៤នាក់ កើតមកជាមួយនឹងអាការរោគ អូទីហ្សឹម ។ ការកត់សម្គាល់ ឬធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យអូទីហ្សឹម គឺងាយស្រួលនៅអំឡុងពេលមនុស្សមានអាយុពី ១ ទៅ ៣ឆ្នាំ ។ រោគសញ្ញាមួយដែលមនុស្សទូទៅអាចកត់សម្គាល់អាការរោគ អូទីហ្សឹម ដោយមិនចាំបាច់ទៅពឹងពាក់អ្នកឯកទេស គឺការក្រចេះនិយាយ ។ កុមារអូទីហ្សឹម ជាពិសេសក្មេងប្រុស អាចនឹងមិនចេះនិយាយរហូតដល់អាយុបីឆ្នាំ ។ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសគេហៅប្រការនេះថា Delayed Developmet (លូតលាស់យឺត) ។ ប្រការមួយទៀតគឺការគ្រញែងខ្លួនញឹកញាប់ និងធ្វើចលនាជារឿយៗដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Excitable (ញញាក់ញញ័រដូចស្វាឃើញចេកទុំ) ។ ដូច្នេះ បើកុមារលូតលាស់ចូលដល់ខួបទីពីរហើយមិនទាន់ចេះនិយាយ និងមានអាការចលនាដូចរៀបរាប់ខាងលើ យើងគួរសន្មត់ថា វាអាចមានផលវិបាកជាមួយនឹងអូទីហ្សឹម ។ មូុលហេតុដែលយើងត្រូវធ្វើដូច្នេះ ពីព្រោះកុមារអូទីហ្សឹម ត្រូវការជំនួយគាំពារពិសេសនៅក្នុងដំណើរជីវិតមិនដូចកុមារដទៃទេ ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ច្បាប់មិនអនុញាតិឲ្យយកកុមារអាយុក្រោម ៥ឆ្នាំ ទៅធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដើម្បីបញ្ជាក់អំពីអូទីហ្សឹមឡើយ ។ នៅប្រទេសដទៃក៏ប្រហែលជាដូចគ្នា ។ ដូច្នេះ បើយើងរង់ចាំបញ្ជាក់អាការរោគឲ្យបានជាក់លាក់ វាអាចយឺតពេលនៅក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលកុមារ ក៏ដូចជាធ្វើអន្តរាគមនានាដើម្បីជួយពង្រឹកការលូតលាស់ ។ កុមារអូទីហ្សឹម មាននិន្នាការអត្តចរិតឆ្ពោះទៅរក អវិជ្ជមាននិយម នៅក្នុងដំណើរជីវិត ។ យើងអាចនិយាយថា កុមារណាក៏មានអត្តចរិតទោរទៅរកអវិជ្ជមាននិយមដែរ ប្រសិនបើយើងមិនតម្រែតម្រង់វា ។ ក៏ប៉ុន្តែ កុមារអូទីហ្សឹម មានចរិតរឹងត្អឹងមិនងាយបត់បែនឡើយ បន្ទាប់ពីវាទទួលយកកត្តាឬក៏ការអនុវត្តិអ្វីមួយនៅក្នុងដំណើរជីវិត ថាជាប្រក្រតីភាព (Daily Routine or Norms) ។ ឧទាហរណ៍ បើម្តាយជាអ្នកនាំវាអានសៀវភៅរៀងរាល់ល្ងាច សមាជិកគ្រួសារដទៃនាំវាអាន វានឹងបដិសេធមិនអានជាមួយឡើយ ។ បើចង់ឲ្យវាអានជាមួយនឹងអ្នកផ្សេង នៅក្នុងករណីម្តាយមិននៅផ្ទះ លុះត្រាណាតែយើងប្រាប់ហេតុផលនឹងទទួលបានការយល់ព្រមជាមុន ។ គឺភាពរឹងត្អឹងពិបាកបត់បែនអាកប្បកិរិយានេះហើយ ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សរស់ជាមួយនឹងអាការរោគអូទីហ្សឹម ពិបាកសម្របខ្លួនឲ្យចុះសម្រុងជាមួយនឹងសង្គមខាងក្រៅ ។ យោងតាមរឿងរ៉ាវនានា (Testimonies) ដែលពណ៌នាដោយអ្នកអាណាព្យាបាលកុមារអូទីហ្សឹម ក៏ដូចជាមនុស្សរស់ជាមួយនឹងអាការរោគអូទីហ្សឹម កត្តាមួយចំនួនដែលនាំទៅរកផលវិបាកនៅក្នុងជីវិត គឺហាក់ដូចជាមានទម្រង់ (Patterns) ដែលយើងអាចយកមកផ្គុំគ្នាដើម្បីស្វែងយល់ ថាតើហេតុអ្វីបានជាការបណ្តុះបណ្តាល និងចិញ្ចឹមមនុស្សរស់ជាមួយនឹងអូទីហ្សឹម ជួបប្រទះឧបស័គ្គច្រើន ។ ១) ចំណាប់អារម្មណ៍ (Interest)៖ ជាទូទៅ ការផ្តួចផ្តើមអាកប្បកិរិយារបស់កុមារ ចាប់ផ្តើមអំពីការចាប់អារម្មណ៍លើរបស់ ឬសកម្មភាពអ្វីមួយ ។ ឧទាហរណ៍ មើលកុននៅក្នុងទូរទស្សន៍ អាយហ្វូន ឬ អាយផេត ។ បន្ទាប់ពីជ្រើសរើសយករឿង ឬសកម្មភាពអ្វីមួយមកអនុវត្តិ កុមារអូទីហ្សឹមនឹងផ្តោតតែទៅលើរឿង ឬសកម្មភាពមួយនោះដដែលជាដដែលមិនងាយផ្លាស់ប្តូរឡើយ ។ ភាសាអង់គ្លេសហៅថា Repetitive Activity ។ ២) ទម្លាប់ (Habit)៖ សកម្មភាព ដូចជាធ្វើអ្វីមួយដដែលៗយូរទៅ វានឹងក្លាយទៅជាទម្លាប់ ។ សម្រាប់កុមារអូទីហ្សឹម នៅពេលដែលវាចាប់យកទង្វើអ្វីមួយមកធ្វើជាទម្លាប់ ការបង្វិលអារម្មណ៍វាឲ្យទៅធ្វើអ្វីផ្សេងគឺមិនងាយទេ ។ ឧទាហរណ៍ បើវាធ្លាប់មើល អាយផេត រៀងរាល់ថ្ងៃបន្ទាប់ពីត្រឡប់មកពីសាលារៀន ប្រសិនបើយើងបញ្ឈប់ទម្លាប់នោះដើម្បីឲ្យវាអានសៀវភៅ ឬធ្វើអ្វីផ្សេង វានឹងកើតទុក្ខមិនសុខចិត្តទាល់តែសោះឡើយ ។ ពាក់ព័ន្ធនឹងទម្លាប់នេះ ប្រសិនបើវាធ្លាប់ប្រើរបស់អ្វីមួយ វាមិនងាយនឹងលះបង់របស់នោះទេ ទោះបីជាយើងយករបស់ដូចគ្នាថ្មីមួយទៀងមកផ្លាស់ប្តូរ ក៏វាមិនព្រមដែរ ។ បើរបស់វាប្រើខូច ហើយចាំបាច់ត្រូវតែប្តូរយករបស់ថ្មីមួយទៀត គប្បីពន្យល់ហេតុផលឲ្យទាល់តែវាយល់ ទើបវាសុខចិត្តប្រើរបស់ថ្មី ។ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌទម្លាប់នេះដែរ ប្រសិនបើកុមារអូទីហ្សឹម យល់ព្រមទទួលយកសកម្មភាពអ្វីមួយមកអនុវត្តិ វានឹងធ្វើកិច្ចការនោះជាប្រចាំដោយមិនចាំបាច់នរណាដាស់តឿនវាទេ ។ ៣) អាកប្បកិរិយា (Behavior)៖ ចំណាប់អារម្មណ៍ ទម្លាប់ បន្ទាប់មកគឺ អាកប្បកិរិយា ។ កុមារអូទីហ្សឹមមានអាកប្បកិរិយាចម្លែកនិងពិបាកយល់ច្រើន ។ អៀនប្រៀន មិនចូលចិត្តភាពអ៊ូរអ ឬក៏ខ្លាចខុសរឿងជាដើម ។ អាកប្បកិរិយាខ្លះកើតចេញពីចំណាប់អារម្មណ៍និងទម្លាប់ ។ អាកប្បកិរិយាខ្លះទៀតកើតចេញពីកំណើតមកតែម្តង ។ ចំណុចសំខាន់មួយនៅក្នុងអាកប្បកិរិយារបស់កុមារអូទីហ្សឹម គឺភាពទន់ជ្រាយ (Sensitivity) ។ កុមារអូទីហ្សឹមមានអាកប្បកិរិយា និងឥរិយាបទទន់ជ្រាយងាយរងផលប៉ះពាល់ណាស់ (Very susceptible to adversity) ។ ឥរិយាបទទន់ជ្រាយងាយរងផលប៉ះពាល់នេះ គឺជាកត្តាស្លាប់រស់មួយដែលអាចសម្រេចជោគវាសនាមនុស្សអូទីហ្សឹម ថាតើជីវិតនាថ្ងៃអនាគតនឹងមានភ័ព្វ ឬអភ័ព្វ ។ គួរកត់សម្គាល់ដែរថា នៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃភាព "ទន់ជ្រាយ" នេះ កុមារអូទីហ្សឹមរមែងជ្រើសរើសមនុស្សម្នាក់នៅក្នុងគ្រួសារ មកធ្វើជាបង្អែកដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Role model or Confidant (មនុស្សដែលទុកចិត្ត) ។ កុមារអូទីហ្សឹមជាទូទៅ ប្រព្រឹត្តិតាម ឬក៏ស្វែងរកដំបូន្មានពីសំណាក់មនុស្សដែលគេផ្តល់ទំនុកចិត្តឲ្យ ច្រើនលើសលុប ។ ដូច្នេះ តួនាទីរបស់មនុស្សដែលទទួលបានទំនុកចិត្តខ្ពស់នេះ ក៏ជាកត្តាស្លាប់រស់មួយដែរ នៅក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលអត្តចរិតរបស់មនុស្សអូទីហ្សឹម ។ ៤) ទទួលស្គាល់ភាវត្រឹមត្រូវ (Accepting Norms)៖ នៅក្នុងសង្គមមនុស្ស យើងរស់នៅក្រោមការគ្រុបគ្រងនៃច្បាប់ទម្លាប់សង្គមដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Social Norms ។ ថ្វីដ្បិតតែមនុស្សទូទៅគោរពច្បាប់ទម្លាប់សង្គម ក៏មានមនុស្សខ្លះប្រព្រឹត្តិខុស ឬក៏ផ្ទុយអំពីច្បាប់ទម្លាប់សង្គមដែរ ។ ឧទាហរណ៍ យកកាំភ្លើងទៅបាញ់គេឯងនៅក្នុងទីផ្សារ ឬក៏បំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណជាដើម ។ ដូចដែលខ្ញុំបានលើកឡើងខាងលើ ។ អត្តចរិតកុមារអូទីហ្សឹម ហាក់ដូចជាមានទំនោរទៅរកអវិជ្ជមាននិយម ។ ដូច្នេះ សកម្មភាពផ្ទុយនឹងច្បាប់ទម្លាប់សង្គម (Anti-social behaviors)ជាទូទៅរមែងទទួលបានចំណាប់អារម្មណ៍ខ្ពស់ពីសំណាក់កុមារអូទីហ្សឹម ។ ប្រការនេះ ប្រសិនបើមិនមានការបន្ទុចបង្អាក់ (Interrupt or Divert)នៅក្នុងដំណើរ ចំណាប់អារម្មណ៍ ទម្លាប់ និង អាកប្បកិរិយា ទេ វានឹងឈានចូលទៅដល់ ទទួលស្គាល់ភាវត្រឹមត្រូវ (Accepting Norms) ។ នៅពេលដែលផ្នត់គំនិតអវិជ្ជមានណាមួយត្រូវបានកុមារអូទីហ្សឹមទទួលស្គាល់ថា ជាភាវត្រឹមត្រូវ ការអប់រំណែនាំឲ្យវាកែប្រែចិត្តគំនិត គឺពិបាកមិនខុសអំពី សុីសុីហ្វុស (Sisyphus) លីដុំថ្មឡើងទៅលើកំពូលភ្នំឡើយ ។ វាជាការព្យាយាមមួយ ដែលពិបាកនឹងរកជោគជ័យឃើញ ។ សង្ខេបមកវិញ ការអប់រំបណ្តុះបណ្តាលកុមារអូទីហ្សឹម គឺត្រូវសង្កេតឲ្យបានដិតដល់ជាប្រចាំ ។ សកម្មភាព ឬអត្តចរិតអវិជ្ជមាន ដែលយើងមិនចង់ឲ្យដិតជាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត គឺចាំបាច់ត្រូវតែបន្ទុចបង្អាក់ ឬក៏បង្វែបង្វិលបំបរបង់នៅក្នុងដំណាក់កាលទី ១ ទី ២ ឬ ទី ៣ ។ នៅពេលភាវអវិជ្ជមានឈានចូលដល់ដំណាក់កាលទី ៤ ការកែប្រែផ្នត់គំនិតគឺពិបាកនឹងធ្វើណាស់ សម្រាប់មនុស្សអូទីហ្សឹម ។ ដូចគ្នាដែរ នៅពេលដែលកុមារចម្រើនវ័យលើស ១៨ឆ្នាំ ការអប់រំចិត្តនិងផ្នត់គំនិតឲ្យឃ្លាតចេញអំពីភាវអវិជ្ជមាននានាក៏លំបាកនឹងធ្វើ ។ ដូច្នេះ ពេលវេលាមូលដ្ឋាន សម្រាប់តម្រង់ទិសដៅជីវិតរបស់មនុស្ស ដែលរស់ជាមួយនឹងអាការរោគអូទីហ្សឹម មានមិនច្រើនទេ ។ មុននឹងបញ្ចប់អត្ថបទនេះ ខ្ញុំសូមនិយាយអំពីចំណុចដ៏សំខាន់មួយពាក់ព័ន្ធនឹងការថែទាំគាំពារកុមារអូទីហ្សឹម ។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ការវាយប្រដៅកូនក្មេងដើម្បីហាត់ពត់លត់ដំអត្តចរិតរបស់វា ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Corporal punishment គឺជាការអនុវត្តិតជំនាន់ (Acceptable Norms) ។ សម្រាប់កុមារអូទីហ្សឹម ការប្រើអំពើហឹង្សា ដោយកាយក្តី ដោយវាចាក្តី ដោយចិត្តក្តី គឺមិនប្រាកដថា អាចអូសទាញវាឲ្យដើរទៅរកផ្លូវដែលយើងចង់ឲ្យវាទៅនោះទេ ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ វាអាចនឹងផ្តល់លទ្ធផលផ្ទុយពីអ្វីដែលយើងចង់បាន ។ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស គេហៅថា Adverse Effects ។ ឧទាហរណ៍ បន្ទាប់ពីរងការវាយប្រដៅជាប្រចាំ ឥទ្ធិពលនៃការវាប្រដៅនោះនឹងដក់ជាប់ក្នុងផ្នត់គំនិតរបស់កុមារអូទីហ្សឹម ចាប់ពីដំណាក់កាលទី ១ ដល់ទី ៤ ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានទទួលស្គាល់ថា "ជាភាវត្រឹមត្រូវ" (Acceptable Norms) ។ នៅពេលកុមារអូទីហ្សឹមទទួលស្គាល់ថា អំពើហឹង្សា ជាភាវត្រឹមត្រូវសម្រាប់ប្រដែប្រដៅមនុស្ស វានឹងប្រើវិធីនោះទៅលើមនុស្សដទៃ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយវា ។ បើជាកូនសិស្ស វាអាចក្លាយទៅជាអ្នកលេង (Bully) ។ ផ្នត់គំនិតហឹង្សានិយមនេះ ក៏អាចរាលដាលទៅភពប្រសព្វ ជាមួយនឹងប្រពន្ធកូនថែមទៀតផង ។ មនុស្សអូទីហ្សឹម អាចវាយដំច្រំធាក់ប្រពន្ធកូន នៅពេលដែលអ្នកទាំងនោះធ្វើអ្វីមួយឃ្នើសចិត្ត ។ លទ្ធផលក្រឡាប់ចាក់មួយទៀតដែលអំពើហឹង្សាធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ផ្នត់គំនិតកុមារអូទីហ្សឹម គឺការចុះចាញ់ (Submissive attitude) ។ ពេលខ្លះ កុមារអូទីហ្សឹមដែលរងការវាយប្រដៅជាប្រចាំ អាចក្លាយទៅជាមនុស្សចុះចាញ់ គ្មានទឹកចិត្តប្រឈមតតាំង ជាមួយនឹងការបំពារបំពានមកលើផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត ពីសំណាក់អ្នកដទៃទេ ។ លទ្ធផលចុងក្រោយ កុមារអូទីហ្សឹមអាចក្លាយទៅជាគោលដៅនៃការមាក់ងាយ (Bullying target) ពីសំណាក់មនុស្សផងទាំងពួង ។ សម្រាប់ក្មេងឬមនុស្សស្រីដែលមានអាការរោគអូទីហ្សឹម ផលប៉ះពាល់ទៅលើអត្តចរិតក៏ដូចគ្នាទៅនឹងមនុស្សប្រុសដែរ គ្រាន់តែផ្ទុយអាកប្បកិរិយា (Reverse Condition) ។ កុមារីភាគច្រើនទទួលយកការចុះចាញ់ (Submissive attitude) មកធ្វើជាបង្អែក ។ ករណី "អ្នកលេង" នៅក្នុងជីវិតកុមារីអូទីហ្សឹម មិនសូវមានទេ ។ ជារឿយៗ យើងរមែងបានជួបនឹងករណីមនុស្សស្រីត្រូវបានប្តី ឬគូសង្សារវាយធ្វើបាប ក៏ប៉ុន្តែមិនព្រមចាកចេញគេចអំពីអំពើហឹង្សានោះឡើយ ទោះបីជាមានអន្តរាគមនិងជំនួយគាំពារពីសំណាក់ញាតិមិត្ត ច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ ។ ផ្នត់គំនិតចុះចាញ់និយម (Submissive Syndrome) នេះ ប្រៀបបានទៅនឹងគុកងងឹត ដែលបិទមិនឲ្យជនរងគ្រោះសម្លឹងរកហេតុផលឃើញ ។ និយាយអំពី អូទីហ្សឹម នៅក្នុងជីវិតកុមារី គួរកត់សម្គាល់ថា ជាទូទៅកុមារីមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាអូទីហ្សឹម ងាយស្រួលកត់សម្គាល់ដូចកុមារាឡើយ ។ ជាលទ្ធផល អាការរោគអូទីហ្សឹមរបស់កុមារីច្រើនតែត្រូវបានគេមើលរំលង (Go Undetected) ។ ដើម្បីជៀសវាងការមើលរំលងនេះ បើយើងមានកូនប្រុសរងគ្រោះដោយសារអាការរោគអូទីហ្សឹម ដែលត្រូវការការគាំពារពិសេស គួរផ្តល់ការគាំពារនោះទៅដល់កូនស្រីដែរទៅ ។ វាមិនចង្រៃអ្វីទេ ។ ថ្វីដ្បិតតែមិនទាន់មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ អូទីហ្សឹមជាជម្ងឺពូជពង្សវង្សត្រកូល យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានកម្រិត ៥០% ដែរ ។ វាមិនរើសអើងភេទប្រុសឬស្រីទេ ។ មកដល់ចំណុចនេះ ខ្ញុំសូមបង្វែអារម្មណ៍មិត្តអ្នកអានទៅកាន់យុវតី ដែលខ្ញុំយកមកធ្វើជាប្រធានបទ នៅខាងដើមអត្ថបទនេះវិញម្តង ។ ករណីរបស់នាងគឺគ្មានអ្វីក្រៅអំពីការមើលរំលងនេះឡើយ (No telltale signs) ។ ប្រសិនបើនាងមានរោគសញ្ញាអូទីហ្សឹមដូចកុមារា ជីវិតរបស់នាងប្រហែលជាអាចជៀសវាងជោគវាសនាអភ័ព្វជាច្រើន ៕

ចំណីខួរក្បាល

ជំនឿលើព្រលឹងដូនតា (Spiritual Belief) មុនពេលបានភពប្រសព្វជាមួយនឹងសាសនានានាដូចជា ព្រហ្មញ្ញសាសនា ព្រះពុទ្ធសាសនា និង គ្រីសសាសនា ពលរដ្ឋខ្មែរគោរពបូជាអ្នកតា ។ ភូមិខ្មែរនីមួយៗ ជាទូទៅច្រើនមានខ្ទមអ្នកតាមួយនៅក្បែរនោះ ។ អ្នកស្រុកតែងតែយកសំណែនទៅដាក់ ឬក៏អុចធូបបន់ស្រន់នៅមុខខ្ទមអ្នកតា បន្ទាប់ពីឆ្លងផុតគ្រោះភ័យ ឬក៏ដើម្បីសុំឲ្យបានជោគជ័យនៅក្នុងកិច្ចការអ្វីមួយ ។ សព្វថ្ងៃ យើងមិនសូវឃើញមានខ្ទមអ្នកតានៅតាមភូមិទៀតទេ លើកលែងតែអ្នកតាធំៗដូចជាអ្នកតា ឃ្លាំងមឿង អ្នកតាមេស ជាដើម ។ ក៏ប៉ុន្តែ យើងសង្កេតឃើញមានខ្ទមទេវតា ឬរានទេវតានៅមុខផ្ទះអ្នកស្រុកស្ទើរតែគ្រប់ផ្ទះ មិនថាក្នុងទីក្រុងឬជនបទឡើយ ។ រានទេវតានេះដើរតួជាខ្ទមអ្នកតាផង និងជាទីសក្ការៈនៃព្រលឹងដូនតាផង ។ ព្រលឹងដូនតាមិនមែនជាអាទិទេពទេ ។ រីឯអ្នកតាក៏ប្រហែលជាមិនមែនអាទិទេពដែរ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ពលរដ្ឋខ្មែរហាក់ដូចជាមិនបែងចែកអាទិទេពនិងអ្នកតា ឬព្រលឹងដូនតាឡើយ ។ ទាំងអស់គ្នាសុទ្ធតែជាសភាវៈមានអំណាច ។ អ្វីដែលជាភាពខុសគ្នារវាងព្រលឹងដូនតា និង អ្នកតាឬអាទិទេព គឺស្ថិតត្រង់ព្រលឹងដូនតាគ្រុបគ្រងតែនៅក្នុងគ្រួសារនីមួយៗ មិនមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងសហគមទេ ។ ឯបុព្វការីជនដែលតំណាងឲ្យព្រលឹងដូនតានោះ ក៏មិនមានអ្វីសម្គាល់ជាលក្ខណៈសាកលដែរ ។ ការគោរពបូជា ភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្នុងចិត្ត ជាជាងស្ថិតនៅលើនិមិត្តរូបអ្វីមួយ ។ តាំងតែពីបុរមបុរាណមក ខ្មែរយើងមិនសូវហ៊ានប្រព្រឹត្តិអំពើអាក្រក់ដូចជាកុហកបោកប្រាស់អ្នកភូមិផងរបងជាមួយឡើយ ដ្បិតខ្លាចអ្នកតាកាច់ ។ "អ្នកតាកាច់" គឺជាយុត្តិធម៌ក្រៅប្រព័ន្ធមួយដែលជួយរារាំងមនុស្សនៅក្នុងសង្គមកុំឲ្យប្រព្រឹត្តិអំពើអាក្រក់ ជាពិសេសការបោកប្រាស់គ្នា ។ ក៏ប៉ុន្តែ ផ្នត់គំនិតអ្នកតាកាច់នេះ បានសាបរលាបអំពីសង្គមខ្មែរស្ទើរតែអស់រលីងទៅហើយ ។ ជាលទ្ធផល មានមនុស្សជាច្រើននៅក្នុងសង្គមខ្មែរហ៊ានកេងប្រវ័ញ្ចបោកប្រាស់គ្នាដោយគ្មានខ្លាចរអា ។ ប្រការនេះក៏បានរបូតរលូតចូលមកក្នុងសង្គមគ្រួសារខ្លះៗដែរ ។ នៅក្នុងស្មារតីគោរពព្រលឹងដូនតា គោលការណ៍ព្រហ្មវិហាធម៌ មេត្តា ករុណា មុទិតា និង ឧបេក្ខា ដើរតួសំខាន់ជាទីបំផុត ។ បងប្អូនបង្កើត ឬក៏អាចដល់ជីដូនមួយ កម្របង្កទុក្ខលំបាកនិងច្រណែននិន្ទាឈ្នានីសគ្នាណាស់ ។ ភាពស្មោះត្រង់នឹងគ្នាគឺគ្មានលក្ខខណ្ឌឡើយ ។ ប្រការតែមួយគត់ដែលធ្វើឲ្យយើងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវអាកប្បកិរិយានេះ គឺយើងខ្លាចបុព្វការីជនដាក់ទណ្ឌកម្មនៅក្នុងរូបភាពផ្សេងៗ ។ វាជាអរូបជំនឿមួយ ដែលខ្ញុំគិតថាសូម្បីតែមនុស្សបានបួសរៀនមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះយ៉ាងណា ក៏មិនហ៊ានប្រមាទដែរ ។ អ្វីដែលជារឿងគួរឲ្យស្ញប់ស្ញែញនោះគឺថា យើងមិនអាចបញ្ជាក់អំពីភស្តុតាងជាក់លាក់បានទេ ថាតើគ្រោះ ឬលាភណាមួយ កើតចេញអំពីអន្តរាគមរបស់ព្រលឹងដូនតា (Divine Intervention) ។ ក៏ប៉ុន្តែ មនុស្សជាច្រើន នៅតែកោតក្រែងនិងជឿលើព្រលឹងដូនតា ។ ទោះបីជាយើងមិននិយាយលាតត្រដាងជាសាធារណក៏ដោយ ក៏យើងលាក់ទុកជំនឿនោះនៅក្នុងចិត្តដែរ ។ មួយជីវិតនេះ ខ្ញុំសង្ស័យថាបានភពប្រសព្វជាមួយនឹងព្រលឹងដូនតា យ៉ាងហោចណាស់ក៏ពីរដង ។ ម្តងនោះខ្ញុំគេចពីកំណែន ក៥ នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ទៅលាក់ខ្លួនពួនអាត្មាជាមួយនឹងបងប្រុសនៅក្នុងខេត្ត កំពង់ធំ ដោយទុកម្តាយមេម៉ាយនិងប្អូនពៅឲ្យនៅធ្វើចម្ការឯខេត្ត កំពង់ចាម តែពីរនាក់ម៉ង់ៗ ។ ប្អូនខ្ញុំកាលនោះវាកំពុងនៅរៀន ។ ដូច្នេះ កិច្ចការចម្ការស្រែដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវិតត្រូវម្តាយខ្ញុំជាអ្នករ៉ាប់រងតែម្នាក់ឯង ។ ពួនស្នាក់នៅកំពង់ធំបានជិតកន្លះឆ្នាំ ខ្ញុំស្រាប់តែឈឺធ្មេញយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ស្រែកយំដូចកូនក្មេង ។ លេបឬក៏ដាក់ថ្នាំអ្វីក៏មិនបាត់ដែរ ។ ទាល់ចំណេះ ម្តាយក្មេករបស់បងប្រុសខ្ញុំក៏ទៅអញ្ជើញមេមត់នៅក្នុងភូមិមកជួយព្យាបាល ។ មេមត់ចូលរូបហើយនិយាយរបៀបខឹងថា ខ្មោចឪពុកខ្ញុំខឹងនឹងខ្ញុំដោយសារតែមិននៅជួយម្តាយប្រកបការងារចិញ្ចឹមជីវិត ។ បន្ទាប់ពីសន្យាថា ខ្ញុំនឹងវិលត្រឡប់ទៅរស់នៅជុំនឹងម្តាយវិញ មេមត់នោះក៏ចេញរូបវិលមកកាន់សភាពធម្មតា ។ ឯការឈឺធ្មេញរបស់ខ្ញុំក៏បាត់ដូចគេបេះភ្លាមៗដែរ ។ អព្ភូតហេតុទីពីរគឺកើតមានប្រមាណជា ៩ឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ។ កាលនោះ ភរិយាខ្ញុំទើបនឹងសម្រាលកូនបានមួយឆ្នាំ ។ គាត់ធុញថប់តប់ប្រមល់ដោយសារតែរកការងារធ្វើមិនបាន ។ មិត្តភក្តិគាត់ម្នាក់រស់នៅក្នុងទីក្រុង បុសតុន ដែលមានចម្ងាយប្រហែលជិត ១០០០គីឡូម៉ែត្រពីកន្លែងយើងរស់នៅ ប្រាប់ភរិយាខ្ញុំថាកន្លែងគាត់ត្រូវការបុគ្គលិក ។ ដូច្នេះ ភរិយាខ្ញុំក៏សម្រេចចិត្តនាំកូនទៅរស់នៅទីនោះដើម្បីមានការងារធ្វើ ។ ខ្ញុំឃាត់គាត់យ៉ាងណា ក៏គាត់មិនស្តាប់ដែរ ។ ទាល់ចំណេះ ខ្ញុំក៏សម្រេចចិត្តបើកឡានជូនគាត់ ឲ្យទៅរស់នៅទីផ្សេងបែកខ្ញែកគ្នាបណ្តោះអាសន្ន ។ មួយថ្ងៃមុនចេញដំណើរ ភរិយាខ្ញុំអុចធូបបីសរសៃយកទៅដោតនៅមុខរូបថតម្តាយខ្ញុំដែលស្ថិតនៅលើខ្នងទូរ ហើយនិយាយអេចអូចមិនដឹងជាគាត់បន់ស្រន់រឿងអីទេ ។ ស្អែកឡើង អ្នកគ្រូអនក្ខរកម្មរបស់គាត់ទូរសព្ទមកប្រាប់ភរិយាខ្ញុំថា កន្លែងលក់កូនឈើមួយដែលគាត់ស្គាល់ត្រូវការជ្រើរើសបុគ្គលិក ។ ផែនការធ្វើដំណើរទៅរស់នៅទីក្រុង បុសតុន របស់ភរិយាខ្ញុំក៏បានក្លាយជាផែនស្ករនាគ្រានោះទៅ ។ ចាប់តាំពីថ្ងៃនោះមក ឲ្យតែមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីមួយដែលគាត់ត្រូវប្រឈម ដូចជាកិច្ចសម្ភាសន៍សុំចូលធ្វើការងារជាដើម អ្នកផ្ទះខ្ញុំតែងតែអុចធូបបួងសួងនៅមុខរូបថតម្តាយខ្ញុំជានិច្ច ។ តាមពិត ជោគជ័យ ឬមិនជោគជ័យ គឺអាស្រ័យលើសមត្ថភាពរបស់ភរិយាខ្ញុំទាំងស្រុង ។ ក៏ប៉ុន្តែ ជំនឿទៅលើព្រលឹងដូនតា វាហាក់ដូចជាកប់ជ្រៅនៅក្នុងព្រលឹងមនុស្សរស់ ដែលយើងពិបាកនឹងបែងចែក ថាតើព្រលឹងមួយណាជាអ្នកសម្រេចជោគវាសនាមនុស្សនៅក្នុងដំណើរជីវិត ។ ក្រៅអំពីអន្តរាគមជួយដោះទុក្ខកង្វល់កូនចៅ ព្រលឹងដូនតាក៏ត្រូវបានខ្មែរយើងយកមកធ្វើជាភ្នាក់ងារសង្គ្រោះជីវិតពេលមានអាសន្នអន់ក្រដែរ ។ ថ្មីៗនេះ ពេលដែលខ្ញុំក្តៀនលាមកអស់រយៈពេលមួយអាទិត្យ មន្ទាប់ពីការវះកាត់ឫសដូងបាត ខ្ញុំក៏បានអុចធូបសុំឲ្យព្រលឹងដូនតាជួយ ។ នៅក្នុងជម្រៅចិត្តរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំដឹងថា វាជាបញ្ហាទាក់ទងនឹងជីវសាស្ត្រ (Biology) ដែលជាលទ្ធផលនៃការជួសជុលប្រព័ន្ធបន្ទោបង់របស់ខ្ញុំ ។ ក៏ប៉ុន្តែ មន្ទាប់ពីប្រើថ្នាំតាមក្បួនវេជ្ជសាស្ត្រអស់ចិត្ត មិនទទួលបានលទ្ធផលទៅតាមអ្វីដែលយើងរំពឹងទុក ខ្ញុំក៏ចាប់ផ្តើមគិតទៅដល់អំណាចអរូប ដែលជាទូទៅយើងមិនសូវនឹកនាទេ លុះណាតែស្ថិតនៅក្នុងសភាពទាល់ច្រក ។ សរុបមកវិញ ព្រលឹងដូនតាមិនមានអ្វីជាភស្តុតាងជាក់លាក់សម្រាប់បញ្ជាក់អំពីអំណាច ឬឥទ្ធិពលប្រាកដប្រជាឡើយ ។ ប៉ុន្តែ មានពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើន ទាំងគេទាំងខ្ញុំ ទាំងអ្នកមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ ទាំងអ្នកគ្មានចំណេះដឹង គោរពបូជាប្រៀបដូចជាអាទិទេព ។ វាជាអព្ភូតហេតុមួយដែលពិបាកយល់ ពិបាកពន្យល់ និង ពិបាកទទួលស្គាល់ ។ ជំនឿ! ៕

ចំណីខួរក្បាល

អាមេរិកាំង ចាប់តាំងពីថ្ងៃចូលមករស់នៅក្នុងស្រុកអាមេរិកកាលពីជាង ៣០ឆ្នាំកន្លងទៅ គោលដៅមួយរបស់ខ្ញុំគឺស្វែងយល់អំពីរបៀបរបបរស់នៅ និងអត្តចរិតរបស់ជនជាតិអាមេរិកាំង ។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែលខ្ញុំធ្លាប់គិតមុនពេលមករស់នៅក្នុងស្រុកនេះ គឺខុសស្ទើរតែទាំងអស់ ។ ជនជាតិអាមេរិកាំងមានពូជអម្បូរនិងដើមកំណើត ចេញមកអំពីតំបន់ជាច្រើននៅលើពិភពលោក ។ ប្រការនេះបានធ្វើឲ្យវប្បធម៌នៃការរស់នៅរបស់ពលរដ្ឋអាមេរិកាំង មានសភាពជាពហុវប្បធម៌និយម (Multi-culturalism) ។ រឿងដែលគួរឲ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយសម្រាប់ខ្ញុំគឺ អាមេរិកអត់មានវប្បធម៌ជាតិ និង ភាសាជាតិទេ ។ គេជ្រើសយកភាសាអង់គ្លេសមកប្រើជាផ្លូវការ គឺដោយសារតែមនុស្សភាគច្រើននិយមប្រើភាសានេះ ។ ក្រសួងវប្បធម៌ក៏គ្មាន ។ ក្រសួងពត៌មានក៏គ្មាន ។ ភាសាជាតិក៏គ្មាន ។ ឯក្រសួងអប់រំជាតិ មានតែឈ្មោះ ប៉ុន្តែគ្មានតួនាទីអ្វីធំដុំក្នុងវិស័យអប់រំពលរដ្ឋឡើយ ។ វាជារឿងគួរឲ្យឆ្ងល់ពន់ពេកណាស់ ថាតើប្រទេសមួយអាចរីកចម្រើនទៅមុខដូចម្តេចទៅ បើគ្មានសារធាតុ"ជាតិ"សំខាន់ៗមួយចំនួនខាងលើ ។ បើយើងសង្កេតឲ្យបានសុីជម្រៅបន្តិច ជនជាតិអាមេរិកាំងមាននិន្នាការទោរទៅរកឧត្តមគិតិនិយម (Idealism) ។ គេផ្តល់អាទិភាពឲ្យគំនិត ឬឧត្តមគតិ ខ្ពស់ជាងជាតិ ។ នៅក្នុងផ្នត់គំនិតពលរដ្ឋអាមេរិកាំង ឧត្តមគតិផ្តល់កំណើតឲ្យជាតិ (Ideal precedes national existence) ។ បើគេការពារឧត្តមគតិបាន ជាតិនឹងមានអត្ថិភាព ។ ប្រការនេះ យើងអាចមើលឃើញនៅក្នុងពាក្យពេចន៍សច្ចាប្រណិធាន របស់មន្ត្រីរដ្ឋការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ចាប់តាំងពីប្រធានាធិបតីរហូតដល់កូនទាហាន ដែលមានខ្លឹមសារយ៉ាងខ្លីថា៖ ការពាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ ។ ការពាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬគំនិត ជាជាងការពារជាតិ បើយើងគិតឲ្យល្អិតបន្តិច វាហាក់ដូចជាសមហេតុផល ពីព្រោះមានតែជាតិតែគ្មានគំនិត ជាតិនោះប្រហែលជាមិនអាចគង់វង្សយូរឡើយ ។ នៅក្នុងវិស័យការពារជាតិ ក្រៅអំពីការឲ្យអាទិភាពទៅលើឧត្តមគតិនិយម អាមេរិកាំងមិនសូវផ្តោតលើគំនិតជាតិនិយមទេ (Nationalism) ។ កាលពួកភេរវករ អាល់កៃដា បើកការវាយប្រហារលើសហរដ្ឋអាមេរិកនៅឆ្នាំ ២០០១ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំងគឺលោក ចច្ច ប៊ុស្ស ប្រកាសថា៖ "សេរីភាពត្រូវបានគេវាយប្រហារ" (Freedom has been attacked) ។ គាត់អត់និយាយថា ប្រទេសជាតិ ត្រូវបានគេវាយប្រហារឡើយ ។ ប្រការចម្លែកមួយទៀត គឺការបង្វែរគំនិតមាក់ងាយរបស់បច្ចាមិត្តឲ្យក្លាយទៅជាស្មារតីតស៊ូដើម្បីបុព្វហេតុជាតិ ។ នៅក្នុងការតស៊ូរបស់កងឈ្លបរខេករខាកអាមេរិកាំង (Ragtag Guerrilla) ដើម្បីរំដោះខ្លួនចេញអំពីនឹមអាណានិគមចក្រភពអង់គ្លេស កងឈ្លបទាំងនោះត្រូវបានកងទ័ពអង់គ្លេសដេញបាញ់រត់កំប៉ាងជើងចូលទៅក្នុងព្រៃវិញជាញឹកញាប់ ។ កងទ័ពអង់គ្លេសបានសរសេរទំនុកច្រៀងឡកឡាយមួយ រៀបរាប់អំពីទុក្ខវេទនារបស់កងឈ្លបអាមេរិកាំងទាំងនោះ ដោយដាក់ចំណងជើងថា៖ Yankee Doodle ។ ពាក្យ Yankee ទៀតសោតក៏ជាពាក្យមាក់ងាយមើលថោកដែរ ។ ប៉ុន្តែ ពលរដ្ឋអាមេរិកាំង បង្វិលទាំងពាក្យ Yankee ទាំងទំនុកច្រៀង Yankee Doodle ឲ្យក្លាយទៅជានិមិត្តរូបនៃជាតិ ។ វាជាការបង្កើតមោទនភាពជាតិ ចេញអំពីសំរាមនៅក្នុងកែវភ្នែករបស់បច្ចាមិត្ត ។ នៅក្នុងការអន្តរាគម ឬក៏ជ្រៀតជ្រែកចូលទៅក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសដទៃ អាមេរិកាំងក៏ផ្តោតតែទៅលើគោលការណ៍សេរីភាពដែរ ។ មានប្រទេសជាច្រើន ដែលបានភពប្រសព្វជាមួយនឹងអាមេរិកាំងនៅក្នុងកិច្ចការនេះ ។ ប៉ុន្តែ មិនមានប្រទេសច្រើនទេ ដែលទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបណ្តុះគោលការណ៍សេរីភាព នៅក្នុងសង្គមរបស់ខ្លួន ។ ជាលទ្ធផល អាមេរិកាំងត្រូវបានគេតេះដៀលតជំនាន់ ប្រៀបដូចជាឪពុកម្តាយដៀលគ្រូបង្រៀន នៅពេលដែលកូនរបស់ខ្លួនរៀនមិនបានជោគជ័យ ។ ហេតុផលដែលធ្វើឲ្យបេសកកម្មបណ្តុះដាំសេរីភាពរបស់អាមេរិកាំងបរាជ័យមានច្រើន ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដំណាំមិនលូតលាស់ វាមិនអាស្រ័យលើអ្នកដាំទាំងស្រុងឡើយ ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ត្រូវបានបញ្ចប់ អាមេរិកាំងទទួលភារកិច្ចកែច្នៃប្រទេសពីរគឺ អាល្លឺម៉ង់ និង ជប៉ុន ដែលជាមេក្រមីបង្កឲ្យមានសង្គ្រាមនេះកើតឡើង ។ ក្រៅអំពីផ្តល់ជំនួយសេដ្ឋកិច្ច និង ដាក់កំហិតដែនកំណត់មួយចំនួននៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសទាំងពីរ អាមេរិកទុកឲ្យពលរដ្ឋនៃប្រទេសទាំងពីរប្រឹងប្រែងដោយខ្លួនឯងដើម្បីថែរទាំសេរីភាពរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាទប់ស្កាត់កុំឲ្យអំណាចប្រមូលផ្តុំវិលត្រឡប់មកវិញ ។ បច្ចុប្បន្ន ពលរដ្ឋនៃប្រទេសអាល្លឺម៉ង់និងជប៉ុន រស់នៅក្នុងស្ថានភាពមួយដែលមានសេរីភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងអាមេរិកដែរ ។ មានប្រទេសមួយទៀតដែលបានទទួលវិភាគទានសេរីភាព ជាពិសេសនិតិរដ្ឋ ពីសហរដ្ឋអាមេរិកហើយលើកកម្ពស់វាស្ទើរតែមិនមាននរណាធ្វើដូច ។ កូរ៉េខាងត្បូង ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងរងការឈ្លានពានពីសំណាក់កូរ៉េខាងជើងដែលជាកូនជឹងកុម្មុយនីស្ត ។ កូរ៉េខាងត្បូងស្ទើរតែបាត់បង់អត្ថិភាពរបស់ខ្លួនទៅហើយ នៅពេលអាមេរិកាំង ក្រោមរូបភាពអង្គការសហប្រជាជាតិ ទៅជួយស្រោចស្រង់ ។ បន្ទាប់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់គ្នា (Armistice) អាមេរិកផ្តល់ឲ្យកូរ៉េខាងត្បូងត្រឹមតែប្រព័ន្ធការពារខ្លួនពីសំណាក់ការឈ្លានពានរបស់សត្រូវ ។ ឯការដឹកនាំប្រទេសតាមគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ ដោយមានសេរីភាពកម្រិតណា គឺពលរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូងជាអ្នកសម្រេច ។ លោក ប៉ាក់ ជុងហ៊ី ដែលជាប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូងនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ បានកៀបសង្កត់និងរឹតត្បិតសេរីភាពពលរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូងយ៉ាងខ្លាំងនាគ្រានោះ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ពលរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូងបានតស៊ូយ៉ាងស្វិតស្វាញមិនអនុញាតិឲ្យលោក ប៉ាក់ ជុងហ៊ី មានឱកាសបង្កើតអំណាចប្រមូលផ្តុំបានឡើយ ។ និតិរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង ត្រូវបានពង្រឹងបន្តិចម្តងៗរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដែលសូម្បីតែអតីតប្រធានាធិបតីប្រព្រឹត្តិបទល្មើសបន្តិចបន្តួចនៅក្នុងតួនាទីរបស់ខ្លួន ក៏ត្រូវបានតុលាការផ្តន្ទាទោសឲ្យជាប់ពន្ធនាគារដែរ ។ ចំណុចនេះ កូរ៉េខាងត្បូងសម្រេចបានគុណភាពនិតិរដ្ឋខ្ពស់ហួសពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលជាអ្នកបង្ហាត់បង្ហាញ ។ បើនិយាយអំពីយុទ្ធោបករណ៍សម្រាប់ធ្វើសឹកសង្គ្រាម អាមេរិកាំងផ្តោតទៅលើកិច្ចការពារខ្លួនច្រើនជាងវាយប្រហារ (Defensive rather than offensive) ។ ជាលទ្ធផល យុទ្ធោបករណ៍អាមេរិកាំងច្រើនមានគុណភាពខ្ពស់ ពីព្រោះធម្មជាតិនៃយុទ្ធោបករណ៍ការពារ ត្រូវតែមានលទ្ធភាពរារាំងនិងបំផ្លាញគូប្រកួត ។ ប្រការនេះប្រហែលជាពាក់ព័ន្ធនឹងកត្តាមួយដែលថា យុទ្ធោបករណ៍យោធាអាមេរិកាំងស្ទើរតែទាំងអស់គឺផលិតដោយក្រុមហ៊ុនឯកជន ។ ដូចជារបស់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃដែរ ការប្រកួតគ្នាដើម្បីដណ្តើមទីផ្សារ ឬទទួលបានសិទ្ធិផលិតអាវុធឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិក បង្កឲ្យមានការជម្រុះចោលនូវយុទ្ធោបករណ៍អន់ មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព ។ បើនិយាយអំពីយោធាវិញ ទាហានអាមេរិកាំងអត់ចេះរាំជាក្រុម និងដើរបង្ហាញម៉ូដទេ ។ គេកម្រឃើញទាហានអាមេរិកាំងធ្វើព្យុះហយាត្រាបង្ហាញសាច់ដុំណាស់ ។ ខ្ញុំធ្លាប់ឃើញទាហានអាមេរិកាំងដើរដេហ្វីឡេ តែម្តងគត់នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ បន្ទាប់ពីប្រតិបត្តិការវាយបណ្តេញកងទ័ព អ៊ីរ៉ាក់ ចេញពីប្រទេសគុយវ៉េត ។ ការដើរដេហ្វីឡេនោះ គឺគេដើរបង់បោយធម្មតា ដោយដាក់ទាហានខ្ពស់ជាងគេនៅផ្នែកខាងមុខ និងទុកទាហានទាបជាងគេឲ្យដើរនៅផ្នែកខាងក្រោយបំផុត ដើម្បីងាយស្រួលដល់ពួកគេចាកចេញពីជួរទៅសម្រាកបើហត់ខ្លាំង ។ ទង្វើនេះមិនមែនមានន័យថា ទាហានអាមេរិកាំងទន់ជ្រាយនោះទេ ។ វាគ្រាន់តែគេមិនឲ្យអាទិភាពទៅលើការបង្ហាញម៉ូដនៅក្នុងវិស័យយោធាតែប៉ុណ្ណោះ ។ និយាយអំពីយុទ្ធោបករណ៍សឹកសង្គ្រាម យើងក៏គួររំលឹកអំពីការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធផងដែរ ។ ថ្វីដ្បិតតែបច្ចុប្បន្នយើងមិនសូវនិយាយអំពីការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធរវាងប្រទេសលោកសេរីនិងប្រទេសកុម្មុយនីស្ត ឬប្រទេសផ្តាច់ការក្តី ការប្រណាំងប្រជែងនេះ នៅតែបន្តក្តៅគគុកដដែល ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលចុងក្រោយបំផុតដែលយើងអាចមើលឃើញនៅក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រេនបានបង្ហាញថា សព្វាវុធដែលផលិតដោយអតីតសហភាពសូវៀត មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពទេ ។ ប្រការនេះ ប្រហែលជាទាក់ទិនទៅនឹងការផ្តោតលើគុណភាព និងបរិមាណ ។ នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ ក៏ដូចជាបច្ចុប្បន្ន អតីតសហភាពសូវៀត ឬប្រទេសរុស្សុីសព្វថ្ងៃមានកាំជ្រួចបរមាណូច្រើនជាងសហរដ្ឋអាមេរិកប្រហែលពីរដង ។ ទោះបីជាមានច្រើនជាងពីរដងក៏ដោយ ក៏សហភាពសូវៀតកើតទុក្ខមិនសុខចិត្តជាមួយនឹងការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធនេះដែរ ។ បន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិកគឺលោក រូណាល់ រេហ្គិន ប្រកាសបង្កើតប្រព័ន្ធការពារនៅក្នុងលំហដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Star War សហភាពសូវៀតបានប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំង ។ ប្រការនេះបាននាំឲ្យប្រទេសទាំងពីរឈានទៅកាន់កិច្ចព្រមព្រៀងកាត់បន្ថយសព្វាវុធដែលហៅកាត់ថា"អំបិល" SALT ។ ការជម្រុញឲ្យមានការកាត់បន្ថយអាវុធប្រល័យលោកនេះ មិនមែនសហភាពសូវៀតគិតអំពីមនុស្សធម៌ទេ ។ កត្តាតែមួយគត់គឺសហភាពសូវៀតមិនមានទំនុកចិត្តលើសមត្ថភាពកាំជ្រូចឆ្លងទ្វីបរបស់ខ្លួន ថាអាចគេចផុតអំពីការបាញ់កម្ទេចចោលនៅលើអាកាសពីសំណាក់កាំជ្រួចអាមេរិកាំង ។ ការមិនទុកចិត្តនេះ បានស្តែងចេញមកនៅអំឡុងពេលសង្គ្រាមបណ្តេញកងទ័ពអ៊ីរ៉ាក់ចេញពីប្រទេសគុយវ៉េត ខណៈដែលកាំជ្រួចស្កុត (Scud Missiles) ដែលផលិតដោយសហភាពសូវៀត ត្រូវបានបាញ់កម្ទេចចោលនៅលើអាកាសអស់យ៉ាងច្រើន ដោយប្រព័ន្ធកាំជ្រួចអ្នកការពារជាតិ (Patriot Missiles) របស់អាមេរិកាំង ។ បើកាំជ្រួចបាញ់ឆ្លងប្រទេសតូចៗ គេអាចបាញ់កម្ទេចចោលនៅលើអាកាសបាន កាំជ្រួចបាញ់ឆ្លងទ្វីបដែលមានទំហំធំៗនោះ វាប្រាកដជាមិនពិបាកក្នុងការបាញ់កម្ទេចវាចោលនៅលើអាកាសឡើយ ។ ការប្រណាំងប្រជែងសព្វាវុធរបស់ប្រទេសមហាអំណាច ជាអាវុធមុខពីរ ។ វាធ្វើឲ្យប្រទេសធំៗទាំងនោះរឹងមាំផ្នែកយោធា ហើយក៏ធ្វើឲ្យប្រទេសតូចតាចមានលទ្ធភាពការពារខ្លួនពីសំណាក់ការរុកគួនរបស់ប្រទេសអនុត្តរភាពធំៗដែរ ។ ការបង្វែរបច្ចេកវិជ្ជាសំខាន់ៗដូចជា ប្រព័ន្ធ អ៊ីនថឺណិត ជីភីអេស និង ផ្កាយរណប ។ល។ (Internet, GPS, and Satellites, etc.) ពីវិស័យយោធាឲ្យឆ្លងទៅកាន់វិស័យពាណិជ្ជកម្ម បានធ្វើឲ្យការធ្វើសឹកសង្គ្រាមងាកចេញពីយុទ្ធោបករណ៍ មករកការច្នៃប្រតិឌ្ឋនិងភាពឆ្លាតវៃវិញម្តង ។ ឯការប្រយុទ្ធតតាំងគ្នាក៏លែងផ្អែកលើការវាយដណ្តើមយកទឹកដីមកគ្រុបគ្រងដែរ ។ សង្គ្រាមនៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ គឺផ្តោតលើការបង្ហូរឈាមនិងច្បិចយកជីវិត ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា៖ Attrition ។ វាជាប្រភេទសង្គ្រាមអាធំសំពងអាតូច អាតូចលួចធ្វើទុក្ខបុកម្នេញអាធំ ប្រៀបបាននឹងកុនតុក្កតាឆ្មានិងកណ្តុរ (Tom and Jerry) ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាប្រភេទនេះ គ្មានអ្នកចាញ់ ហើយក៏គ្មានអ្នកឈ្នះដែរ ។ មានតែអ្នករងគ្រោះតែប៉ុណ្ណោះ ។ សង្គ្រាមរបស់រុស្សុីនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រេនបច្ចុប្បន្ន គឺកំពុងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពនេះ ។ ថ្វីដ្បិតតែយើងមិនទាន់ដឹងថាលទ្ធផលនឹងទៅជាយ៉ាងណា យើងអាចរំពឹងទុករួចទៅហើយថា ប្រទេសតូចតាចជាច្រើនកំពុងសិក្សាអំពីយុទ្ធោបករណ៍សឹកសង្គ្រាម ជាពិសេសឧបករណ៍ហោះហើរតូចៗដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា ដ្រូន Drone, or UAV (Unmanned Aerial Vehicle) ។ និយាយអំពី ដ្រូន ឬ (UAV) អាមេរិកាំងក៏ប្រហែលជាមេក្រមីបង្កលក្ខណៈឲ្យឧបករណ៍នេះ រីករាលដាលពីវិស័យយោធាទៅកាន់វិស័យពាណិជ្ជកម្មដែរ ។ តាមពិត ឧបករណ៍ ដ្រូន នេះត្រូវបានគេប្រើនៅក្នុងសឹកសង្គ្រាមតាំងតែពីដើមសតវត្សទី ២០ម្លេះ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ទើបតែនៅក្នុងរយៈពេលជាង ២០ឆ្នាំកន្លងទៅនេះទេ ដែលឧបករណ៍ដ្រូនត្រូវបានមនុស្សទូទាំងពិភពលោកចាប់អារម្មណ៍ បន្ទាប់ពីឃើញសហរដ្ឋអាមេរិកប្រើវានៅក្នុងការតាមប្រមាញ់និងវាយប្រហារពួកភេរវករ អាល់កៃដា ដោយមិនចាំបាច់បញ្ជូនកងទ័ពឲ្យទៅកាន់ទីតាំងរបស់សត្រូវ ។ សព្វថ្ងៃ ដ្រូន បានក្លាយទៅជាឧបករណ៍ធ្វើសឹកសង្គ្រាមដ៏មានប្រជាប្រីយ៍ជាទីបំផុត ។ បើប្រៀបធៀបឧបករណ៍នេះទៅនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ វាហាក់ដូចជាមិនខុសគ្នាទេ ។ ទាំងដ្រូន ទាំងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សុទ្ធតែជាឧបករណ៍ដែលត្រូវបានបាត់បង់ចំណាប់អារម្មណ៍អស់កាលយ៉ាងយូរ ។ ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីអាមេរិកាំងយកវាមកច្នៃប្រតិឌ្ឋឲ្យក្លាយទៅជារបស់មានសារប្រយោជន៍ខ្ពស់ មនុស្សម្នាក៏ចាប់ផ្តើមឲ្យតម្លៃវាឡើងវិញ ។ អត្តចរិតចម្លែកៗរបស់ជនជាតិអាមេរិកាំង ទោះចំណាយពេលមួយជីវិតក៏សរសេរមិនអស់ដែរ ។ មុននឹងបញ្ចប់អត្ថបទនេះ ខ្ញុំសូមវិលទៅនិយាយអំពីការឲ្យតម្លៃលើឧត្តមគតិ ឬគំនិត (Ideas) បន្តិចវិញ ។ ការបណ្តុះបណ្តាលឬលើកទឹកចិត្តពលរដ្ឋ ឲ្យមានទំនោរទៅរកការគិត ឬត្រិះរិះពិចារណា ជាជាងធ្វើតាមឬដើរតាមអ្វីដែលជាទម្លាប់ធ្លាប់មានពីមុនមក វាជាចំណុចស្លាប់រស់របស់មនុស្សជាតិ ក៏ដូចជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗដែរ ។ មនុស្សដែលមានផ្នត់គំនិតដើរតាម ឬក៏ធ្វើតាម គឺមិនខុសអំពីសត្វដែលជាប់នៅក្នុងទ្រុង ។ វិបត្តិដែលលោក ខឹម វាសនា បានបង្កឡើងនៅជើងភ្នំ គូលែន រយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃកន្លងទៅនេះ វាគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏គួរឲ្យសង្វេគមួយ ។ ពលរដ្ឋខ្មែរដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលជឿលើការអះអាងរបស់លោក ខឹម វាសនា ថានឹងមានទឹកលិចភពផែនដី វាបានបង្ហាញថាខ្មែរជាច្រើន មិនត្រឹមតែបាត់បង់សមត្ថភាពគិតទេ សូម្បីតែព្រលឹងនិងវិញ្ញាណ ក៏ឈានចាកឆ្ងាយអំពីរូបដែរ ។ ប្រទេសមួយ ដែលសម្បូរទៅដោយអ្នកជឿច្រើនជាងអ្នកគិត វាប្រាកដជាគេចមិនផុត អំពីគ្រោះមហន្តរាយឡើយ ៕

ចំណីខួរក្បាល

ទស្សនកិច្ចដ៏ព្រឺព្រួច ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកវិភាគកិច្ចការទូត ក្រោយឆាក ដូចលោក ពុយ គា ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកវិភាគក្រោមម្លប់ដើមអំពិលដែរ ដ្បិតកន្លែងដែលខ្ញុំរស់នៅគ្មានដើមអំពិលដុះឡើយ ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំចូលចិត្តពិចារណាកិច្ចការនយោបាយ និងលេបខាយជាមួយនឹងដំណើរជីវិត ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទស្សនកិច្ចរបស់អ្នកស្រី ណាន់សុី ប៉េឡូសុី (Nancy Pelosi) ដែលជាប្រធានរដ្ឋសភានៃសហរដ្ឋអាមេរិក ទៅកាន់កោះ តៃវ៉ាន់ បានធ្វើឲ្យមហាយក្សចិនខឹងសម្បារជាអតិបរមា ។ ជាការឆ្លើតតប ចិនបានធ្វើសមយុទ្ធយោធាបាញ់កាំជ្រួចស្ទើរតែរហែកមេឃនៅក្នុងមហាសមុទ្ទចិនជិតតំបន់នោះ ។ វាជារឿងរកាំរកូសនយោបាយដ៏ស្រៀវស្រួចមួយ ដែលអ្នកតាមដានព្រឹត្តិការណ៍នោះប្រហែលជាយល់ឃើញខុសៗគ្នា ។ មុននឹងចូលទៅដល់ការវិនិច្ឆ័យអំពីដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់អ្នកស្រី ប៉េឡូសុី ទៅកាន់កោះតៃវ៉ាន់ ខ្ញុំសូមនិយាយអំពីការវិវឌ្ឃនៃសង្គមមនុស្សបន្តិច ។ សង្គមមនុស្សចែកចេញជាពីរជំរំគឺ ជំរំផ្តាច់ការ និង ជំរំសេរីភាព ។ កាលមនុស្សចាប់ផ្តើមបង្កើតសហគម យើងមានមេកន្ទ្រាញនិងទាសករ ។ បន្ទាប់មក ស្តេចនិងរាស្ត្រ ។ ក្រោយមកទៀត យើងបង្កើតមនោគមវិជ្ជាឲ្យមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និង លទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ។ នៅចុងបញ្ចប់ សង្គមមនុស្សសព្វថ្ងៃបានស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពចម្រុះនៃសភាវ មានសេរី និង អត់ ឬខ្សត់សេរី ។ ក៏ប៉ុន្តែ ខ្សែបន្ទាត់ដែលបែកចែកជំរំផ្តាច់ការនិងជំរំសេរីភាព អត់រលុបទៅណាទេ ។ ប្រទេសដែលមេដឹកនាំមាននិន្នាការរេទៅរកសេរីភាព ពួកគេចងក្រងគ្នាមួយក្រុម ។ ឯប្រទេសដែលមេដឹកនាំមាននិន្នាការរេទៅរកភាវផ្តាច់ការ ពួកគេក៏ចងក្រងគ្នាជាក្រុមដែរ ។ ជាទូទៅ ទំនាក់ទំនងការទូត មិនថារវាងប្រទេសសេរីនិងសេរី ឬក៏សេរីជាមួយនិងប្រទេសផ្តាច់ការទេ រមែងមានរបៀបវារៈសំខាន់ពីរនៅក្នុងបេសកកម្មគឺ វប្បធម៌ និង នយោបាយ ។ ផ្នែកវប្បធម៌ ទំនាក់ទំនងគឺស្ថិតក្នុងរូបភាពមិត្តភក្តិ ។ ឯផ្នែកនយោបាយ ទំនាក់ទំនងគឺផ្អៀងទៅរកការប្រកួតប្រជែងគ្នា ។ នៅក្នុងស្មារតីនៃពាក្យប្រកួតប្រជែង មានពាក្យពីរម៉ាត់ទៀតបង្កប់នៅក្នុងនោះគឺ បដិបក្ខ និង បច្ចាមិត្ត ។ និយាយរួម ភាពស្មុគស្មាញនៃនយោបាយនៅក្នុងទំនាក់ទំនងការទូតនេះ គឺមិនខុសអំពីពាក្យ វិបត្តិ (Crisis) នៅក្នុងភាសាចិនដែលយកពាក្យ ឧបស័គ្គ និង ឱកាស (Obstacle and Opportunity) មកផ្គុំគ្នានោះទេ ។ បេសកកម្មការទូតនិមួយៗរមែងមានគោលបំណងច្រើនស្រទាប់ ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា៖ Multi-layers objectives ។ គោលបំណងចំហនៃទស្សនកិច្ចរបស់អ្នកស្រី ប៉េឡូសុី ទៅកាន់កោះតៃវ៉ាន់គឺដើម្បីផ្សព្វផ្សាយឲ្យពិភពលោក ជាពិសេសប្រទេសចិន បានដឹងថាសហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែជាសម្ព័ន្ធមិត្តនិងបង្អែករបស់កោះតៃវ៉ាន់ ។ នេះគឺជារឿងលើគោក ដែលមិនចាំបាច់នរណានិយាយក៏យើងអាចដឹងបានដែរ ។ អ្វីដែលខ្ញុំចង់លើកយកមកពិចារណានៅក្នុងអត្ថបទនេះ គឺកត្តាដែលយើងពិបាកនឹងមើលយល់ពាល់ត្រូវ ។ សម្រាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំយល់ថា ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់អ្នកស្រី ប៉េឡូសុី ទៅកាន់កោះតៃវ៉ាន់ គឺដើម្បីបំពេញកិច្ចឲ្យរបាយការណ៍សម្ងាត់ (Intelligence Reports) ច្រើនជាងទៅប្រាប់ក្រុង តាយបុិ ថាអាមេរិកនៅតែជាមិត្តរួមសុខរួមទុក្ខ ។ សារសំខាន់នៃទស្សនកិច្ចនោះ គឺដើម្បីផ្ញើសារទៅឲ្យក្រុង ប៉េកាំង ច្រើនជាងក្រុង តាយបុិ ។ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស មានពាក្យមួយឃ្លាដែលពោលថា៖ Birds of a feather flock together (បក្សីដែលមានអម្បូរពណ៌សម្បុរដូចគ្នា វារកសុីជាមួយគ្នា) ។ ចិននិងរុស្សុី រកសុីជាមួយគ្នាជិតមួយសតវត្សហើយ ។ ក្រៅអំពីលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ចិននិងរុស្សុី មានមហិច្ឆតាពានពារគេឯងដូចគ្នា ។ នេះយើងមិនទាន់និយាយដល់កិច្ចសហការគ្នាដើម្បីផលិតយុទ្ធោបករណ៍សង្គ្រាមផងទេ ។ ក្រៅអំពីផ្នត់គំនិតនយោបាយរួម ចិននិងរុស្សុី ក៏កំពុងសហការគ្នាផលិតយន្តហោះដឹកអ្នកដំណើរ ដើម្បីប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងក្រុមហ៊ុន អ៊ារបឺស និង បូអ៊ីង (Airbus and Boeing) ផងដែរ ដែលស្ថិតនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ។ នៅពេលរុស្សុីឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រេន ពិភពលោកស្ទើរតែទាំងមូលថ្កោលទោសរុស្សុី ។ ប៉ុន្តែ ប្រទេសចិនមិនមាត់មិនកអ្វីឡើយ ។ ខណៈសហគមអឺរ៉ុបនិងសហរដ្ឋអាមរិកដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើប្រទេសរុស្សុី ពីបទរំលោភបំពាននិងឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពនៃប្រទេសអ៊ុយក្រេន ចិនក៏នៅសម្ងំចឺនដដែល ។ មហាយក្សចិនធ្វើឫកហាក់ដូចជាខ្លួនហ្នឹង ជាប្រទេសគ្មានបក្សសម្ព័ន្ធ ។ ជាប្រទេសឥតលម្អៀងទៅរកភាគីខាងណា (Neutral) ថ្លៃថ្លាលើសគេឯង ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីដែលជាសំបកខាងក្រៅនោះ វាគ្រាន់តែជាសំបកក្រៅប៉ុណ្ណោះ ។ ដើម្បីស្វែងយល់អំពីគោលជំហររបស់ចិន ទាក់ទិននឹងសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់រុស្សុីលើប្រទេសអ៊ុយក្រេន យើងមិនអាចយកភ្នែកទៅមើល និងយកចិត្តទៅថ្លឹងថ្លែងពិចារណាឃើញឡើយ ។ បើមើលនឹងខួរក្បាល ប្រហែលជាអាចឃើញពន្លឺសច្ចភាពខ្លះៗ (Shed some light on the truth) ។ ប្រតិបត្តិការសឹករបស់រុស្សុីនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រេន ត្រូវការយុទ្ធោបករណ៍ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ។ បន្ទាប់ពីរងទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច រុស្សុីមិនមានលទ្ធភាពផលិតអាវុធសម្រាប់ប្រើការឲ្យទាន់ចិត្តទេ ។ អាវុធក៏ដូចជារថយន្តនិងសម្ភារដទៃដែរ មិនមានប្រទេសណាមួយ មានគ្រឿងគ្រៅគ្រប់គ្រាន់ (Components) សម្រាប់ផលិតវាឡើយ ។ របស់ខ្លះ ចាំបាច់ត្រូវតែទិញអំពីប្រទេសដទៃ ។ គឺរបស់ចាំបាច់ដែលត្រូវតែទិញអំពីប្រទេសដទៃនេះហើយ ដែលនាំឲ្យប្រទេសចិនស្ថិតនៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍ (Microscope) របស់ភ្នាក់ងារសម្ងាត់នានា ។ ក្រៅអំពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផលិតយុទ្ធោបករណ៍ ចិននិងរ៉ុស្សីក៏មានព្រំដែនជាប់គ្នាដ៏វែងអន្លាយដែរ ។ ដូច្នេះ រឿងដែលគ្មាននរណាដឹងអំពីសហប្រតិបត្តិការរវាងចិននិងរុស្សុី អាចនឹងមានច្រើនជាងអ្វីដែលទស្សនកិច្ចរបស់អ្នកស្រី ប៉េឡូសុី ជះពន្លឺ (Shine the spotlight on) ។ បើយើងពិចារណាឲ្យបានមធ្យ័តបន្តិច សម្ព័ន្ធភាពរវាងចិននិងរុស្សុី ផ្តល់សុវត្ថិភាពនយោបាយ ទាំងក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក (Both, Domestic and International) ដល់ប្រទេសទាំងពីរធំលើសអ្វីៗទាំងអស់ ។ វាគ្មានហេតុផលណាមួយដែលចិនត្រូវដកឃ្លា ឬរក្សាគម្លាតអំពីសមមិត្តរុស្សុីទេ ។ បណ្តាប្រទេសលោកសេរី ជាពិសេសប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យកម្រិតខ្ពស់ សុទ្ធតែជាមេក្រមីនាំគ្រោះមកឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំនៃប្រទេសចិនច្រើនជាងលាភ ។ ដូច្នេះ ទោះពិភពលោកស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពណាក៏ដោយ ដរាបណារុស្សុីមិនរុកគួនចិន ចំណងមិត្តភាពរបស់ចិននិងរុស្សុីមិនអាចរង្គោះរង្គើឡើយ ។ គឺនៅក្នុងប្រធានបទនេះហើយ ដែលយើងចាំបាច់ត្រូវពិចារណាអំពីរបាយការណ៍របស់ភ្នាក់ងារសម្ងាត់នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ។ របាយការណ៍នេះ មានអត្ថិភាព ឬក៏គ្មាន (Exist or Not) យើងមិនអាចដឹងបានទេ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ផ្អែកលើដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់អ្នកស្រី ប៉េឡូសុី ទៅកាន់កោះតៃវ៉ាន់ វាគឺជាកាយវិការដ៏ជាក់លាក់មួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងការថ្លែងសារទៅកាន់បច្ចាមិត្តចិនថា ការជួយជ្រោមជ្រែងរុស្សុីនៅក្នុងប្រតិបត្តិការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រេន ដោយលួចលាក់ក្តី ដោយចំហក្តី គឺវាផ្ទុយអំពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាពិសេសសហគមអឺរ៉ុប ដែលកំពុងតែព្យាយាមទប់ស្កាត់កុំឲ្យការឈ្លានពានរបស់រុស្សុី រីករាលដាលធំឡើងៗ ។ វាជាការដាស់តឿនរបស់បច្ចាមិត្តដែលមានចិត្តឈឺឆ្អាល ដ្បិតពាក្យបច្ចាមិត្ត ក៏មានពាក្យ "មិត្ត" ផ្គុំនៅជាមួយគ្នាដែរ ៕

ចំណីខួរក្បាល

ឈឺក្តិត នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស មានពាក្យមួយឃ្លាដែលនិយាយថា៖ It's a pain in the ass ដែលយើងអាចបកប្រែយ៉ាងខ្លីថា ឈឺក្តិត ។ តាមពិត ពាក្យនេះជាមេតាហ្វ័រ ដែលគេសំដៅលើកត្តាអ្វីមួយដែលលំបាកខ្លាំង ។ បើគេសំដៅទៅលើមនុស្ស មនុស្សនោះគឺមានអាកប្បកិរិយានិងចរិយាមារយាទមិនចុះសម្រុងនឹងគេឯងឡើយ ។ បើសំដៅលើសត្វគោក្របីវិញ គោឬក្របីនោះវាមិនព្រមអូសរទេះឬនង្គ័លទៅមុខទេ ។ វាតែងតែត្រឡប់បង្វិលខ្លួនវាបញ្ច្រាស់រទេះឬនង្គ័លជានិច្ច ។ ដើម្បីស្វែងយល់អត្ថន័យនៃពាក្យ ឈឺក្តិត ឲ្យបានច្បាស់លាស់ជាទីបំផុត ខ្ញុំសម្រេចចិត្តទៅជួបគ្រូពេទ្យវះកាត់រោគក្តិត ដើម្បីឲ្យគាត់កាត់ក្តិតខ្ញុំសាកល្បងមើល ។ រឿងឈឺក្តិតជារឿងមួយ ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីដែលខ្ញុំនឹងលើកយកមកនិយាយពិស្តារនៅក្នុងអត្ថបទនេះ គឺអាការរោគឫសដូងបាត ។ ឫសដូងបាតមានពីរប្រភេទគឺ ឫសដូងបាតផ្នែកខាងក្រៅ និង ឫសដូងបាតផ្នែកខាងក្នុង ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា External Hemoroid and Internal Hemoroid ។ ប្រហោងក្តិតមនុស្សនិងសត្វមានសរសៃកងសាច់ដុំដ៏មាំមួយ ដែលអាចរីករួមដូចកៅស៊ូកង ។ នៅជុំវិញសរសៃកងនេះ ទាំងផ្នែងខាងក្នុងនិងផ្នែកខាងក្រៅគឺជាសាច់ដុំដែលរីកហើយរួមនៅពេលលាមករបស់យើងធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ម្តងៗ ។ នៅពេលយើងចម្រើនវ័យ ឬទទួលទានអាហារមិនសូវសម្បូរសារធាតុសរសៃដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា Fibers (ហ្វាយប៊ើ) នោះ យើងពិបាកបត់ជើង ឬក៏ក្តៀនអាចម៍ ។ ដូច្នេះ ពេលបត់ជើងធំម្តងៗ យើងប្រឹងសឹងតែលៀនភ្នែក ។ ការប្រឹងបត់ជើងធំជាមួយនឹងលាមករឹង ឬក្តៀនជារឿយៗនឹងធ្វើឲ្យសាច់ដុំនៅជុំវិញរន្ធគូថរបស់យើងយារ ។ នៅទីបំផុត អាការរោគឫសដូងបាតចាប់ផ្តើមកកើត ។ លាមករឹងនិងអាចម៍ក្តៀន មិនមែនជាកត្តាតែមួយដែលនាំឲ្យកើតមានឫសដូងបាតទេ ។ មនុស្សស្រីដែលមានផ្ទៃពោះ ក៏រងផលប៉ះពាល់នៃឫសដូងបាតដែរ ជាពិសេសឫសដូងបាតផ្នែកខាងក្រៅ ដោយហេតុតែទម្ងន់ទារកក្នុងផ្ទៃសង្កត់ ។ ខ្ញុំរស់ជាមួយនឹងអាការរោគឫសដូងបាតប្រមាណជា ៣២ឆ្នាំ ។ ករណីឫសដូងបាតខ្ញុំគឺជាឫសដូងបាតផ្នែកខាងក្នុង ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩០ ខ្ញុំសង្កេតឃើញក្រសាល់គូថខ្ញុំលៀនចេញមកជាប្រចាំបន្ទាប់ពីបត់ជើងធំរួច ។ សាច់ដុំដែលលៀនចេញមកនោះ មានទំហំប្រហែលជាប៉ុនចុងចង្កឹះ ។ ប៉ុន្តែ ដោយហេតុតែសាច់ដុំនោះជាសាច់ផ្នែកខាងក្នុងនៃរន្ធគូថរបស់ខ្ញុំ វាធ្វើឲ្យខ្ញុំឈឺក្រហល់ក្រហាយយ៉ាងខ្លាំង ប្រសិនបើខ្ញុំមិនរកវិធីរុញវាឲ្យចូលទៅក្នុងវិញ ។ ជាលទ្ធផល ខ្ញុំតែងតែបត់ជើងធំនៅផ្ទះជានិច្ច ដ្បិតមានបន្ទប់ទឹកសម្រាប់លាងសម្អាតគូថ និងរុញសាច់ដុំដែលលៀនចេញមកឲ្យចូលទៅក្នុងវិញ ។ ខ្ញុំកម្របត់ជើងធំនៅទីសាធារណៈណាស់ លើកលែងតែពេលមានអាសន្នម្តងម្កាល ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ ខ្ញុំបានលើកយកអាការរោគឫសដូងបាតរបស់ខ្ញុំទៅពិគ្រោះជាមួយនឹងវេជ្ជបណ្ឌិតម្តង ។ វេជ្ជបណ្ឌិតនោះមានដើមកំណើតមកពីវៀតណាម ប៉ុន្តែគាត់មានឈ្មោះបោះសម្លេងនៅក្នុងមណ្ឌលដែលខ្ញុំរស់នៅ ។ សំណួរតែពីរគត់ដែលគាត់សួរខ្ញុំគឺ ១) បត់ជើងធំមកមានហូរឈាមទេ និង ២) តើមានការឈឺចាប់ខ្លាំងទេបន្ទាប់ពីបត់ជើងធំម្តងៗ ។ ខ្ញុំរៀបរាប់ប្រាប់គាត់អំពីអ្វីដែលខ្ញុំអាចមើលឃើញគឺ គ្មានឈាម និង អត់មានឈឺចាប់ខ្លាំងទេបន្ទាប់ពីខ្ញុំរុញសាច់ដុំដែលលៀនចេញមកឲ្យចូលទៅក្នុងវិញ ។ លោកវេជ្ជបណ្ឌិតគាត់យកស្រោមដៃមកពាក់ ហើយរុកម្រាមដៃចូលទៅក្នុងរន្ធគូថរបស់ខ្ញុំដើម្បីស្ទាបស្ទង់បញ្ជាក់ថា ខ្ញុំមិនមានដំបៅឬក៏បញ្ហាអ្វីផ្សេងនៅទីនោះ ។ បន្ទាប់ពីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរួច គាត់ណែនាំឲ្យខ្ញុំទទួលទានអាហារដែលមានសារធាតុសរសៃច្រើន និងកាត់បន្ថយម្ហូបមួយចំនួនដែលធ្វើឲ្យលាមកខ្ញុំរឹង ។ នៅឆ្នាំ ២០១៥ ខ្ញុំសម្រេចចិត្តលើកយកបញ្ហាឫសដូងបាតរបស់ខ្ញុំ ទៅពិគ្រោះជាមួយនឹងវេជ្ជបណ្ឌិតមួយរូបផ្សេងទៀត ដ្បិតអាការរោគរបស់ខ្ញុំហាក់ដូចជាធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន ។ ជាថ្មីម្តងទៀត លោកវេជ្ជបណ្ឌិតសួរខ្ញុំនូវសំណួរពីរដូចវេជ្ជបណ្ឌិតមុនដែរ រួចហើយណែនាំខ្ញុំឲ្យទទួលទានម្ហូបអាហារដូចដែលវេជ្ជបណ្ឌិតមុនប្រាប់ខ្ញុំ ។ គាត់ចេញថ្នាំមួយចំនួនឲ្យខ្ញុំប្រើដើម្បីសម្រួលដល់ការបត់ដៃបត់ជើង ។ ឫសដូងបាត ថ្វីដ្បិតតែមិនធ្ងន់ធ្ងរដូចអាការរោគមហារីក ក៏ប៉ុន្តែ វាបន្តរីកទំហំមិនស្រកស្រុតមកវិញទេ ។ ដូច្នេះ ដល់តំណាក់កាលមួយ យើងត្រូវតែវះកាត់ផ្តាច់វាចេញអំពីសរីរាង្គរបស់យើងជៀសមិនរួចឡើយ ។ នៅដើមឆ្នាំ ២០២២ នេះ ខ្ញុំសង្កេតឃើញថាអាការរោគឫសដូងបាតរបស់ខ្ញុំបានមកដល់ដំណាក់កាលមួយ ដែលបង្កទុក្ខលំបាកដល់ខ្ញុំយ៉ាងខ្លាំង ។ ខ្ញុំសម្រេចលើកយកបញ្ហានេះមកពិគ្រោះជាមួយនឹងគ្រូពេទ្យម្តងទៀត ។ គ្រូពេទ្យចុងក្រោយនេះ មិនមែនជាវេជ្ជបណ្ឌិតទេ ។ នាងជាគិលានុបដ្ឋាយិការ (Nurse Practitioner) វ័យក្មេងមួយរូបដែលមធ្យ័ត ។ ដើម្បីជៀសវាងការណែនាំដដែលជាដដែល ខ្ញុំប្រាប់អ្នកគ្រូពេទ្យវ័យក្មេងថា ខ្ញុំបានពិគ្រោះបញ្ហាឫសដូងបាតនេះជាមួយនឹងវេជ្ជបណ្ឌិត ចំនួនពីរដងហើយ ព្រមទាំងបានអនុវត្តនូវអ្វីៗសព្វបែបយ៉ាងរាប់បញ្ចូលទាំងការប្រើថ្នាំពេទ្យផងដែរ ។ ប៉ុន្តែ វាមិនបានធ្វើឲ្យស្ថានភាពឫសដូងបាតរបស់ខ្ញុំធូរស្រាលទេ ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសុំឲ្យនាងបញ្ជូនខ្ញុំឲ្យទៅជួបគ្រូពេទ្យឯកទេស (Specialist) ខាងវះកាត់ឫសដូងបាតនេះតែម្តង ។ នៅពេលខ្ញុំទៅជួបគ្រូពេទ្យជំនាញខាងវះកាត់ឫសដូងបាតនិងមហារីកចុងពោះវៀនធំ (Colon Cancer) គាត់បានសួរខ្ញុំនូវសំណួរដដែលដូចដែលគ្រូពេទ្យមុនៗសួរខ្ញុំដែរ ។ បន្ទាប់ពីទទួលបានចម្លើយអំពីខ្ញុំថា គ្មានឈាមហូរនៅពេលបត់ជើងធំ លោកគ្រូពេទ្យគាត់ហាក់ដូចជាអល់អែកក្នុងការអនុញាតិឲ្យខ្ញុំព្យាបាលតាមរយៈវះកាត់ ដ្បិតជាទូទៅគេមិនវះកាត់អាការឫសដូងបាតដែលគ្មានដំបៅ ឬក៏មានការដាច់ភ្នាសនៅក្នុងរន្ធគូថទេ (ដំបៅមិនឈឺគេមិនយកឈើចាក់ឡើយ) ។ ខ្ញុំទទូចឲ្យគាត់ពិចារណារឿងវះកាត់ ដ្បិតខ្ញុំឈឺនិងលំបាកខ្លាំងណាស់ពេលបត់ជើងធំម្តងៗ ។ លោកគ្រូពេទ្យប្រាប់ឲ្យខ្ញុំរង់ចាំគាត់មួយភ្លេត ដើម្បីឲ្យគាត់ទៅហៅសហការីម្នាក់ទៀតមកជួយពិនិត្យ និងយកឧបករណ៍មួយមានសណ្ឋានដូចស្នឹងគោ មកធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ។ គាត់ឲ្យខ្ញុំលុតជង្គង់ហើយស្រាតខោចុះរួចហើយក្រាបលើកៅអីដែលអាចបត់នៅត្រង់ចង្កេះរបស់ខ្ញុំ ។ បន្ទាប់ពីធ្វើឲ្យគូទខ្ញុំចំតិតឡើងលើខ្ពស់ល្មម លោកគ្រូពេទ្យម្នាក់ចាប់ហែកគូទខ្ញុំ និងម្នាក់ទៀតយកឧបករណ៍ស្នឹងគោរុកឆ្កឹះមើលក្រសាល់គូថខ្ញុំ ទាល់តែវាលៀនចេញមកដូចផ្កាត្រកួនរីក ។ រំពេចនោះ គាត់លាន់មាត់ថា៖ អាហ៍! ខ្ញុំយល់ហើយ (Aha! I see the problem) ។ បន្ទាប់ពីយកក្រដាសជូតសំបោរមួយប្រអប់មកឲ្យខ្ញុំជូតសម្អាតគូថ និងប្រាប់ខ្ញុំឲ្យស្លៀកខោវិញ លោកគ្រូពេទ្យគាត់ដើរទៅយកក្រដាសពីរសន្លឹក ដែលមានពត៌មានពាក់ព័ន្ធនឹងឫសដូងបាតសរសេរលើនោះមកឲ្យខ្ញុំមួយសន្លឹក និងមួយសន្លឹកទៀតគាត់លាតបង្ហាញខ្ញុំអំពីវិធីព្យាបាលឫសដូងបាត ដែលមានជម្រើសចំនួនបួន ។ ជម្រើសចំនួនបី ជាជម្រើសព្យាបាលឫសដូងបាតប្រភេទស្រាល ដែលមិនសូវឈឺខ្លាំងឬបង្កទុក្ខដល់អ្នកជម្ងឺច្រើន (Less Invasive) ។ ប៉ុន្តែ ជម្រើសទាំងបីនេះមិនសូវមានប្រសិទ្ធិភាពក្នុងការទប់ស្កាត់កុំឲ្យឫសដូងបាតរីកលូតលាស់ឡើងវិញទេ ។ ជម្រើសទីបួនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការវះកាត់និងឈឺចាប់ខ្លាំង គឺជាជម្រើសល្អជាងគេ ។ នៅក្នុងករណីខ្ញុំ ជម្រើសមានតែមួយគត់គឺការវះកាត់ ដ្បិតឫសដូងបាតខ្ញុំមាន ២៥ភាគរយផ្នែកខាងក្រៅ និង៧៥ភាគរយផ្នែកខាងក្នុង ហើយវារីកធំមិនអាចទុកតទៅទៀតបានឡើយ ។ ក្រោយពីកំណត់ពេលវេលាវះកាត់រួច ខ្ញុំទៅដល់បន្ទីរពេទ្យវះកាត់នៅម៉ោង ៥កន្លះព្រឹកដើម្បីពិនិត្យសុខភាពនិងរៀបចំខ្លួនវះកាត់នៅម៉ោង ៧កន្លះ ។ ដោយហេតុតែលោកគ្រូពេទ្យគាត់មកមិនទាន់ពេលវេលា ខ្ញុំត្រូវដេកលើគ្រែពេទ្យចាំគាត់រហូតដល់ម៉ោងជិតប្រាំបី ទើបគេរុញខ្ញុំទៅកាន់បន្ទប់វះកាត់ ។ នៅទីនោះ ក្រៅអំពីគិលានុដ្ឋាយិការវ័យជ្រេពីររូបដែលជាជំនួយការវះកាត់ មាននារីវ័យក្មេងមួយរូបស្ថិតក្នុងសំលៀកបំពាក់គ្រូពេទ្យនៅទីនោះដែរ ។ នាងណែនាំខ្លួនថាជានិសិ្សតពេទ្យចូលមកសង្កេតការងារ ។ គ្រាន់តែឃើញនាងភ្លាម ខ្ញុំដឹងមួយរំពេចថានាងគឺជាវេជ្ជបណ្ឌិតទើបនឹងចេញមកបំពេញការងារ ។ កូនស្រីខ្ញុំវាប្រាប់ខ្ញុំថា ខ្ញុំមានរាងដូចសត្វកង្កែប ។ នឹកដល់ប្រការនេះ ខ្ញុំគឺមិនខុសអំពីសត្វកង្កែបដែលគេព្រលាត់ស្បែកអស់នោះទេ នៅពេលដែលគេលើកខ្ញុំដាក់លើគ្រែវះកាត់ ។ កំពុងតែមានអារម្មណ៍ខ្មាសអៀនអ្នកគ្រូពេទ្យវ័យក្មេងនោះ ខ្ញុំក៏សន្លប់បាត់ស្មារតីទៅ ។ មិនដឹងជាលោកគ្រូពេទ្យផ្នែកខាងដាក់ថ្នាំសន្លប់ គាត់លួចចាក់ដាក់ថ្នាំសន្លប់ខ្ញុំតាមទុយយោសេរ៉ូមពីពេលណាមកទេ ។ ខ្ញុំភ្ញាក់ដឹងខ្លួននៅម៉ោងជាងដប់ ជាមួយនឹងការក្អកយ៉ាងញាប់រន្ថើន ដ្បិតបំពង់កខ្ញុំស្ងួតដោយសារតែបំពង់ខ្យល់អុកសុីហ្សែន ដែលគេដាក់គ្របលើច្រមុះនិងមាត់ខ្ញុំអំឡុងពេលវះកាត់ ។ លោកគ្រូពេទ្យដែលដាក់ថ្នាំសន្លប់ឲ្យខ្ញុំនោះ បានហុចដុំទឹកកកតូចៗមួយកូនកែវមកឲ្យខ្ញុំបៀម ។ មួយសន្ទុះ ខ្ញុំក៏បាត់ក្អក ។ គាត់សួរឈ្មោះនិងថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើតរបស់ខ្ញុំ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាព្រលឹងខ្ញុំវាត្រឡប់ចូលមកក្នុងខ្លួនវិញហើយ ។ បន្ទាប់មក គាត់ក៏ហៅគិលានុបដ្ឋាយិការឲ្យមកយកខ្ញុំទៅសម្រាកនៅក្នុងបន្ទប់វិញ ។ Recovery បន្ទាប់ពីយកខ្ញុំមកដល់បន្ទប់សម្រាក គិលានុបដ្ឋាយិការប្រាប់ខ្ញុំឲ្យវាយទូរសព្ទហៅភរិយាខ្ញុំ ឲ្យមកទទួលយកខ្ញុំទៅផ្ទះវិញ ប៉ុន្តែត្រូវរង់ចាំរហូតទាល់តែខ្ញុំបត់ជើងតូចជាមុនសិន ។ ពុទ្ធោអើយ! ខ្ញុំអត់ទទួលទានចំណីឬក៏ទឹកតាំងតែពីម៉ោ៦ល្ងាចម្សិលមិញ តើមានទឹកឯណានៅក្នុងខ្លួនសម្រាប់បន្ទោបង់ទៅ ។ គិលានុបដ្ឋាយិកាឲ្យទឹកខ្ញីមកខ្ញុំមួយកូនកំប៉ុង ទឹកធម្មតាមួយកូនកែវ និងនំប៊ីស្គីផ្អែមពីរចំណិតប្រៃពីរចំណិត ដើម្បីបរិភោគ ។ បញ្ហារបស់ខ្ញុំគឺថា ទឹកនោមត្រូវតែកើនរហូតជិតដល់មួយលីត្រ ទើបអាចបន្ទោបង់ចេញបាន ។ ខ្ញុំសុំគិលានុបដ្ឋាយិការឲ្យយកទឹកមកឲ្យខ្ញុំឲ្យច្រើនថែមទៀត ព្រមទាំងពន្យល់គាត់អំពីបញ្ហារបស់ខ្ញុំជាមួយនឹងការបង្ហូរទឹកម៉ូត ។ គាត់ផ្តល់ទឹកឲ្យខ្ញុំពីរកូនកែវទៀត និងកាហ្វេមួយកូនកែវជាមួយនឹងនំប៊ីស្គីពីរចំណិត ។ បន្ទាប់ពីរង់ចាំជាងកន្លះម៉ោងមិនមានប្រតិកម្ម ខ្ញុំក៏សុំទឹកអំពីគាត់ថែម តែគាត់មិអនុញាតិឲ្យខ្ញុំទទួលទានទឹកច្រើនពេកទេ ដ្បិតសេរ៉ូមដែលគេចាក់បញ្ចូលក្នុងខ្លួនខ្ញុំអំឡុងពេលវះកាត់នោះក៏ជាទឹកដែរ ។ គាត់សម្រេចនាំខ្ញុំដើរចុះឡើងនៅក្នុង Hall Way ប្រៀបដូចជាស្ត្រីសម្រាលកូនដែលកំពុងជួបបញ្ហាសម្រាលកូនមិនរួច ។ ដើរបានពីរបីជុំ ខ្ញុំក៏សុំឲ្យគិលានុដ្ឋាយិការនាំខ្ញុំមកបន្ទប់វិញ ដ្បិតស្ត្រីមានផ្ទៃពោះគេដើរចុះឡើងដើម្បីឲ្យខ្យល់កម្មវិជ្ជវាទបក់ក្បាលទារកឲ្យវិលចុះទៅក្រោម ។ ឯខ្ញុំដើរយោលប្លោកដូចត្រដោកក្របីនោះ ដូចជាគ្មានបានផលប្រយោជន៍អ្វីទេ ។ ខ្ញុំអង្គុយធ្វើមុខស្មឿកនៅក្នុងបន្ទប់សម្រាក រង់ចាំឲ្យទឹកនោមវាចេញមក ។ ខ្ញុំបានរង់ចាំជាងមួយម៉ោងហើយមិនទាន់ឃើញមានសញ្ញាអ្វីឡើយ ។ គិលានុដ្ឋាយិការវ័យចំណាស់មួយរូបទៀតបានចូលមកសួរសុខទុក្ខខ្ញុំ ខ្ញុំក៏ប្រាប់គាត់អំពីបញ្ហានោមមិនចេញ ។ គាត់ពោលថាប្រុសៗតែអ៊ីចឹងឯង មិនពូកែដូចមនុស្សស្រីទេ ។ គាត់ប្រាប់ខ្ញុំ កុំឲ្យផ្តោតអារម្មណ៍លើការបត់ជើងតូចអី ។ ខ្ញុំត្រូវគិតមមៃអំពីរឿងត្រេកត្រអាល ដូចជាមើលស្រីស្អាតស្លៀកម៉ៃយោដើរលើឆ្នេរសមុទ្រជាដើម ។ វានឹងធ្វើឲ្យខ្ញុំមានអារម្មណ៍បត់ជើងតូចមិនយូរមិនឆាប់ឡើយ (It will come in no time) ។ ធ្វើតាមយោបល់គិលានុបដ្ឋាយិការជើងចាស់ ខ្ញុំឡើងដេកលើគ្រែពេទ្យយកដៃគងថ្ងាស់គិតអំពីអនុស្សាវរីយ៍ទៅដើរលេងនៅមាត់សមុទ្រ ហើយក៏បង្ហួសទៅដល់រឿងលើគ្រែខ្លះៗផងដែរ ។ ប្រហែលកន្លះម៉ោងក្រោយមក ខ្ញុំឈឺបត់ជើងតូចហើយក៏ទទួលបានផ្លែផ្កាដូចបំណង ។ សរុបទាំងអស់ប្រហែលជាពីរម៉ោង ដែលខ្ញុំត្រូវនៅរ៉ែរ៉ក្នុងមន្ទីរពេទ្យបន្ទាប់ពីវះកាត់រួច ។ មុនចាកចេញពីមន្ទីរពេទ្យ គិលានុបដ្ឋាយិការយកកាធុនជ័រតូចមួយមកឲ្យខ្ញុំ សម្រាប់ដាក់ទឹងក្តៅឧណ្ហៗហើយដាក់នៅលើចានបង្គន់ ដើម្បីឲ្យខ្ញុំអង្គុយត្រាំគូថក្នុងមួយថ្ងៃបីទៅបួនដង ។ គាត់ប្រាប់ខ្ញុំថា ការអង្គុយត្រាំគូថក្នុងទឹកក្តៅឧណ្ហៗនេះ វាជួយឲ្យមុខរបួសវះកាត់របស់ខ្ញុំឆាប់សះ និងជាមធ្យោបាយសម្អាតមុខរបួសផងដែរ ។ បន្ទាប់មក លោកវេជ្ជបណ្ឌិតបានយកខ្សែដៃប្លាស្ទីកពណ៌ខៀវមួយមកបំពាក់លើ កដៃខ្ញុំហើយប្រាប់ខ្ញុំថាត្រូវរក្សាវាចំនួនបីថ្ងៃដ្បិតខ្សែដៃនេះបញ្ជាក់ថា ខ្ញុំមានសារធាតុថ្នាំស្ពឹកបំបាត់ការឈឺចាប់នៅក្នុងខ្លួនរយៈពេលបីថ្ងៃ ។ ខ្ញុំភ្ញាក់ព្រើត ដ្បិតធ្លាប់តែគិតថាថ្នាំស្ពឹកបំបាត់ការចុកចាប់អំឡុងពេលវះកាត់ ពេលវះកាត់រួចវាសាបរលាបអស់ទៅវិញហើយ ។ លោកគ្រូពេទ្យហុចក្រដាសបីបួនសន្លឹកដែលរៀបរាប់អំពីការវះកាត់មកឲ្យខ្ញុំ ហើយក៏ជូនពឲ្យខ្ញុំបានជាសះស្បើយដោយសុខសប្បាយ ។ ខ្ញុំចាកចេញពីមន្ទីរពេទ្យនៅម៉ោង ១២កន្លះគត់បន្ទាប់ចំណាយពេលកន្លះថ្ងៃ ។ រយៈពេលបីថ្ងៃដំបូងដែលថ្នាំស្ពឹកនៅមានអានុភាព ខ្ញុំមិនមានការឈឺចាប់អ្វីធំដុំទេ ប៉ុន្តែហាក់ដូចជាមានការឈឺនោមនិងបត់ជើងធំជាប្រចាំ ។ ការបត់ជើងតូចរបស់ខ្ញុំមានអាការដូចជានោមទាស់ ដ្បិតពេលខ្ញុំចូលបត់ជើងតូចម្តងៗ ទឹកនោមចេញមកប្រហែលជាមួយពែងតែតែប៉ុណ្ណោះ ទោះបីជាខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាឈឺនោមខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ ។ ជាលទ្ធផលតំបារពោះទឹករបស់ខ្ញុំរឹងដូចបាល់ដែលគេសប់តឹង ។ ឯការបត់ជើងធំក៏ខ្ញុំបត់ជើងមិនចេញដែរ ។ ខ្ញុំលំបាកក្នុងខ្លួនយ៉ាងខ្លាំង ហើយក៏សម្រេចវាយទូរសព្ទទៅបន្ទីរពេទ្យសួរយោបល់គ្រូពេទ្យ ។ គិលានុបដ្ឋាយិការប្រាប់ខ្ញុំឲ្យបន្តលេបថ្នាំធ្វើឲ្យលាមកទន់ដូចដែលខ្ញុំបានអនុវត្តិកន្លងមក ។ គាត់បានណែនាំខ្ញុំឲ្យទិញថ្នាំប្រភេទសសៃរ (Fiber) មកទទួលទានបន្ថែម ។ ក៏ប៉ុន្តែ អ្វីៗហាក់ដូចជាដំណើរការមិនប្រក្រតីសោះឡើយ ។ នៅយប់ថ្ងៃទីប្រាំបន្ទាប់ពីការវះកាត់ ខ្ញុំវេទនាក្នុងខ្លួនខ្លាំងយកតែមែនទែន ។ រៀងរាល់មួយម៉ោងម្តង ខ្ញុំត្រូវងើបទៅបត់ជើងតូចឬបត់ជើងធំ ។ អ្វីដែលជាបញ្ហាសម្រាប់ខ្ញុំគឺ ទាំងលាមកទាំងទឹកនោម វាមិនព្រមចេញមកច្រើនទេ ។ ទឹកនោមប្រហែលមួយពែងតែ ។ ឯលាមកប្រហែលប៉ុនកូនដៃ ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំឈឺបត់ជើងជាប្រចាំ មិនអាចទ្រាំឲ្យលើសពីមួយម៉ោងឡើយ ។ ស្អែកឡើងខ្ញុំឲ្យភរិយាទៅរកទិញកន្ទប (Diaper) មនុស្សចាស់មួយកញ្ចប់និងថ្នាំសុលបំបែកលាមកមួយកូនប្រអប់ ។ ខ្ញុំឲ្យភរិយាសុលថ្នាំមួយគ្រាប់ឲ្យខ្ញុំ រួចហើយដេកផ្កាប់មុខប្រហែលកន្លះម៉ោងដើម្បីឲ្យថ្នាំវាជ្រាបចូលទៅរំលាយលាមកខ្ញុំឲ្យខ្ទេចខ្ទី ។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា អ្វីៗនឹងរបូតរលូតមកគ្មានសល់ទេនៅគ្រានេះ ។ ប៉ុន្តែ ពេលខ្ញុំរត់ទៅអង្គុយលើចានបង្គន់ លទ្ធផលគឺបានត្រឹមលាមកប៉ុនម្រាមដៃប៉ុណ្ណោះ ។ ខ្ញុំឆ្ងល់ពន់ពេកណាស់ ។ បើតាមកម្រិតថ្នាំបញ្ចុះលាមកដែលខ្ញុំបានប្រើ អ្វីៗនៅក្នុងពោះវៀនធំខ្ញុំវាគួរតែក្លាយទៅជាវត្ថុរាវដូចបបរបាយជ្រូក ។ ផ្ទុយទៅវិញ លាមកខ្ញុំវានៅតែក្រាញក្តៀននៅក្នុងគូថខ្ញុំដដែល ។ ក្តៀនអាចម៍រយៈពេល ៦ថ្ងៃពិតជាលំបាកក្នុងខ្លួនពន់ពេកណាស់ ។ ខ្ញុំស្ទើរតែស្រែកយំម្តងៗ ។ និយាយអ៊ីចឹង នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេសក៏មានគ្រាមភាសានៃពាក្យក្តៀនអាចម៍នេះដែរ ។ នៅពេលនរណាម្នាក់និយាយថា៖ It is a constepation គឺមានន័យថាការងារ ឬគម្រោងអ្វីមួយជាប់គាំងចេញមិនរួចឡើយ ។ បើនិយាយអំពីការចចារគ្នាដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះដូចជាសង្គ្រាមរវាងរុស៊ីនិងអ៊ុយក្រេនវិញ វាមានន័យថាការចរចានោះ ស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពទាល់ច្រក ។ រស់នៅស្រុកអាមេរិកជាង ៣០ឆ្នាំ ខ្ញុំធ្លាប់ឮនិស្សិតអាមេរិកាំងប្រើពាក្យនេះតែម្តងគត់ ។ នារីម្នាក់សួរមិត្តនាងថា តើលំហាត់គណិតវិទ្យាដែលលោកគ្រូដាក់ឲ្យធ្វើនោះ ដោះស្រាយចេញទេ ។ ចម្លើយគឺ៖ It's a constepation! គាំងដូចអាចម៍ក្តៀន! ត្រឡប់មកនិយាយអំពីរឿងឈឺក្តិតរបស់ខ្ញុំបន្តទៅទៀត ។ ល្ងាចនោះ ខ្ញុំសម្រេចចិត្តវាយទូរសព្ទទៅមន្ទីរពេទ្យម្តងទៀត ។ គាប់ជួនពេលនោះ លោកវេជ្ជបណ្ឌិតដែលវះកាត់ខ្ញុំមិនទាន់ទៅផ្ទះ ខ្ញុំក៏មានឱកាសជួបគាត់ដោយផ្ទាល់ ។ ខ្ញុំព្យាយាមសុំគាត់ទៅមន្ទីរពេទ្យនៅគ្រានោះ ដើម្បីឲ្យគ្រូពេទ្យរកមធ្យោបាយបូមលាមកខ្ញុំចេញ ដ្បិតខ្ញុំលំបាកក្នុងខ្លួនខ្លាំងណាស់ ។ លោកគ្រូពេទ្យសុំឲ្យខ្ញុំទ្រាំមួយយប់ទៀត ព្រមទាំងប្រាប់ខ្ញុំឲ្យទៅរកទិញថ្នាំម៉្យាងដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការបញ្ចុះលាមកមកផឹក ។ ខ្ញុំកត់ឈ្មោះថ្នាំទុកដើម្បីទៅរកទិញនៅព្រឹកស្អែក ។ នៅយប់ថ្ងៃទី ៦នោះ ខ្ញុំរងកម្មមួយយប់ទល់ភ្លឺ គ្មានបានដេកពួនអ្វីឡើយដោយសារការក្តៀនអាចម៍និងទល់នោម វាធ្វើទុក្ខបុកម្នេញខ្ញុំឥតឈប់ឈរ ។ ព្រឹកឡើង ម៉ោងប្រហែលជា ៩កន្លះ បន្ទាប់ពីអង្គុយត្រាំគូថក្នុងកាធន់ទឹកក្តៅឧណ្ហៗរួច ខ្ញុំក៏ចូលទៅដេកងូតទឹកនៅក្នុង Bathtub ដោយយកកូនកៅអីជ័រទាបមួយមកកើយ ហើយសណ្តូកជើងបណ្តោយជញ្ជាំងឡើងលើ ៩០ដឺក្រេ និងបើកទឹកក្តៅឧណ្ហៗចេញពីផ្កាឈូកឲ្យធ្លាក់ចំលើតំបារពោះខ្ញុំ ។ ខ្ញុំធ្វើដូច្នេះ ដ្បិតធ្លាប់ឃើញបងជីដូនមួយខ្ញុំដែលមានផ្ទៃពោះ គាត់ឧស្សាហ៍ដេកដាក់ជើងឡើងលើជញ្ជាំង ដោយយកចំណុចចង្កេះរបស់គាត់ជាផ្នត់៩០ដឺក្រេជារឿយៗ ដើម្បីកុំឲ្យទម្ងន់ទារកសង្កត់ទៅលើទ្វារធំនិងទ្វារតូចរបស់គាត់ខ្លាំងពេក ។ ខ្ញុំអនុវត្តិតាមគាត់ដូច្នេះ ឃើញថាសម្ពាធអាចម៍ក្តៀននិងទឹកនោមទាស់ដែលសង្កត់ទៅលើរន្ធគូថកំពុងហើមស្ពុលរបស់ខ្ញុំ បានស្រាកស្រាន្តយ៉ាងហោចណាស់ក៏នៅក្នុងអំឡុងពេលងូតទឹក ២០ឬ៣០នាទីនោះដែរ ។ កំពុងតែដេកងូតទឹកយ៉ាងសុខស្រួល ខ្ញុំស្រាប់តែមានអារម្មណ៍ឈឺបត់ជើងធំ ។ ដោយគិតថា ប្រហែលជាមានលាមកប៉ុនម្រាមដៃចេញមកដូចសព្វមួយដង និងមិនចង់កាត់ផ្តាច់ការងូតទឹកពាក់កណ្តាលទី ខ្ញុំក៏ងើបលុតជង្គង់ដើម្បីឲ្យលាមកធ្លាក់មករួចហើយហែកក្រដាស់កិតអាចម៍នៅក្បែរនោះមកខ្ចប់វាបោះចូលក្នុងបង្គន់ ។ ប៉ុន្តែ ម្តងនេះ អ្វីៗហាក់ដូចជាខុសអំពីគ្រាមុន ។ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍មិនសុខមិនសាប់ប្រៀបដូចជាមេគោកំពុងកើតកូន ។ ខ្ញុំលុតជង្គង់ម្ខាង រូចហើយលុតជង្គង់ទាំងពីរ ។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំដាក់ដៃច្រត់ចុះប្រៀបដូចជាមនុស្សវារ ។ លាមកក៏នៅតែមិនព្រមចេញមក ។ ខ្ញុំក៏ងើបឈរឡើងហើយយកដៃច្រត់លើក្បាលជង្គង់ដោយបន្ទាបគូទចុះក្រោមបន្តិច ។ រំពេចនោះ លាមកខ្ញុំស្រាប់តែហូរមកឯកឯងដោយមិនចាំបាច់ប្រឹង ។ ការចាកចេញរបស់លាមកខ្ញុំនេះ គឺប្រៀបដូចជាគេបោសសម្អាតឃ្លាំង ។ វាមានសណ្ឋានដូចបបរចេកខ្ទិះបេះបិទ ។ ខ្ញុំលួចជេរក្នុងពោះថា បើវារាវដូច្នឹង ហេតុអ្វីក៏ខ្ញុំប្រឹងជុះស្ទើរដាច់ខ្យល់កាលពីពីរបីថ្ងៃមុន វាមិនព្រមចេញមក ។ ខ្ញុំបណ្តោយឲ្យធម្មជាតិវាលេងសើចតាមសម្រួល រួចហើយពឹងភរិយាឲ្យគាត់ចុះទៅយកកូនប៉ែលតូចមួយដែលមានសណ្ឋានដូចចបជីក នៅក្នុងសួនដំណាំក្រោយផ្ទះ ដើម្បីយកមកចូកលាមកដាក់ក្នុងកាធន់ ឬកន្ថោជ័រដែលមន្ទីរពេទ្យឲ្យមកខ្ញុំ ចាក់ចូលទៅក្នុងបង្គន់ដែលស្ថិតនៅក្នុងបន្ទប់ងូតទឹកនោះដែរ ។ បន្ទាប់ពីបាញ់ទឹកសាប៊ូសម្លាប់មេរោគ លាងបន្ទប់ទឹកស្អាតបាត ខ្ញុំងូតទឹកម្តងទៀតរួចហើយក៏ឡើងទៅសម្រាកលើគ្រែ ដេកលង់លក់អស់រយៈពេលជាងពីរម៉ោង ។ គ្មានពេលណាដែលខ្ញុំមានផាសុកភាពដូចពេលនោះឡើយ ។ ឯរឿងលាងលាមកស្ទើរតែពេញមួយកន្ថោចេញពីបន្ទប់ងូតទឹកនោះ ខ្ញុំក៏មិនតូចចិត្តដែរ ដ្បិតពេលដែលខ្ញុំក្តៀនអាចម៍ខ្លាំង ខ្ញុំបានពឹងភរិយាឲ្យអុចធូបបន់ស្រន់ដល់ព្រលឹងមាតាបិតាធ្វើយ៉ាងណាឲ្យលាមកខ្ញុំចេញមក ទោះរាគដាក់ខោឬពូកភួយកន្ទេលក៏ខ្ញុំសុខចិត្តដែរ ។ សបញ្ជាក់ថា ក្តៀនអាចម៍មួយអាទិត្យ វាមិនមែនជារឿងធម្មតាឡើយ ។ នេះមិនទាន់និយាយអំពីរឿងឈឺក្តិតដែលកើតចេញពីការវះកាត់ផង ។ សង្ខេបឡើងវិញ បើអ្នកចាំបាច់ត្រូវតែវះកាត់រន្ធគូថ ដើម្បីព្យាបាលឫសដូងបាតក្តី មហារីកចុងពោះវៀនធំក្តី (Colon Cancer) គប្បីត្រៀមវត្ថុបីយ៉ាងមិនអាចខ្វះបានទេ ។ វត្ថុទាំងបីនោះគឺ កន្ទប កន្ថោ និង កាធន់ជ័រ ។ ក្រៅអំពីនេះ គឺការដេកងូតទឹកក្នុង Bathtub ដើម្បីកាត់បន្ថយការឈឺចាប់នៅលើតំបារពោះដោយសារការនោមទាស់និងក្តៀនលាមក ។ ផ្អែកលើពត៌មានពិស្តារ នោមទាស់គឺជៀសមិនរួចទេ សម្រាប់ការវះកាត់ឫសដូងបាតនិងមហារីកចុងពោះវៀនធំ ដ្បិតថ្នាំស្ពឹកបំបាត់ការឈឺចាប់វាធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការនៃបំពង់បង្ហូរទឹកម៉ូត ។ ចុងក្រោយបំផុត គឺការធ្វើចលនា ឬហាត់ប្រាណ ។ របៀបធ្វើចលនានេះ គឺត្រូវដេកផ្កាប់មុខដាក់ជើងផ្គុំគ្នាសណ្តូកឲ្យត្រង់ ។ លើកជើងបត់ត្រង់កន្លាក់អាចម៍ម្ខាងម្តង ។ ធ្វើចលនាបត់ចុះបត់ឡើង ១០ដង រួចហើយសណ្តូកចុះដើម្បីធ្វើចលនាលើជើងម្ខាងទៀត ។ ចលនាទីពីរគឺ កន្ធែកក្បាលជង្គង់ឲ្យឃ្លាតគ្នាបន្តិច រួចហើយបត់ជើងទាំងពីរ ៩០ដឺក្រេត្រង់ចំណុចកន្លាក់អាចម៍ ។ ធ្វើចលនាលើជើងទាំងពីររបៀបហែលទឹក ។ ចលនាទីបី គឺដូចចលនាទីពីរដែរ តែយកប្រអប់ជើងគោះគ្នាទៅវិញទៅមកនៅក្នុងទម្រង់បញ្ឈរ ៩០ដឺក្រេ ។ អត្ថបទនេះសន្មតថាចប់ត្រឹមនេះ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ពត៌មានសំខាន់បំផុតដែលខ្ញុំចង់ឲ្យមិត្តអ្នកអានយល់ដឹង ខ្ញុំមិនទាន់បានសរសេរមួយពាក្យនៅឡើយទេ ។ អ្នកដែលមិនចូលចិត្តអានអត្ថបទវែង ប្រាកដជាលួចជេរខ្ញុំក្នុងពោះហើយ ដ្បិតចំណាយពេលអានរឿងអាចម៍និងនោមមកដល់ចំណុចនេះ ស្រាប់តែពោលថារឿងសំខាន់បំផុត មិនទាន់បានសរសេរមួយពាក្យទៅវិញ ។ ខ្ញុំសូមអធ្យាស្រ័យផងចុះ ដ្បិតការសរសេរអត្ថបទនេះ ខ្ញុំក៏ត្រូវរង់ចាំប្រហែលជាដប់ឆ្នាំផងដែរ ។ អ្នកដែលធ្លាប់សិក្សាផ្នែកខាងវេជ្ជសាស្ត្រ ប្រហែលជាមើលដឹងថាខ្ញុំសរសេរអត្ថបទនេះជាលក្ខណៈលាតត្រដាងជំហឺ (Epidemiological description) ។ រយៈពេលជាង ២០ឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ខ្ញុំតែងតែធ្វើដំណើរទៅសួរសុខទុក្ខញាតិមិត្តនៅស្រុកខ្មែរជារឿយៗ ។ ប្រការមួយដែលខ្ញុំឧស្សាហ៍ឃើញគេយកមកផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងអានាធិបតេយ្យ គឺការវះកាត់ឫសដូងបាត ។ មិនមានពត៌មាននិយាយអំពីការព្យាបាលដោយវិធីផ្សេងឡើយ (Alternative treatment) ។ ប្រការនេះគឺផ្ទុយអំពីអ្វីដែលវេជ្ជបណ្ឌិតនៅបស្ចឹមប្រទេសណែនាំអ្នកជម្ងឺ ។ វេជ្ជបណ្ឌិតនៅបស្ចឹមប្រទេសគឺ ១០០% មិនលើកទឹកចិត្តឲ្យមនុស្សមានឫសដូងបាតវះកាត់ទេ ប្រសិនបើបត់ជើងធំមកមិនមានឈាម ។ គេណែនាំឲ្យយើងទទួលទានចំណីអាហារ ដើម្បីកាត់បន្ថយការរុកគួនរំខាននៃឫសដូងបាត ។ គោលដៅតែមួយគត់សម្រាប់មនុស្សដែលមានឫសដូងបាត គឺធ្វើយ៉ាងណាបត់ជើងធំក្នុងមួយថ្ងៃម្តង ។ បើធ្វើដូច្នេះបាន ឫសដូងបាតលែងជាបញ្ហានៅក្នុងជីវិតហើយ ។ សម្រាប់ពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ ក៏ដូចជាប្រទេសនានានៅអាសុីអគ្នេយ៍ ការទទួលទានម្ហូបអាហារដែលអាចធ្វើឲ្យយើងបត់ជើងធំរៀងរាល់ថ្ងៃនោះ គឺងាយដូចបកចេក ដោយគ្រាន់តែបន្ថែមអាហារបន្តិចបន្តួច អមជាមួយនឹងម្ហូបចំណីដែលយើងទទួលទានប្រចាំថ្ងៃ ។ ខ្ញុំហ៊ានអះអាងដូច្នេះ ពីព្រោះខ្ញុំធ្លាប់យករូបខ្ញុំទៅធ្វើបទពិសោធចំនួនបីលើក ។ លទ្ធផលគឺជោគជ័យឥតមានឆកល្វែងទេ (Consistantly successful) ។ នៅស្រុកខ្មែរនិងអាសុីភាគអគ្នេយ៍ មានម្ហូបអាហារនិងផ្លែឈើមួយចំនួនដែលបរិភោគទៅធ្វើឲ្យយើងបត់ជើងធំរៀងរាល់ថ្ងៃ ។ ផ្នែកម្ហូបគឺ ១) ជ្រក់មមាញ ២) ជ្រក់ស្ពៃ ៣) ជ្រក់ល្ហុង ៤) តាសក់ត្រាំ និង ៥) តាសក់និងល្ហុងម៉ាំ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ម្ហូបទាំងនេះជាប្រភេទម្ហូបផ្អាប់ដែលមានបាក់តេរីនៅក្នុងនោះ ។ ហើយម្ហូបមួយចំនួនគេច្រកក្នុងកូនថង់ប្លាស្ទីកតូចៗសម្រាប់លក់ ។ យើងត្រូវការតែមួយកូនថង់តូចនោះទេ ក្នុងមួយថ្ងៃ ។ បើតាសក់ត្រាំនិងតាសក់ម៉ាំ កន្លះកូនចានចង្កឹះគឺគ្រប់គ្រាន់ ។ ឯផ្លែឈើគឺ ក្រូចថ្លុង និង ល្ហុងទំ ។ ញ៉ាំផ្លែឈើនេះមួយកូនចានចង្កឹះមុនចូលគេង ក៏គ្រប់គ្រាន់ដែរ ។ ក្រៅអំពីម្ហូបអមដែលជួយឲ្យយើងបត់ជើងធំប្រចាំថ្ងៃនេះ យើងអាចទទួលទានបន្លែដែលសម្បូរសារធាតុសសៃរ (Fibers) ផងដែរ ។ បន្លែដែលសម្បូរសារធាតុសសៃរ និងអាចរកបានគ្រប់រដូវគឺ ត្រកួន ព្រលឹត ក្រអៅឈូក និង កូនចេកណាំវ៉ា ។ ក្រៅអំពីនេះ សាឡាដ ស្ពៃ ខាត់ណា នៅស្រុកយើងក៏សម្បូរណាស់ដែរ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ត្រកួន ព្រលឹត ក្រអៅឈូក និង កូនចេកណាំវ៉ា គឺត្រូវដងត្រូវផ្លែតែជាមួយនឹងសម្លម្ជូរ ។ ហើយក៏ត្រូវដឹងដែរថា ខ្មែរក៏មានសម្លម្ជូរខ្មែរដែរ មិនមែនមានតែយួនទេ ។ អ្នកដែលមិនស្គាល់សម្លម្ជូរខ្មែរ គួរតែទៅថ្វាយបង្គំភ្នំនាងកង្រីឲ្យបានបីដង ។ សម្លម្ជូរខ្មែរ មានបន្លែតែពីរមុខគត់គឺ ត្រកួន និង មមីសនាងកង្រី ។ គេមិននិយមស្លម្ជូរខ្មែរជាមួយនឹងសាច់ទេ ។ វត្ថុផ្សំដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតគឺ ត្រីកញ្ចុះ ត្រីឆ្លាំង ត្រីផ្ទក់ និង ត្រីចង្វាភ្លៀង ។ ត្រីផ្សេងក៏អាចយកមកស្លបានដែរ ប៉ុន្តែមិនសូវឆ្ងាញ់ដូចត្រីប៉ុន្មានមុខខាងលើទេ ។ ក្រៅអំពីត្រី គេក៏អាចស្លម្ជូរខ្មែរជាមួយនឹង ខ្ចៅ ខ្ចង កំពឹស និងក្តាមផងដែរ ។ ឆ្លៀតឱកាសនេះ ខ្ញុំសូមនិយាយអំពីរបៀបស្លម្ជូរខ្មែរបន្តិចផងចុះ ដ្បិតកន្លងមកឃើញប្រពន្ធខ្ញុំនិងប្រពន្ធគេ ស្លម្ជូរខ្មែរត្របីត្របាគ្មានដឹងក្បួនខ្នាតអ្វីឡើយ ។ ខ្ញុំដឹងអំពីរបៀបស្លម្ជូខ្មែរ ដោយសារជីដូនខ្ញុំប្រាប់ ។ ការស្លម្ជូរខ្មែរក៏ងាយស្រួលដូចបកចេកដែរ ដ្បិតវាមានបន្លែស្នូលតែមួយមុខគត់គឺ ត្រកួន ។ ត្រកួនមានគល់និងត្រួយ ។ ពីរភាគបីនៃផ្នែកខាងគល់ គេកាត់វាជាកង់ៗប្រវែងប្រហែលពីរថ្នាំងដៃដាក់ដោយឡែកអំពីផ្នែកខាងត្រួយ ។ រួចហើយ យើងយកកូនកាំបិតពុះជ្រៀកកំណាត់ដើមត្រកួននេះដាក់ត្រាំទឹក ដើម្បីឲ្យវារីកចេញសោភ័ណដូចផ្កា ។ បើយើងខ្ជិលក្បាច់ក្បូរ យកបន្ទះកាំបិតប៉ាំងតោដំដើមត្រកួនឲ្យបែក ហើយកាត់វាជាកង់ៗក៏បានដែរ ។ ជំហាននីមួយៗនៃការស្លម្ជូរខ្មែរគឺ ដាំទឹកឲ្យពុះ ជ្រុំប្រហុកចូលដោយប្រើកន្ត្រង ។ រួចហើយបង់ត្រកួនផ្នែកខាងគល់ចូល ។ បន្ទាប់ពីទឹកសម្លពុះ បង់ត្រីកញ្ចុះ ត្រីឆ្លាំង ឬត្រីផ្ទក់ ដែលកាត់ជាកង់ៗ ចូលទៅ ។ ទុកឲ្យទឹកសម្លពុះម្តងទៀត ទើបបង់ត្រកួនផ្នែកខាងចុងចូល ។ បន្ទាប់មកជ្រុំផ្លែអំពិលទុំ អំពិលខ្ចី ឬសណ្តាន់ ដើម្បីឲ្យសម្លជូរ ។ គប្បីជ្រុំប្រភេទម្ជូរទាំងនេះនៅក្នុងកន្ត្រងប្រហុក ។ មិនត្រូវបង់វាចូលដោយផ្ទាល់ទេ ។ វាអាចធ្វើឲ្យសម្លជូរជ្រេញ ។ បើមានត្រួយអំពិល អាចបង់វាចូលជាមួយនឹងត្រួយត្រកួនតែម្តង ។ ឯមមីសនាងកង្រី បើដាក់វាទាំងវែងៗ ក៏ត្រូវបង់វាជាមួយនឹងត្រួយត្រកួនដែរ ។ ប៉ុន្តែ បើយើងហាន់វាខ្លីៗដូចស្លឹកជីបន្លា គឺត្រូវរង់ចាំទាល់តែសម្លពុះម្តងទៀតបន្ទាប់ពីបង់ត្រួយត្រកួន ទើបបង់វាចូលហើយបិទភ្លើងលើកឆ្នាំងចេញពីជើងក្រាន ។ សម្លសន្មត់ថាឆ្អិនហើយ ។ គួរកត់សម្គាល់ថា គប្បីភ្លក្សនិងថែមស្ករអំបិល ឬផ្លែម្ទេសក្តឆ្មារដើម្បីតម្រូវមាត់អ្នកទទួលទាន មុននឹងលើកសម្លចេញពីជើងក្រាន ។ សម្រាប់ការស្លជាមួយនឹង ខ្ចៅ ខ្ចង ក្តាម កំពឹស ឬ ត្រីចង្វាភ្លៀង គប្បីបង់គ្រឿងទាំងនេះចូលបន្ទាប់ពីត្រួយត្រកួន ។ បកទៅនិយាយអំពីឫសដូងបាតវិញ ។ ចំណីអាហារ និងបន្លែផ្លែឈើដ៏សម្បូរបែបដែលពលរដ្ឋខ្មែរអាចរកបាន មិនថាអ្នកមានឬអ្នកក្រឡើយ គឺអាចយកមកដោះស្រាយបញ្ហាអាការរោគឫសដូងបាតបានដោយងាយ ។ មិនត្រូវចំណាយប្រាក់ទៅលើការវះកាត់ ចំណាយពេលវេលាព្យាបាលរបួស និង ស៊ូទ្រាំឈឺក្តិតឥតប្រយោជន៍ទេ ។ គ្រាន់តែកែប្រែការទទួលទានអាហារបន្តិចបន្តួច អាចព្យាបាលអាការរោគបាន គ្មានអ្វីប្រសើរជាងនេះទេនៅលើលោកនេះ ។ កាលខ្ញុំរកឃើញរបៀបកាត់បន្ថយអាការរោគឫសដូងបាត ដោយការទទួលទានចំណីអាហារកាលពីដប់ឆ្នាំមុន ខ្ញុំបម្រុងនឹងសរសេរផ្សព្វផ្សាយនៅគ្រានោះ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយខ្ញុំដឹងថា ខ្ញុំត្រូវវះកាត់ឫសដូងបាតរបស់ខ្ញុំនៅថ្ងៃណាមួយ ព្រោះខ្ញុំមិនអាចស្វែងរកម្ហូបអាហារមកទទួលទានដូចមនុស្សរស់នៅក្នុងស្រុកខ្មែរបាន ខ្ញុំក៏សម្រេចចិត្តរង់ចាំរហូតដល់ការវះកាត់ឫសដូងបាតរបស់ខ្ញុំប្រព្រឹត្តិទៅរួចរាល់ ទើបផ្គុំកត្តានៃអត្ថបទទាំងពីរជាមួយគ្នា ។ មុននឹងបញ្ចប់អត្ថបទដ៏វែងអន្លាយនេះ ខ្ញុំសូមឆ្លៀតនិយាយអំពីមហារីចុងពោះវៀនធំ (Colon Cancer) បន្តិច ។ ចំណុចសំខាន់បំផុតនៃអត្ថបទនេះ គឺនៅចុងបញ្ចប់នេះឯង ។ បើមិត្តអ្នកអានមានឪពុកម្តាយ ឬជីដូនជីតាដែលមានអាយុចន្លោះពី ៥០ ទៅ ៧០ ឆ្នាំ ដែលមិនធ្លាប់បានទៅឆ្លុះមើលអាការរោគមហារីកចុងពោះវៀនធំ សូមណែនាំឬក៏យកពួកគាត់ទៅពិនិត្យរោគសញ្ញាមហារីកចុងពោះវៀនធំ យ៉ាងហោចណាស់ក៏ម្តងដែរ ។ បើអាច គួរពិនិត្យនៅពេលដែលយើងមានអាយុក្នុងចន្លោះពី ៥០ទៅ៦០ឆ្នាំ ម្តង និងនៅក្នុងចន្លោះ ៦០ទៅ៧០ឆ្នាំ ម្តងទៀត ។ ខ្ញុំដឹងថាមនុស្សទូទៅ ជាពិសេសមនុស្សស្រី មានការអៀនប្រៀននៅក្នុងការពិភាក្សាឬក៏ឲ្យពេទ្យពិនិត្យរន្ធគូថ ។ សម័យនេះ វិទ្យាសាស្ត្រជឿនលឿនមានកូនម៉ាសុីនថតតូចៗដែលគ្រូពេទ្យរុកចូលក្នុងរន្ធគូថយើង ដើម្បីពិនិត្យតាមរយៈកំព្យូទ័រ ។ មិនមានអ្វីដែលគួរឲ្យខ្មាសអៀនឡើយ ។ ចាស់ៗប្រហែលជានៅមានចិត្តខ្លាចរអារ ។ ប៉ុន្តែ យើងជាកូនឬចៅអាចពន្យល់គាត់ដោយស្ងាត់កំបាំង អំពីសារសំខាន់នៃការពិនិត្យរោគវិនិច្ឆ័យមហារីកចុងពោះវៀនធំនេះ ។ ខ្ញុំទើបនឹងបាត់បង់បងស្រីជីដូនមួយមួយរូប ដែលមានអាយុទើបតែ ៦០ឆ្នាំក្រាស់ ដោយសារមហារីកចុងពោះវៀនធំកាលពីពីរសប្តាហ៍មុន ។ ដោយហេតុតែសង្គ្រាមនិងកលិយុគនៅស្រុកខ្មែរ យើងទាំងពីរមិនដែលស្គាល់ឬក៏ជួបមុខគ្នាទេ តាំងតែពីខ្ញុំដឹងក្តីមក ។ យើងទើបតែបានជួបមុខគ្នាម្តងនៅក្នុងរដ្ឋ ផ្លរីដា សហរដ្ឋអាមេរិក កាលពីឆ្នាំទៅ ។ វាជាជំនួបលើកទីមួយ ហើយក៏ជាជំនួបចុងក្រោយរបស់ពួកយើងដែរ ។ អត្ថបទនេះ ចាត់ទុកថាជាការជូនដំណើរវិញ្ញាណក្ខន្ធបងទៅកាន់បរលោក ។ ហើយក៏សូមឲ្យការស្លាប់របស់បង ក្លាយទៅជាកត្តាលើកទឹកចិត្ត ដល់មនុស្សផងទាំងពួងដែលបានអានអត្ថបទនេះ ឲ្យឈប់អៀនប្រៀនជាមួយនឹងការពិនិត្យអាការរោគនៅក្នុងរន្ធគូថ ៕